Viện Nghiên cứu Chính sách Thông tin và Truyền thông Hàn Quốc (KISDI) đề xuất chuyển cơ chế phân bổ tần số từ mô hình đấu giá chủ yếu dựa vào giá sang cơ chế chấm điểm, trong đó cùng lúc đánh giá giá dự thầu, chất lượng mạng, độ phủ và kế hoạch đầu tư. Mục tiêu là hạn chế tình trạng chi phí tần số bị đẩy lên quá cao và tạo động lực để các nhà mạng chủ động mở rộng hạ tầng.

Tần số là tài nguyên cốt lõi của dịch vụ di động. Trong thời gian qua, Chính phủ Hàn Quốc sử dụng đấu giá như công cụ phân bổ hiệu quả nguồn tài nguyên công hữu hạn này.

Theo cơ chế hiện hành, doanh nghiệp viễn thông cạnh tranh bằng giá để giành quyền sử dụng tần số, còn cơ quan quản lý áp kèm các nghĩa vụ triển khai mạng đối với đơn vị trúng đấu giá.

Tuy nhiên, đấu giá thuần túy theo giá được cho là khó tạo động lực đủ mạnh để nâng chất lượng dịch vụ, mở rộng vùng phủ và tăng đầu tư thiết bị. Một số ý kiến cũng cho rằng cạnh tranh giá quá mức là một trong những nguyên nhân làm gia tăng chi phí trong ngành viễn thông.

Ngày 14/5, KISDI cho biết cần áp dụng mô hình “đấu giá chấm điểm”, kết hợp các yếu tố phi giá như chất lượng mạng và độ phủ vào cơ chế đấu giá hiện nay.

Theo đề xuất, việc phân bổ tần số sẽ không chỉ dựa vào mức giá doanh nghiệp trả, mà còn tính đến cam kết xây dựng mạng mà doanh nghiệp đưa ra trong hồ sơ tham gia.

Báo cáo của KISDI cho thấy trong các đợt đấu giá tần số vào các năm 2011, 2013, 2016 và 2018, Hàn Quốc áp dụng cơ chế can thiệp trực tiếp. Cụ thể, cơ quan quản lý quy định số lượng trạm gốc chuẩn theo từng băng tần và yêu cầu doanh nghiệp phải hoàn thành một tỷ lệ triển khai tối thiểu trong thời hạn nhất định.

Nếu không đáp ứng nghĩa vụ này, nhà mạng có thể bị từ chối tái phân bổ tần số hoặc bị thu hồi một phần băng tần. Cơ chế này tạo sức ép buộc doanh nghiệp phải tiếp tục đầu tư thiết bị.

Cách làm đó cũng được duy trì trong đợt tái phân bổ tần số 3G và LTE năm nay. Chính phủ yêu cầu chuyển sang 5G SA như một điều kiện để được tái phân bổ.

Nói cách khác, cơ quan quản lý đưa ra trước các điều kiện sử dụng tần số và trực tiếp định hướng quá trình nâng cấp mạng.

Tuy vậy, nhóm nghiên cứu nhận định cách can thiệp trực tiếp này có thể làm tăng gánh nặng cho doanh nghiệp và dẫn tới đầu tư kém hiệu quả. Theo báo cáo, khi áp cùng một chuẩn cho mọi nhà mạng, một số doanh nghiệp có thể phải chịu chi phí tuân thủ quá lớn.

Ví dụ, nếu áp cùng yêu cầu tại cả những khu vực có nhu cầu tần số thấp nhưng chi phí triển khai cao, khoản đầu tư phát sinh có thể lớn hơn lợi ích xã hội mà nó mang lại.

KISDI cũng dẫn lại tranh cãi gần đây giữa SK Telecom và LG Uplus về mức phí tái phân bổ băng tần 2,6 GHz như một ví dụ cho thấy hạn chế của cơ chế hiện tại. Ngay cả trong cùng một băng tần, thời điểm sở hữu, giá trúng đấu giá trước đây và điều kiện tái phân bổ khác nhau có thể khiến gánh nặng giữa các doanh nghiệp không đồng đều, từ đó làm dấy lên tranh luận về tính công bằng.

