Lithuania đang đẩy mạnh chiến lược phát triển ngành vũ trụ, với mục tiêu nâng tỷ trọng đóng góp của lĩnh vực này lên khoảng 1% GDP vào năm 2027. Động lực tăng trưởng đến từ xu hướng bùng nổ của chòm vệ tinh quỹ đạo thấp, trong đó NanoAvionics nổi lên là doanh nghiệp tiêu biểu nhờ năng lực sản xuất vệ tinh cỡ nhỏ.

Theo TechRadar ngày 31/5/2026 (giờ địa phương), khi ngành vũ trụ toàn cầu chuyển dần từ mô hình vệ tinh lớn sang các chòm vệ tinh nhỏ, chi phí thấp và có thể sản xuất hàng loạt, Lithuania đang mở rộng hiện diện nhờ năng lực chế tạo cùng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp.

Doanh nghiệp được nhắc đến nhiều nhất là NanoAvionics, một công ty vũ trụ của Lithuania. Gần đây, công ty thu hút sự chú ý sau khi giành hợp đồng cung cấp 280 vệ tinh cho dự án xây dựng mạng vệ tinh quỹ đạo thấp của Meridian Space. Đây được xem là một trong những dự án vệ tinh nhỏ quy mô lớn tại châu Âu.

Yếu tố thúc đẩy thị trường hiện nay là sự mở rộng nhanh của mô hình chòm vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO). Trước đây, ngành vũ trụ chủ yếu phụ thuộc vào một số vệ tinh lớn hoạt động ở quỹ đạo địa tĩnh. Tuy nhiên, mô hình triển khai mạng lưới gồm hàng trăm đến hàng nghìn vệ tinh nhỏ đang tăng trưởng mạnh.

Cách tiếp cận này cho phép mở rộng vùng phủ dịch vụ liên lạc và rút ngắn chu kỳ quan sát Trái Đất. Quan trọng hơn, nó giúp giảm đáng kể chi phí phát triển và thời gian triển khai, qua đó hạ thấp rào cản gia nhập đối với doanh nghiệp tư nhân cũng như các quốc gia mới tham gia lĩnh vực này.

Trong xu hướng đó, NanoAvionics đang cung cấp nền tảng vệ tinh dạng mô-đun, có thể áp dụng từ CubeSat nặng khoảng 10 kg đến vệ tinh nhỏ cỡ 500 kg. Công ty cho biết đã phóng thành công hơn 60 vệ tinh, đồng thời tự sản xuất tới 80% linh kiện cốt lõi để kiểm soát chất lượng và ổn định chuỗi cung ứng.

Andrew Swain, người phụ trách phát triển kinh doanh của NanoAvionics tại thị trường Mỹ, nhận định vệ tinh nhỏ đang làm thay đổi cấu trúc chi phí của ngành vũ trụ. Theo ông, mô hình này giúp doanh nghiệp tư nhân giảm vốn đầu tư ban đầu, đẩy nhanh thương mại hóa, đồng thời tạo điều kiện để các chính phủ xây dựng hạ tầng vũ trụ độc lập với chi phí tương đối thấp.

Mô hình chòm vệ tinh cũng được đánh giá cao về độ ổn định vận hành. Nếu phụ thuộc vào một vài vệ tinh lớn như trước đây, chỉ một sự cố đơn lẻ cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ dịch vụ. Trong khi đó, khi hệ thống được phân tán trên nhiều vệ tinh nhỏ, rủi ro cục bộ thường không gây tác động lớn đến hoạt động chung.

Chính phủ Lithuania xem sự dịch chuyển này là một phần trong chiến lược tăng trưởng quốc gia. Bộ trưởng Kinh tế và Đổi mới, Edvinas Griksas, nhấn mạnh sự xuất hiện của các kỳ lân như Nord Security và Vinted không phải ngẫu nhiên, mà là kết quả của 15 năm đầu tư liên tục vào hạ tầng số và phát triển nhân lực công nghệ.

Lithuania cho biết trong ba năm gần đây, các lĩnh vực công nghệ cao như công nghệ laser, công nghệ thông tin - truyền thông (ICT), sản xuất vệ tinh và công nghiệp linh kiện liên quan đã tăng trưởng 170%. Từ hợp đồng quy mô lớn mới giành được, NanoAvionics cũng đang xây dựng cơ sở sản xuất mới tại thủ đô Vilnius và dự kiến tuyển thêm khoảng 100 lao động trình độ cao, chủ yếu là kỹ sư, đến năm 2030.

Hiện Lithuania có hơn 40 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vũ trụ. Hệ sinh thái khởi nghiệp của nước này cũng đang mở rộng quanh trung tâm ươm tạo doanh nghiệp của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA). Lithuania hiện là quốc gia liên kết của ESA, đồng thời tăng cường hợp tác với Trung tâm Nghiên cứu Vũ trụ Quốc gia Pháp (CNES), Cơ quan Vũ trụ Vương quốc Anh (UK Space Agency) và nhiều đối tác khác.

Theo giới chuyên môn, cạnh tranh trong mảng vệ tinh quỹ đạo thấp thời gian tới sẽ không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn phụ thuộc vào hiệu quả sản xuất và năng lực cung ứng. Khả năng sản xuất nhanh, ổn định với số lượng lớn đang trở thành yếu tố quyết định sức cạnh tranh.

Vì vậy, chiến lược của Lithuania tập trung vào xây dựng hệ sinh thái chế tạo có khả năng sản xuất vệ tinh hàng loạt, thay vì chỉ phát triển các vệ tinh đơn lẻ. Khi kỷ nguyên vệ tinh quỹ đạo thấp tăng tốc, thị trường đang theo dõi liệu quốc gia vùng Baltic này có thể vươn lên thành một trung tâm mới của ngành vũ trụ châu Âu hay không.