Các quy định an toàn vốn giúp củng cố ổn định tài chính, nhưng giới chuyên gia cảnh báo Basel III bản hoàn thiện có thể tạo ra tác dụng phụ khi đẩy ngân hàng nghiêng về các tài sản có trọng số rủi ro thấp. Hệ quả là dòng vốn dành cho khu vực sản xuất có nguy cơ bị thu hẹp. Giới tài chính và cơ quan quản lý vì vậy cho rằng cần tinh chỉnh cơ chế vận hành quy định vốn để vừa duy trì tương thích với chuẩn mực quốc tế, vừa bảo đảm chức năng cung ứng vốn cho nền kinh tế thực.

Tại hội thảo “Quy định an toàn của tổ chức tài chính và tài chính sản xuất” do Viện Nghiên cứu Tài chính Hàn Quốc tổ chức ngày 20/5, ông Kim Seok-gi, nghiên cứu viên cao cấp của viện, cho biết việc quá nhấn mạnh phương pháp tiêu chuẩn trong Basel III bản hoàn thiện có thể làm gia tăng động lực dịch chuyển danh mục của ngân hàng sang các tài sản có trọng số rủi ro thấp. Theo ông, xu hướng này có thể cản trở vai trò hỗ trợ tài chính cho khu vực sản xuất.

Ông Kim Seok-gi nhận định quy định an toàn có thể hạn chế phần nào hoạt động kinh doanh và khả năng cung ứng tín dụng của ngân hàng trong ngắn hạn, nhưng về trung và dài hạn lại đóng vai trò tích cực đối với ổn định hệ thống tài chính. Ông cho rằng một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn tới khủng hoảng tài chính toàn cầu trước đây là việc nới lỏng quy định đối với các ngân hàng đầu tư, khiến kiểm soát rủi ro kém hiệu quả.

Tuy nhiên, việc Basel III bản hoàn thiện gần như áp dụng rộng phương pháp tiêu chuẩn với hệ thống trọng số rủi ro được thiết kế chi tiết cũng làm dấy lên lo ngại về tác dụng phụ. Lý do là các khoản mục thường gắn với tài chính cho khu vực sản xuất, như cho vay doanh nghiệp, thường có trọng số rủi ro cao hơn và kéo theo gánh nặng vốn lớn hơn, trong khi các khoản vay thế chấp nhà ở lại được áp dụng trọng số rủi ro tương đối thấp.

Theo ông Kim Seok-gi, khung quy định của Hàn Quốc cần vừa tôn trọng chuẩn Basel để duy trì khả năng tương thích toàn cầu, vừa bù đắp được những điểm yếu của Basel III bản hoàn thiện. Ông nhấn mạnh việc xây dựng nền tảng thể chế có thể dung hòa hai mục tiêu là an toàn ngân hàng và hiệu quả phân bổ nguồn lực có ý nghĩa then chốt.

Tác động lan rộng của sàn đầu ra theo Basel III, cần rà soát nguy cơ chồng lấn quy định

Ông Yoon Yeo-jun, Giám đốc điều hành tại PwC Consulting, cũng cho rằng khung quy định hiện nay có thể làm suy giảm hiệu quả vận hành vốn của các tập đoàn tài chính. Theo ông, tài chính cho khu vực sản xuất không nên chỉ được hiểu là dòng vốn cấp cho một lĩnh vực riêng lẻ, mà cần được nhìn như một hệ thống phân bổ vốn tích hợp, đáp ứng nhu cầu vốn đa tầng của nền kinh tế thực.

Ông Yoon Yeo-jun dự báo quy định về “sàn tiêu chuẩn” trong Basel III bản hoàn thiện sẽ bắt đầu tạo ảnh hưởng đáng kể đối với phần lớn công ty mẹ của các tập đoàn ngân hàng áp dụng phương pháp IRB sau năm 2027. Dù cơ chế này được triển khai theo lộ trình 5 năm để giảm bớt gánh nặng cho các tổ chức tài chính, tác động của cách tính trọng số rủi ro dựa trên phương pháp tiêu chuẩn có thể dần lan sang toàn bộ hệ thống quản trị vốn.

Theo đó, ông cho rằng cần rà soát lại năng lực hấp thụ tổn thất, kiểm tra cấu trúc vốn tại các công ty con trong tập đoàn ngân hàng, đồng thời đánh giá lại cơ chế hỗ trợ tài chính cho khu vực sản xuất.

