David Schwartz, cựu Giám đốc Công nghệ của Ripple, đã chỉ trích cơ chế phần thưởng khối của Bitcoin và Ethereum, cho rằng mô hình này không nhất thiết củng cố bảo mật mạng lưới mà còn có thể làm méo mó động lực của người tham gia. Theo ông, cả cơ chế bằng chứng công việc (PoW) lẫn bằng chứng cổ phần (PoS) đều dễ đẩy thợ đào và trình xác thực vào mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, thay vì ưu tiên lợi ích của người dùng.

Theo BeInCrypto ngày 13/5 (giờ địa phương), Schwartz gần đây đã chia sẻ lại một video bài giảng tại Đại học Stanford để nhấn mạnh những vấn đề trong cấu trúc phần thưởng của blockchain. Ông gọi đây là “nội dung mà mọi người trong ngành tiền số cần xem”, đồng thời xem đó là tư liệu quan trọng để hiểu triết lý thiết kế ban đầu của XRP Ledger.

Trọng tâm chỉ trích của Schwartz là mô hình dựa trên PoW. Ông cho rằng trong hệ thống của Bitcoin, những người tham gia trung thực nhiều khi phải bỏ ra chi phí cao hơn cả kẻ tấn công. Schwartz vì vậy mô tả đây là “mô hình bảo mật tệ nhất có thể tưởng tượng”.

Theo lập luận của ông, phần thưởng khối đã tạo ra cuộc cạnh tranh quá mức giữa các đơn vị tham gia tạo khối. Để tồn tại, họ buộc phải cắt giảm chi phí vận hành xuống mức thấp nhất và tìm mọi cách mở rộng nguồn thu trong quá trình xác thực giao dịch. Hệ quả là lợi ích của người dùng ngày càng tách rời khỏi lợi ích của bên tạo khối.

Schwartz lấy Ethereum làm ví dụ. Ông cho rằng đã xuất hiện cơ chế trong đó một số trình xác thực chèn giao dịch hoặc sắp xếp lại thứ tự giao dịch trước khi khối được xác nhận nhằm kiếm thêm lợi nhuận. Đây chính là vấn đề MEV, viết tắt của Maximal Extractable Value.

Theo Schwartz, trong những hệ thống đặt nặng phần thưởng kinh tế, người tham gia có thể bị cuốn vào logic “nếu không hành xử theo hướng trục lợi thì sẽ thua cuộc”. Nói cách khác, mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận có thể lấn át động cơ vận hành trung thực. Trong khi đó, người dùng vẫn là bên gánh chi phí bảo mật thông qua phí giao dịch cao hơn, còn đơn vị tạo khối tiếp tục trích xuất thêm giá trị từ chính quá trình này.

Ông cho rằng điều này đúng với cả thợ đào Bitcoin lẫn những người staking trên Ethereum. Theo Schwartz, hai hệ thống này vẫn vận hành được nhờ phần thưởng kinh tế ở cấp giao thức, nhưng phần thưởng đó không nhất thiết trùng với lợi ích mà người dùng mong muốn, như phí thấp và việc xử lý giao dịch công bằng.

Giải pháp mà Schwartz đưa ra là nguyên tắc “động lực tốt nhất là không có động lực”. Ông cho biết khi thiết kế XRP Ledger vào năm 2012, đội ngũ phát triển đã chủ động không đưa phần thưởng tạo khối vào mô hình vận hành. Thay vào đó, họ chọn cấu trúc trong đó các bên hưởng lợi trực tiếp từ một mạng lưới ổn định sẽ tự nguyện tham gia xác thực.

Theo Schwartz, các trình xác thực trên XRP Ledger chỉ chọn một trong những thứ tự giao dịch đều hợp lệ và không thể trích xuất lợi ích vật chất riêng trong quá trình tạo khối. Ông cho rằng cách thiết kế này giúp giảm động cơ tài chính cho các cuộc tấn công mạng hoặc hành vi thông đồng giữa các trình xác thực, từ đó hỗ trợ mức phí thấp hơn và tốc độ xác nhận giao dịch nhanh hơn.

Ông cũng nhấn mạnh mô hình này có khả năng kháng cự tương đối tốt trước các cấu trúc trích xuất giá trị, vốn nhiều lần bị xem là vấn đề lặp lại trên các sàn giao dịch phi tập trung của Ethereum.

Tranh luận lần này diễn ra trong bối cảnh về dài hạn, Bitcoin sẽ phải phụ thuộc nhiều hơn vào phí giao dịch khi trợ cấp khối tiếp tục suy giảm. Với Ethereum, sau khi chuyển sang PoS, cấu trúc vận hành xoay quanh các trình xác thực cũng ngày càng trở nên rõ nét hơn.

Những phát biểu của Schwartz được cho là có thể khơi lại cuộc thảo luận về cách các mạng blockchain lớn sẽ điều chỉnh cơ chế phần thưởng khối và xử lý vấn đề trích xuất giá trị trong thời gian tới. Trong đó, khả năng hệ sinh thái tài chính phi tập trung (DeFi) làm dịu bớt vấn đề MEV nhiều khả năng sẽ tiếp tục là một điểm theo dõi đáng chú ý.