Điện mặt trời có thể vươn lên thành nguồn phát điện lớn nhất thế giới vào năm 2035, vượt qua than và khí tự nhiên nhờ lợi thế chi phí. Dù vậy, làn sóng mở rộng trung tâm dữ liệu AI được dự báo sẽ tiếp tục duy trì vai trò của nhiên liệu hóa thạch trong trung và dài hạn.

Theo TechCrunch ngày 19/5 (giờ địa phương), BloombergNEF trong một báo cáo gần đây nhận định đến năm 2035, chỉ riêng yếu tố hiệu quả kinh tế cũng đủ để đưa điện mặt trời lên vị trí chủ đạo trên thị trường điện toàn cầu.

Theo BloombergNEF, động lực lớn nhất nằm ở chi phí phát điện ngày càng giảm. Cơ quan này cho rằng quá trình chuyển dịch năng lượng có thể diễn ra một cách tự nhiên ngay cả khi thiếu các biện pháp điều tiết mạnh, miễn là điện mặt trời tiếp tục duy trì sức cạnh tranh về giá. Mattias Kimmel, chuyên gia kinh tế năng lượng, nhận định điện mặt trời đang chiếm ưu thế rõ rệt.

Xu hướng này đã xuất hiện tại một số thị trường. Tại Pakistan, sau khi giá khí tự nhiên tăng vọt vì xung đột Nga - Ukraine, nước này đã bổ sung khoảng 25 gigawatt (GW) điện mặt trời trong hai năm gần đây.

Đà tăng của điện mặt trời diễn ra song song với quá trình điện khí hóa trong nhiều lĩnh vực và mức tiêu thụ điện ngày càng lớn từ các trung tâm dữ liệu AI. BloombergNEF đánh giá đây là một trong những nhóm nhu cầu điện tăng nhanh nhất trên thị trường năng lượng thời gian qua.

Cơ quan này dự báo làn sóng mở rộng trung tâm dữ liệu sẽ kéo theo nhu cầu đầu tư thêm các nguồn điện mới, gồm 1 terawatt (TW) điện mặt trời quy mô tiện ích, 400 GW quy mô khác, 370 GW khí tự nhiên và 110 GW than.

Tuy nhiên, nhu cầu sử dụng điện ổn định 24/7 của trung tâm dữ liệu AI có thể làm chậm tốc độ thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng điện mặt trời. Báo cáo ước tính đến năm 2050, khoảng 51% sản lượng điện tăng thêm phục vụ trung tâm dữ liệu vẫn sẽ đến từ khí tự nhiên và than. Nguyên nhân là điện mặt trời phụ thuộc vào thời tiết và thời điểm trong ngày, nên khó đảm nhận hoàn toàn vai trò nguồn điện nền ổn định.

Vì vậy, trọng tâm cạnh tranh trên thị trường điện đang dần dịch chuyển từ mở rộng công suất điện mặt trời sang công nghệ lưu trữ năng lượng. Tại Tây Ban Nha và Italy, nguồn cung điện mặt trời ban ngày tăng mạnh đã kéo giá điện đi xuống, làm suy giảm hiệu quả kinh tế của các dự án điện mặt trời độc lập. Trước xu hướng này, thị trường đang chuyển sang mô hình kết hợp điện mặt trời với pin lưu trữ.

BloombergNEF cho rằng thị trường pin lưu trữ năng lượng hiện vẫn ở giai đoạn tăng trưởng sớm, tương tự điện mặt trời vào khoảng năm 2020. Năm ngoái, tổng công suất pin lưu trữ đấu nối lưới được lắp đặt trên toàn cầu đạt 112 GW và đến năm 2035 có thể tăng gần gấp ba. Trong bối cảnh đó, Redwood Materials và Ford cũng đang mở rộng mảng lưu trữ năng lượng.

Chi phí điện mặt trời được dự báo sẽ tiếp tục giảm. BloombergNEF ước tính đến năm 2035, chi phí phát điện từ nguồn này có thể giảm thêm khoảng 30%. Đến năm 2050, sản lượng điện mặt trời nhiều khả năng sẽ cao gấp hơn hai lần khí tự nhiên.

Theo báo cáo, đà giảm chi phí chủ yếu đến từ năng lực sản xuất quy mô lớn và chính sách công nghiệp của Trung Quốc. Kimmel cho biết thông thường, khi công suất lắp đặt tăng gấp đôi, chi phí sẽ giảm theo, nhưng điện mặt trời đang giảm nhanh hơn xu hướng đó.

Dù vậy, BloombergNEF lưu ý các biến số địa chính trị, đặc biệt là diễn biến xấu đi gần đây tại Trung Đông và Iran, vẫn chưa được phản ánh đầy đủ trong mô hình phân tích. Tuy nhiên, tổ chức này cho rằng về dài hạn, quá trình chuyển dịch năng lượng dựa trên hiệu quả kinh tế có thể giúp các quốc gia giảm mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng.

Giới phân tích nhận định dự báo trên cho thấy hai xu hướng đang song hành. Một mặt, điện mặt trời tiếp tục củng cố vị thế trung tâm trong quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Mặt khác, nhu cầu điện khổng lồ và liên tục từ các trung tâm dữ liệu AI có thể làm chậm tốc độ thu hẹp của nhiên liệu hóa thạch. Trong giai đoạn tới, tâm điểm cạnh tranh có thể không chỉ nằm ở điện mặt trời, mà còn ở pin lưu trữ, lưu trữ dài hạn, địa nhiệt, điện hạt nhân và các nguồn bổ trợ khác có thể đáp ứng nhu cầu của trung tâm dữ liệu đến đâu.