Báo cáo cho biết Chính phủ Hàn Quốc cũng đã phần nào nhận diện được vấn đề và từng đưa vào một số yếu tố khuyến khích gián tiếp. Khi xác định mức phí tái phân bổ đối với tần số 3G và 4G hết hạn vào năm 2021, cơ quan quản lý đã áp dụng cơ chế giảm phí theo số lượng trạm 5G mà ba nhà mạng triển khai.

Theo cơ chế này, doanh nghiệp xây càng nhiều trạm 5G thì mức phí tái phân bổ càng giảm. Đây được xem là ví dụ về việc dùng ưu đãi về giá để khuyến khích đầu tư 5G, thay vì áp một chỉ tiêu triển khai bắt buộc.

Dù vậy, về phía doanh nghiệp, họ vẫn phải đồng thời cân đối giữa phí tái phân bổ và chi phí đầu tư mạng. KISDI vì thế đưa ra cơ chế chấm điểm như một phương án thay thế.

Theo đề xuất, Chính phủ sẽ công bố trước bộ tiêu chí tính điểm. Doanh nghiệp tham gia đấu giá sẽ nộp hồ sơ gồm giá dự thầu, cùng với cam kết về độ phủ, chất lượng mạng và kế hoạch đầu tư.

Nhà nước sẽ không mặc định chọn bên trả giá cao nhất, mà chọn doanh nghiệp mang lại lợi ích xã hội lớn nhất sau khi tổng hợp cả yếu tố giá và phương án triển khai mạng.

Báo cáo nhận định cơ chế chấm điểm có thể thúc đẩy các nhà mạng chủ động lựa chọn mức đầu tư phù hợp. Với cơ chế can thiệp trực tiếp, Chính phủ quy định sẵn các nghĩa vụ về chất lượng và doanh nghiệp phải thực hiện theo.

Ngược lại, trong mô hình đấu giá chấm điểm, doanh nghiệp có thể tự quyết định mức chất lượng và độ phủ dựa trên cấu trúc chi phí cũng như chiến lược thị trường của mình.

Cam kết chất lượng cao sẽ giúp doanh nghiệp có lợi thế về điểm số, nhưng đồng thời kéo theo chi phí triển khai lớn hơn. Từ đó, có thể hình thành cạnh tranh giữa một bên trả giá cao nhưng kế hoạch đầu tư thấp và một bên trả giá thấp hơn nhưng cam kết tốt hơn về độ phủ và chất lượng mạng.

KISDI phân tích rằng nếu thiết kế hợp lý quy tắc chấm điểm, Chính phủ có thể đạt lợi ích xã hội cao hơn so với mô hình can thiệp trực tiếp truyền thống. Theo viện này, trong quá trình tối ưu hóa lợi ích của mình, doanh nghiệp sẽ có xu hướng lựa chọn mức chất lượng mạng hiệu quả hơn về mặt xã hội.

Tuy nhiên, báo cáo cũng nhấn mạnh cơ chế chấm điểm khó có thể áp dụng ngay lập tức. Trọng tâm tranh luận lớn nhất nằm ở công thức tính điểm.

Kết quả đấu giá có thể thay đổi đáng kể tùy theo tỷ trọng phân bổ giữa giá dự thầu và các tiêu chí như chất lượng mạng, độ phủ hay quy mô đầu tư. Vì vậy, tính khách quan của bộ chỉ số đánh giá là yếu tố then chốt.

Theo KISDI, nếu lựa chọn tiêu chí là số lượng trạm gốc, cách thiết kế cơ chế sẽ khác với trường hợp sử dụng các chỉ số phản ánh trải nghiệm người dùng như tốc độ, độ trễ hay chất lượng độ phủ. Vấn đề cốt lõi là liệu Chính phủ có thể xây dựng được một hệ thống đánh giá đủ tinh vi và có khả năng dự báo hay không.

Về phía doanh nghiệp, nếu kế hoạch đầu tư được quy đổi thành điểm số trong quá trình đấu giá, động lực mở rộng đầu tư mạng sẽ lớn hơn.

Nhóm nghiên cứu kiến nghị cần xây dựng một cơ chế quản lý mới, thoát khỏi khuôn khổ can thiệp trực tiếp hiện nay, qua đó vừa tăng động lực đầu tư, vừa bảo đảm tính công bằng trong phân bổ tần số.