Liên minh châu Âu (EU) đang tiến gần tới quyết định ưu tiên dành 2/3 băng tần vệ tinh di động 2 GHz cho các doanh nghiệp châu Âu. Nếu phương án này được thông qua, Starlink của SpaceX và Kuiper của Amazon nhiều khả năng chỉ còn cạnh tranh trong 1/3 phổ tần còn lại.

Theo Cryptopolitan ngày 26/5 (giờ địa phương), nội dung được xem xét là băng tần vệ tinh di động 2 GHz, gồm hai dải 1.980-2.010 MHz và 2.170-2.200 MHz, với tổng bề rộng 30 MHz. Đây là nguồn tài nguyên tần số quan trọng cho các dịch vụ kết nối trực tiếp tới thiết bị đầu cuối (D2D), cho phép liên lạc với điện thoại và phương tiện ở những khu vực nằm ngoài vùng phủ sóng di động thông thường.

Hiện giấy phép sử dụng dải tần này do Viasat và EchoStar nắm giữ. Viasat có được quyền này sau thương vụ thâu tóm Inmarsat, trong khi EchoStar mua Solaris để sở hữu giấy phép. Tuy nhiên, cả hai giấy phép đều sẽ hết hạn vào tháng 5/2027. Do dải tần được các nước thành viên EU quản lý chung thông qua Ủy ban châu Âu, đợt phân bổ tiếp theo nhiều khả năng cũng sẽ được quyết định ở cấp EU.

Bên được đánh giá hưởng lợi nhiều nhất nếu phương án tái phân bổ được triển khai là IRIS2, dự án chùm vệ tinh thế hệ mới do liên danh SpaceRISE thực hiện, với sự tham gia của SES, Eutelsat và Hispasat. Dự án dự kiến phóng tổng cộng 290 vệ tinh, còn Airbus, Thales Alenia Space và OHB tham gia với vai trò nhà thầu.

Tháng 12/2024, EU đã ký hợp đồng 12 năm trị giá khoảng 10,5 tỷ euro cho dự án này, trong đó khoảng 6,5 tỷ euro là vốn công. Dịch vụ dành cho khối cơ quan nhà nước dự kiến bắt đầu từ năm 2030. Theo thông tin được công bố, các doanh nghiệp Anh và Na Uy cũng có thể được phép tham gia đấu thầu.

Phía sau phương án của Brussels là tính toán chiến lược nhằm giảm phụ thuộc vào công nghệ Mỹ. Một trong những yếu tố được nhắc tới là việc Elon Musk từng đề cập khả năng hạn chế quyền truy cập Starlink tại Ukraine, qua đó làm gia tăng lo ngại trong nội bộ EU. Quan hệ gần gũi giữa Musk và chính quyền Donald Trump cũng được xem là yếu tố làm tăng thêm sức ép.

Thời gian qua, EU đã mở rộng chính sách giảm phụ thuộc vào doanh nghiệp Mỹ trong các lĩnh vực chiến lược như điện toán đám mây, thiết bị bán dẫn và công cụ an ninh mạng. Kết nối vệ tinh hiện cũng được xếp vào nhóm hạ tầng chiến lược tương tự.

Thomas Regnier, người phát ngôn của Ủy ban châu Âu, cho biết trong bối cảnh địa chính trị hiện nay, kết nối vệ tinh đã trở thành yếu tố cốt lõi đối với khả năng chống chịu, an ninh và năng lực của châu Âu. Theo ông, đây cũng là trụ cột của chủ quyền công nghệ cũng như an ninh, quốc phòng, qua đó cho thấy ý nghĩa chiến lược của IRIS2.

Dù vậy, trong nội bộ EU vẫn tồn tại ý kiến trái chiều. Một số ủy viên đề xuất dành toàn bộ dải tần cho doanh nghiệp châu Âu nhằm loại hẳn các nhà cung cấp Mỹ. Ở chiều ngược lại, Henna Virkkunen, lãnh đạo phụ trách công nghệ của EU, phản đối cách tiếp cận loại trừ hoàn toàn. Hiện phương án thỏa hiệp ưu tiên 2/3 băng tần được cho là đang chiếm ưu thế.

Trong kịch bản này, Viasat và EchoStar cũng có thể rơi vào thế bất lợi. Cả hai đều là doanh nghiệp niêm yết tại Mỹ, nên có khả năng bị xếp vào nhóm nhà khai thác ngoài châu Âu. Dù đang nắm giấy phép hiện hành, họ vẫn có thể chỉ được cạnh tranh trong 1/3 dải tần mở.

Giới chuyên môn nhận định quyết định lần này không đơn thuần là tái phân bổ phổ tần, mà còn phản ánh xu hướng EU tăng cường chủ quyền số. Starlink và Kuiper không bị loại khỏi thị trường châu Âu, nhưng nếu quyền tiếp cận băng tần vệ tinh di động trọng yếu bị thu hẹp, kế hoạch mở rộng dịch vụ D2D tại khu vực này trong tương lai sẽ đối mặt với rào cản đáng kể.