Kenya đang phải xem xét lại dự án trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn do Microsoft và G42 thúc đẩy tại Olkaria, khi lo ngại về khả năng đáp ứng điện của lưới điện quốc gia ngày càng gia tăng. Theo giới chức nước này, nếu triển khai theo quy mô ban đầu, dự án có thể tạo áp lực rất lớn lên hệ thống điện.

Theo TechRadar ngày 17/5 (giờ địa phương), dự án trung tâm dữ liệu tại Olkaria hiện đang được thảo luận để điều chỉnh quy mô do vướng mắc về nguồn điện. Đây là dự án do Microsoft và G42 - công ty AI có trụ sở tại Abu Dhabi - cùng thúc đẩy.

Kế hoạch này từng được hai bên công bố trong chuyến thăm Washington DC của Tổng thống Kenya William Ruto vào tháng 5/2024. Khi đó, dự án được giới thiệu là một hạ tầng điện toán đám mây sử dụng nguồn điện địa nhiệt tại Olkaria.

Tranh cãi lớn nhất nằm ở nhu cầu điện quá lớn của dự án. Theo kế hoạch ban đầu, trung tâm dữ liệu có thể đạt quy mô tới 1 gigawatt (GW). Phát biểu tại một sự kiện gần đây ở Nairobi, Tổng thống Ruto nói rằng để cấp điện cho trung tâm dữ liệu này, Kenya “có lẽ phải tắt một nửa nguồn điện của cả nước”. Nhận định này cho thấy ngay cả chính phủ cũng thừa nhận lưới điện hiện nay khó có thể gánh nổi dự án ở quy mô đó.

Các số liệu hiện có cũng củng cố mối lo ngại này. Tổng công suất lắp đặt của hệ thống điện Kenya hiện vào khoảng 3.000-3.200 MW, trong khi phụ tải đỉnh tính đến tháng 1/2025 đã tăng lên khoảng 2.444 MW. Với bối cảnh đó, một trung tâm dữ liệu 1 GW sẽ tiêu thụ tương đương khoảng 1/3 tổng nguồn cung điện của cả nước.

Ngay cả giai đoạn đầu của dự án cũng được đánh giá là tạo sức ép đáng kể. Giai đoạn 1 với quy mô 100 MW dự kiến sẽ cần một phần lớn nguồn điện từ tổ hợp điện địa nhiệt Olkaria.

Hiện cụm nhà máy địa nhiệt Olkaria có tổng sản lượng khoảng 950 MW. Theo đánh giá của chính phủ Kenya, lưới điện hiện không còn nhiều dư địa để đáp ứng thêm một mức nhu cầu điện lớn như vậy.

Dù vậy, giới chức Kenya cho biết dự án chưa bị hủy bỏ. Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Kenya John Tanui cho hay dự án vẫn đang được xem xét và quy mô ban đầu nhiều khả năng sẽ phải tái cơ cấu.

Theo các cuộc thảo luận hiện nay, phương án được ưu tiên là thu nhỏ quy mô thay vì tiếp tục dự án khổng lồ như kế hoạch ban đầu. Chính phủ Kenya cùng các bên liên quan được cho là đang làm việc với nhà phát triển địa phương EcoCloud về một dự án trung tâm dữ liệu riêng có công suất 60 MW. Trong khi đó, dự án Olkaria ban đầu, từng được nhắc tới với quy mô 1 tỷ USD, gần như bị đình trệ do hạn chế về khả năng tiếp nhận điện cũng như hạ tầng truyền tải và phân phối chưa đáp ứng.

Quan điểm của chính phủ Kenya tương đối rõ ràng: nước này không muốn đánh đổi sự ổn định của hệ thống điện quốc gia để phục vụ một cơ sở tư nhân.

Về phía Microsoft, hãng được cho là không chấp nhận phương án cấp điện bị cắt giảm quá mạnh so với kế hoạch ban đầu. Khác biệt quan điểm này được xem là một trong những nguyên nhân chính khiến dự án chậm tiến độ.

Dự án tại Olkaria cũng nằm trong chiến lược mở rộng hạ tầng số của Microsoft tại châu Phi. Năm 2024, sau khi G42 công bố kế hoạch loại bỏ thiết bị Huawei dưới sức ép từ chính phủ Mỹ, Microsoft đã đầu tư 1,5 tỷ USD vào G42. Khi đó, Chủ tịch Microsoft Brad Smith từng gọi dự án tại Kenya là “bước tiến lớn nhất trong lịch sử công nghệ số của Kenya”.

Tuy nhiên, diễn biến hiện nay cho thấy tốc độ mở rộng hạ tầng AI và điện toán đám mây đang vượt khả năng nâng cấp lưới điện.

Thị trường cũng cho rằng trường hợp của Kenya phản ánh một thực tế: thu hút các trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn không thể chỉ dừng ở cam kết đầu tư, mà phải đi kèm với việc mở rộng nguồn phát và hệ thống truyền tải, phân phối điện. Vì vậy, câu hỏi tiếp theo là liệu dự án Olkaria 1 GW sẽ được thiết kế lại, hay phương án thay thế 60 MW sẽ là dự án được triển khai trên thực tế.