Tổ chức Chính sách Tự quản Internet Hàn Quốc (KISO) đã công bố dự thảo hướng dẫn tự quản về thông tin giả và thao túng, trong bối cảnh Luật Mạng thông tin - truyền thông sửa đổi sắp có hiệu lực. Động thái này được xem là bước chuẩn bị cụ thể cho cơ chế tự quản của các nền tảng, sau khi luật bổ sung “thông tin giả, thao túng” vào phạm vi điều chỉnh và yêu cầu một số nền tảng quy mô lớn thiết lập hệ thống tiếp nhận, xử lý báo cáo cùng chính sách vận hành tự quản.

Ngày 13/5, KISO phối hợp với Hiệp hội Chính sách Thông tin - Truyền thông và Viện Nghiên cứu Chính sách Thông tin - Truyền thông Hàn Quốc (KISDI) tổ chức hội thảo tại Trung tâm Báo chí Hàn Quốc ở Seoul với chủ đề “Tự điều chỉnh thông tin giả, thao túng theo sửa đổi Luật Mạng thông tin - truyền thông”. Tại đây, KISO cũng công bố dự thảo hướng dẫn chính sách tự quản. Các nội dung được thảo luận gồm nguy cơ thu hẹp quyền tự do biểu đạt, khả năng chặn quá mức, phạm vi áp dụng với dịch vụ nhắn tin và tìm kiếm, cũng như hiệu quả của hoạt động kiểm chứng thông tin.

Trong phần trình bày đầu tiên, Chun Hye-seon, nghiên cứu viên của Viện Nghiên cứu Chính sách Công nghiệp số, đã giới thiệu tiến trình lập pháp và các nội dung chính của luật sửa đổi.

Theo đó, luật sửa đổi chính thức đưa khái niệm “thông tin giả, thao túng” vào khuôn khổ pháp lý. Khái niệm này bao gồm thông tin giả và thông tin thao túng. Luật cấm phát tán thông tin xâm phạm quyền nhân thân, quyền tài sản của người khác hoặc lợi ích công cộng nếu người phát tán biết rõ đó là thông tin giả, thao túng và thực hiện hành vi với mục đích gây thiệt hại hoặc trục lợi bất chính. Nội dung châm biếm và parody được loại khỏi phạm vi áp dụng.

Phạm vi thông tin bất hợp pháp cũng được mở rộng sang phát ngôn thù ghét. Cụ thể, những nội dung kích động bạo lực, phân biệt đối xử hoặc cổ súy thù hận nhằm vào cá nhân hay nhóm người vì lý do chủng tộc, giới tính, tình trạng khuyết tật... và gây tổn hại nghiêm trọng đến nhân phẩm sẽ thuộc diện xử lý.

Luật đồng thời siết cơ chế bồi thường thiệt hại. Người phát tán thông tin bất hợp pháp hoặc thông tin giả, thao túng gây thiệt hại cho người khác phải chịu trách nhiệm bồi thường. Với một số trường hợp đáp ứng điều kiện luật định, tòa án có thể áp dụng bồi thường mang tính trừng phạt, tối đa gấp 5 lần mức thiệt hại được công nhận.

Một điểm đáng chú ý khác là luật bổ sung nghĩa vụ đối với nhóm “nhà cung cấp dịch vụ thông tin - truyền thông quy mô lớn”. Các nghĩa vụ chính gồm vận hành hệ thống tiếp nhận và xử lý báo cáo, xây dựng chính sách tự quản, lập và công bố báo cáo định kỳ 6 tháng một lần, đồng thời hỗ trợ hoạt động xác minh sự thật. Dự thảo nghị định hướng dẫn cũng đề xuất tiêu chí xác định nhà cung cấp quy mô lớn là các dịch vụ trung gian thông tin giữa người dùng và dịch vụ tìm kiếm, có số người dùng trung bình hằng ngày từ 1 triệu trở lên trong 3 tháng ngay trước thời điểm cuối năm trước.

Bên cạnh đó, luật thiết lập cơ sở pháp lý để cơ quan quản lý áp dụng mức phạt tiền tối đa 1 tỷ won trong trường hợp thông tin bất hợp pháp hoặc thông tin giả, thao túng đã bị xác định bằng phán quyết có hiệu lực nhưng vẫn tiếp tục được phát tán lặp lại từ 2 lần trở lên.

Trong phần tham luận thứ hai, Hwang Chang-geun, giáo sư Khoa Luật của Đại học Hongik, đồng thời là ủy viên chính sách của KISO, đã giới thiệu những nội dung chính trong dự thảo hướng dẫn do KISO xây dựng.

Dự thảo đưa ra 4 nguyên tắc cơ bản, gồm cân bằng giữa tự do biểu đạt và quyền được biết, giảm thiểu tổn hại, minh bạch, cùng bảo đảm tính tương xứng và khách quan. Về tiêu chí đánh giá, tài liệu nêu các yếu tố như ý định gây hại, mục đích trục lợi bất chính, việc nội dung đó có phải là thông tin giả, thao túng hay không, và mức độ xâm phạm quyền nhân thân, quyền tài sản hoặc lợi ích công cộng.

