Phân tích tại châu Âu cho thấy lợi thế tiết kiệm chi phí của xe điện (EV) đang chịu sức ép khi phí bảo hiểm và chi phí sửa chữa tăng nhanh. Trong bối cảnh giá pin đi xuống tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng thị trường, hạ tầng sạc thiếu đồng bộ và áp lực lên lưới điện lại nổi lên như những rào cản mới đối với quá trình phổ cập EV.

Theo Cryptopolitan ngày 18/5 (giờ địa phương), sau đại dịch Covid-19, chi phí duy trì ô tô của các hộ gia đình tại châu Âu đã tăng mạnh. Phí bảo hiểm ô tô tăng khoảng 37% kể từ năm 2021, trong khi chi phí sửa chữa và bảo dưỡng tăng 20-30% do ô tô ngày càng được điện khí hóa và giá linh kiện pin đi lên.

Tại Pháp và Đức, chi tiêu liên quan đến ô tô hiện chiếm 7-8% tổng chi tiêu hộ gia đình. Với nhóm thu nhập thấp, tỷ lệ này có thể lên tới 11%.

Trong bối cảnh đó, ngày càng xuất hiện lo ngại rằng xe điện có thể không giúp giảm gánh nặng chi tiêu cho hộ gia đình như kỳ vọng ban đầu. James Kahn, phụ trách nghiên cứu công nghiệp châu Á - Thái Bình Dương tại BNP Paribas, cho rằng tại một số thị trường, khoản tiết kiệm từ nhiên liệu của xe điện có thể bị triệt tiêu đáng kể bởi phí bảo hiểm và chi phí bảo trì gia tăng.

Hệ quả là mức tiết kiệm thực tế mà người tiêu dùng cảm nhận được sau khi chuyển sang xe điện có thể thấp hơn dự báo.

Bên cạnh chi phí sử dụng, hạ tầng sạc vẫn là bài toán chưa có lời giải rõ ràng. Số trạm sạc tại châu Âu tăng khoảng 20% mỗi năm kể từ 2020, đạt khoảng 1,1 triệu điểm vào đầu năm 2026, nhưng vẫn còn cách khá xa mục tiêu 3,5 triệu điểm vào năm 2030 do Liên minh châu Âu (EU) đặt ra.

Để đạt mục tiêu này, số trạm sạc cần tăng trung bình 27% mỗi năm. Nếu duy trì tốc độ hiện tại, châu Âu có thể thiếu khoảng 800.000 điểm sạc.

Đáng chú ý, bộ sạc siêu nhanh DC mới chiếm khoảng 16% tổng số điểm sạc. Hạ tầng cũng tập trung chủ yếu tại một số nước như Hà Lan, Pháp, Đức và Bỉ, trong khi khu vực nông thôn và vùng ven vẫn có khả năng tiếp cận thấp. Đây tiếp tục là một điểm nghẽn đối với quá trình phổ cập xe điện.

Áp lực lên lưới điện cũng đang trở thành một thách thức mới. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu trong EU sẽ tăng khoảng 65%, từ 70 TWh năm 2024 lên 115 TWh vào năm 2030.

Theo phân tích, khi các trung tâm dữ liệu AI và nhu cầu sạc xe điện cùng tăng, cạnh tranh đối với hạ tầng lưới điện hữu hạn có thể trở nên gay gắt hơn.

Ở chiều ngược lại, giá dầu tăng lại là yếu tố hỗ trợ nhu cầu xe điện. Do giá dầu Brent đi lên, giá xăng tại Pháp, Đức và Hà Lan đã vượt 2 euro/lít, mức cao nhất kể từ giai đoạn đầu của xung đột Nga - Ukraine.

Một số nhận định cũng cho rằng nếu các quy định về trung hòa carbon tiếp tục được siết chặt, giá dầu có thể vượt 100 USD/thùng.

Dù vậy, thị trường xe điện vẫn duy trì đà tăng trưởng. Quy mô thị trường được ước đạt khoảng 575 tỷ USD vào năm 2026 và dự kiến mở rộng lên 2.300 tỷ USD vào năm 2036.

Động lực chính vẫn đến từ đà giảm của giá pin. Giá pin lithium-ion đã giảm từ 1.474 USD/kWh năm 2010 xuống còn 108 USD/kWh vào năm 2024 và được dự báo có thể tiếp tục giảm xuống dưới 60 USD/kWh. Khi đó, xe điện có thể cải thiện sức cạnh tranh về giá ngay cả khi không có trợ cấp.

Cùng với đó, thị trường bộ sạc hai chiều cũng đang mở rộng. Quy mô thị trường này được dự báo tăng từ 1,4 tỷ USD năm 2025 lên 6,2 tỷ USD vào năm 2032.

Hệ thống sạc hai chiều cho phép xe điện đưa điện trở lại lưới, qua đó hỗ trợ điều tiết tiêu thụ điện và mở thêm lựa chọn cho người dùng.

Nhìn chung, tốc độ mở rộng của thị trường xe điện sẽ không chỉ phụ thuộc vào đà giảm của giá pin. Khả năng hạ phí bảo hiểm và chi phí sửa chữa, đẩy nhanh đầu tư hạ tầng sạc, cũng như việc xe điện có thể tham gia lưới điện với vai trò nguồn điện phân tán, sẽ là những yếu tố then chốt quyết định mức độ phổ cập trong thời gian tới.