Stanford University và Princeton University đang siết lại quy chế thi cử khi gian lận học thuật bằng AI tạo sinh gia tăng nhanh trong trường đại học Mỹ. Stanford đã khôi phục hình thức thi có giám sát từ tháng 4, còn Princeton bãi bỏ một quy định tồn tại 133 năm liên quan đến giám sát phòng thi.

Theo Gigazine và một số hãng tin quốc tế ngày 19/5, Theo Baker, sinh viên chuẩn bị tốt nghiệp vào tháng 6, cho biết anh thuộc thế hệ đầu tiên trải qua quãng đời đại học trong thời kỳ ChatGPT bùng nổ.

ChatGPT ra mắt khoảng hai tháng sau khi Baker nhập học Stanford University vào mùa thu năm 2022. Chưa đầy một tuần sau khi mở dịch vụ, công cụ này đã vượt mốc 1 triệu người dùng và nhanh chóng lan rộng trong cộng đồng sinh viên. Theo Baker, từ khi ChatGPT xuất hiện, việc gian lận trở nên “dễ hơn và có lợi hơn”.

Trong khuôn viên trường, nhiều cách tận dụng AI cũng được truyền tai nhau. Theo Baker, có sinh viên dùng AI để trục lợi từ các khoản hỗ trợ ký túc xá, có người giả mắc Covid-19 để nhận tín dụng Uber Eats, thậm chí mở ChatGPT trên trình duyệt nhưng vẫn ký cam kết không sử dụng công cụ này. Trong môi trường học thuật, gian lận bằng AI đã trở thành một vấn đề lớn.

Một khảo sát nội bộ với 849 sinh viên ngành khoa học máy tính tại Stanford University cho thấy 49% người trả lời sẵn sàng gian lận để tránh trượt kỳ thi. Khảo sát này cũng đề cập xu hướng dùng kính thông minh để gian lận ngày càng tăng. Điều đó cho thấy AI không còn chỉ là công cụ hỗ trợ làm bài, mà đã bắt đầu tác động trực tiếp tới hệ thống thi cử và đánh giá.

Các vấn đề về đạo đức nghiên cứu cũng đã xuất hiện. Một sinh viên của Stanford University từng công bố bài báo và khẳng định đó là thành quả từ mô hình AI “Llama 3-V” của Meta. Tuy nhiên, sau đó sản phẩm bị phát hiện sao chép từ MiniCPM-Llama3-V2.5, một mô hình AI đa phương thức mã nguồn mở do OpenBMB của Trung Quốc phát triển. Vụ việc làm dấy lên nhận định rằng AI đã vượt ra ngoài phạm vi hỗ trợ học tập và lan sang cả gian lận nghiên cứu.

Trước diễn biến này, Stanford University đã thay đổi cách ứng phó bằng việc khôi phục hình thức thi có giám sát từ tháng 4. Xu hướng tương tự cũng xuất hiện ở các trường khác. Tại Princeton University, nhà trường đã bãi bỏ quy định tồn tại 133 năm cho phép giảng viên rời phòng thi trong thời gian sinh viên làm bài, sau khi gian lận bằng AI gia tăng. Một số phân tích cho rằng phản ứng với AI không còn dừng ở cấp độ từng môn học, mà đã trở thành vấn đề ở tầm thể chế đại học.

Theo Baker, nguyên nhân nằm ở một cơ chế khuyến khích bị lệch lạc. Trong bối cảnh bằng khoa học máy tính không còn bảo đảm cơ hội việc làm ở cấp độ đầu vào, nhiều lập trình viên trẻ cảm thấy thị trường tuyển dụng ngày càng thu hẹp nhưng vẫn phải tiếp tục học. Quan điểm đề cao kết quả nhanh và “thành công bề ngoài” hơn liêm chính học thuật cũng được xem là một yếu tố tác động tới lựa chọn của sinh viên.

Bài viết cũng đề cập ảnh hưởng của dòng vốn trong ngành AI tới nhận thức của sinh viên. Nhiều khoản đầu tư lớn vẫn đổ vào các startup chỉ đóng gói lại mô hình của bên khác. Perplexity AI khởi đầu bằng một dịch vụ dựa trên mô hình của OpenAI và được định giá tăng từ 1 tỷ USD vào tháng 4/2024 lên 20 tỷ USD vào tháng 9/2025. Theo Baker, xung quanh anh có những người bạn nói về chuyện “mua nhà ở Las Vegas vì lợi ích thuế”, và trong môi trường như vậy, “làm bài tập một cách bình thường đôi khi lại bị xem là ngốc nghếch”.

Mức độ phụ thuộc vào AI của thanh thiếu niên cũng đang tăng lên. Theo khảo sát của Pew Research, hơn một nửa người Mỹ trong độ tuổi 13-17 cho biết họ sử dụng AI để học tập hoặc tìm kiếm thông tin. Đáng chú ý, mức độ phụ thuộc vào AI có xu hướng cao hơn ở nhóm hộ gia đình thu nhập thấp.

Theo bài viết, vấn đề gian lận bằng AI tại các trường đại học không còn là hiện tượng cá biệt ở một vài trường danh tiếng. Đây là dấu hiệu cho thấy cách thức đánh giá cũng như cấu trúc phần thưởng trong giáo dục nói chung đang bị lung lay.