Theo Hwang Chang-geun, bộ hướng dẫn này vừa là quy chuẩn tự quản trong cơ chế điều chỉnh của khu vực tư nhân, vừa mang tính chất đồng điều tiết khi cụ thể hóa các khái niệm và điều kiện áp dụng đối với thông tin giả, thao túng theo ủy quyền của luật. Ông cho rằng tài liệu này có thể trở thành chuẩn tham chiếu trong thực tiễn, khi tòa án xem xét các vụ bồi thường thiệt hại hoặc khi cơ quan quản lý áp dụng chế tài xử phạt.

Dự thảo cũng nêu nguyên tắc loại trừ các dịch vụ truyền tin giữa người dùng như messenger và email, do cần bảo đảm bí mật thông tin liên lạc. Ngoài ra, KISO thiết kế quy trình cho phép các công ty thành viên đề nghị Ủy ban đặc biệt thẩm định thông tin giả, thao túng xem xét những vụ việc khó đánh giá.

Phần thảo luận ghi nhận nhiều ý kiến cho rằng để cơ chế này vận hành hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý, kiểm soát thủ tục và nâng cao tính khả thi trong thực tế.

Kim Hyun-su, Trưởng nhóm Nghiên cứu Chính sách số của KISDI, nhận định nếu một bộ hướng dẫn do hiệp hội doanh nghiệp xây dựng được sử dụng như chuẩn đánh giá thực tế đối với thông tin giả, thao túng, thì cần có cơ chế pháp lý bảo đảm tính công bằng về thủ tục. Ông cũng lưu ý các dịch vụ nhắn tin như KakaoTalk vẫn phát sinh hành vi mạo danh và chia sẻ thông tin giả, vì vậy cần có công cụ ứng phó phù hợp với đặc tính của từng loại hình dịch vụ.

Shim Seok-tae, giáo sư thỉnh giảng tại Trường Sau đại học Báo chí, Đại học Semyung, cho rằng việc tiếp tục tranh luận đúng sai về đạo luật không còn nhiều ý nghĩa khi luật đã được ban hành, song vẫn còn không ít điểm đáng tiếc. Theo ông, chính sự thiếu chặt chẽ trong bản thân đạo luật khiến vai trò của bộ hướng dẫn trở nên quan trọng hơn. Vì vậy, cơ chế này cần được thiết kế thận trọng để không dẫn tới kiểm soát quá mức quyền tự do biểu đạt, bao gồm cả hoạt động báo chí.

Oh Byung-il, đại diện Digital Justice Network, cho rằng phạm vi của khái niệm “thông tin giả, thao túng” mà luật hướng tới xử lý vẫn chưa đủ rõ ràng. Ông nói bên thứ ba rất khó đánh giá ý đồ ác ý của người đăng tải, do đó trọng tâm ứng phó nên đặt vào văn hóa kiểm chứng thông tin và trách nhiệm mang tính cấu trúc của nền tảng, thay vì chỉ tập trung vào gỡ bỏ nội dung. Theo ông, cơ chế tự quản cũng cần mở rộng sang các vấn đề như nâng cao năng lực người dùng và kiểm soát thuật toán.

Lim Hyun, giáo sư Khoa Hành chính công của Đại học Korea, nhận định bộ hướng dẫn có thể tạo ra ảnh hưởng đáng kể nên cần bảo đảm tính chính danh dân chủ và tính minh bạch về thủ tục. Ông đề xuất nếu sau này thay đổi các tiêu chí đánh giá chi tiết thì phải có quy trình lấy ý kiến từ các bên liên quan, đồng thời cảnh báo việc diễn giải quá rộng khái niệm “lợi ích bất chính” có thể làm nới quá mức phạm vi điều tiết.

Jung Yeon-a, luật sư của Công ty luật Sejong, bày tỏ lo ngại về nguy cơ chặn quá mức trong thực tiễn. Theo bà, doanh nghiệp có thể chọn phương án “an toàn” để giảm rủi ro pháp lý, từ đó làm thu hẹp tự do biểu đạt. Vì vậy, cần xây dựng tiêu chí phân biệt giữa nhân vật công chúng và cá nhân thông thường, đồng thời ban hành hướng dẫn theo từng mức độ biện pháp. Bà cũng đề xuất ngoài gỡ bỏ hoặc chặn nội dung, cơ quan quản lý và nền tảng nên mở rộng các công cụ như thông báo kết quả kiểm chứng thông tin.

Tại hội thảo, nhiều ý kiến thống nhất rằng cơ chế tự điều chỉnh là cần thiết để ứng phó với thông tin giả và thao túng. Tuy nhiên, khi cơ chế này có khả năng vượt ra ngoài vai trò bổ trợ thực thi pháp luật để trở thành chuẩn đánh giá trên thực tế, việc thiết kế chính sách cần đặc biệt thận trọng nhằm giữ cân bằng giữa tự do biểu đạt và bảo vệ người dùng.

KISO cho biết sẽ rà soát các ý kiến được nêu tại hội thảo để tiếp tục bổ sung và hoàn thiện bộ hướng dẫn chính sách tự quản về thông tin giả và thao túng.