Theo phần trình bày tại hội thảo, tỷ lệ năng lực hấp thụ tổn thất bình quân của 5 tập đoàn tài chính lớn trong năm nay là 13,1%, cao hơn mức yêu cầu 9,0% + a. Tuy nhiên, nếu phản ánh thêm vốn đệm trong kịch bản căng thẳng và tiêu chuẩn của kế hoạch xử lý, giải thể (RRP), mức cần thiết thực tế được ước tính vào khoảng 12,5-13,5%, đồng nghĩa dư địa sử dụng vốn có thể không còn nhiều.

Ông cũng lưu ý nguy cơ chồng lấn quy định khi các công ty con trong tập đoàn ngân hàng cùng lúc phải tuân thủ quy định riêng theo từng lĩnh vực hoạt động, đồng thời chịu yêu cầu về tỷ lệ BIS hợp nhất ở cấp công ty mẹ. Điều này có thể khiến cùng một khoản mục rủi ro bị phản ánh lặp lại. Khi vốn phải phân tán để đáp ứng yêu cầu riêng tại từng công ty con, hiệu quả vận hành vốn hợp nhất ở cấp tập đoàn cũng có thể bị hạn chế.

Theo ông Yoon Yeo-jun, để mở rộng tài chính cho khu vực sản xuất, trọng tâm không nên là nới lỏng đơn thuần quy định vốn, mà là nâng cao mức độ đồng bộ giữa cơ chế vận hành quy định và các mục tiêu tăng trưởng.

Ông cho rằng cần rà soát hệ thống theo hướng vẫn giữ các nguyên tắc cốt lõi của Basel III, đồng thời cân nhắc song song hai mục tiêu ổn định và tăng trưởng. Trong khuôn khổ ưu tiên ổn định tài chính, việc đánh giá dựa trên dữ liệu, triển khai theo từng giai đoạn và giám sát sau áp dụng cần được thực hiện đồng thời.

Cơ quan quản lý tìm điểm cân bằng giữa tài chính cho khu vực sản xuất và tối ưu hóa quy định vốn

Ông Hwang Jun-ha, Cục trưởng Vụ Giám sát rủi ro ngân hàng thuộc Cơ quan Giám sát Tài chính, cho biết Mỹ và châu Âu có ảnh hưởng lớn tới thị trường toàn cầu trong việc thiết lập chuẩn Basel. Vì vậy, nếu các công ty tài chính và ngân hàng Hàn Quốc bị đánh giá là không tuân thủ chuẩn này, mức độ tín nhiệm của họ có thể chịu tác động mạnh. Theo ông, đây cũng là điều các ngân hàng đang lo ngại.

Ông cho biết từ tháng 9 năm ngoái, cơ quan quản lý đã liên tục thúc đẩy các biện pháp hợp lý hóa quy định vốn và đang ghi nhận một số kết quả trong quá trình cải thiện. Theo ông, việc loại trừ tổn thất đối với phần rủi ro vận hành cũng đang được triển khai như một bước xử lý những điểm xung đột với tiêu chuẩn Basel.

Ông Hwang Jun-ha nói thêm rằng, trên cơ sở tuân thủ Basel, thay vì chỉ tập trung điều chỉnh trọng số rủi ro, việc đẩy mạnh phê duyệt phương pháp xếp hạng nội bộ (IRB) và nội bộ hóa hệ thống đánh giá tín dụng thay thế cũng có thể là hướng đi phù hợp để hỗ trợ tài chính cho khu vực sản xuất.

Ông Bae Su-am, quan chức của Ủy ban Dịch vụ Tài chính, nhấn mạnh tài chính cho khu vực sản xuất và quy định an toàn thoạt nhìn có thể giống như hai mục tiêu xung đột, nhưng về bản chất là những giá trị bổ trợ cần được theo đuổi đồng thời. Theo ông, mở rộng tài chính khi thiếu nền tảng an toàn có thể dẫn tới nợ xấu, trong khi siết quản trị rủi ro quá mức lại có thể khiến ngân hàng dồn vốn vào các tài sản an toàn, làm suy giảm chức năng trung gian tài chính.

Ông cho biết Chính phủ đang thúc đẩy phương án hợp lý hóa quy định vốn đối với tài chính cho khu vực sản xuất, đồng thời xem xét nhu cầu cải thiện trong trường hợp thông tin từ hệ thống đánh giá tín dụng thay thế đã được sử dụng trong thẩm định cho vay nhưng chưa được phản ánh đầy đủ khi tính tài sản có trọng số rủi ro theo phương pháp IRB.