Liên minh châu Âu (EU) đã mở rộng đáng kể phạm vi trừng phạt nhằm vào Nga khi đưa cả tiền mã hóa và hạ tầng thanh toán liên quan vào gói trừng phạt thứ 20. Trong đợt này, digital ruble do Ngân hàng Trung ương Nga thúc đẩy và stablecoin neo theo đồng ruble RUBx đều bị đưa vào danh sách.

Theo CoinPost, ngày 28/4 (giờ địa phương), EU đã chính thức thông qua gói trừng phạt Nga thứ 20 hôm 23/4, trong đó lĩnh vực tiền mã hóa trở thành một trọng tâm mới.

Điểm đáng chú ý của gói biện pháp lần này là lệnh cấm áp dụng theo lĩnh vực đối với các nhà cung cấp dịch vụ tiền mã hóa có trụ sở tại Nga, đồng thời mở rộng sang cả các nền tảng phi tập trung. Nếu các vòng trừng phạt trước chủ yếu tập trung vào năng lượng, tài chính và thương mại, gói mới đã mở rộng đối với cả hạ tầng tiền mã hóa. Chainalysis nhận định động thái này cho thấy tài sản số đang trở thành mục tiêu trọng yếu trong chính sách trừng phạt.

Bối cảnh của quyết định trên là sự thay đổi trong cấu trúc thanh toán của Nga. Sau khi phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022 và hứng chịu các lệnh trừng phạt tài chính từ phương Tây, Nga đã hợp pháp hóa thanh toán bằng tiền mã hóa trong thương mại đối ngoại từ năm 2024. EU cho rằng mức độ phụ thuộc của Nga vào tiền mã hóa trong giao dịch quốc tế đang tăng lên, vì vậy đã siết mạnh hơn các giao dịch liên quan.

EU không chỉ nhắm tới các mạng lưới không được cấp phép hay ví tự lưu ký, mà còn đánh thẳng vào những công cụ Nga phát triển để thay thế các kênh thanh toán quốc tế. Theo Chainalysis, việc nêu đích danh digital ruble và RUBx cho thấy EU đang trực tiếp nhắm vào các công cụ thay thế SWIFT của Nga. Belarus cũng bị áp dụng các quy định tương tự, và thời hạn hiệu lực của các biện pháp liên quan được kéo dài đến ngày 28/2/2027.

Khối này đồng thời phát đi cảnh báo rõ ràng với các bên trung gian tại nước thứ ba. EU đã đưa sàn giao dịch TengriCoin ở Kyrgyzstan vào danh sách trừng phạt vì bị cho là có liên quan sâu đến các giao dịch stablecoin A7A5, đồng tiền được cho là có quan hệ với chính phủ Nga. Sàn này trước đây cũng từng hoạt động dưới tên Meer.kg. Theo Chainalysis, đây là tín hiệu cho thấy các nhà cung cấp dịch vụ tiền mã hóa tại nước thứ ba cũng có thể đối mặt rủi ro bị trừng phạt nếu xử lý tài sản số liên quan Nga.

Dòng tiền gắn với A7A5 cũng là một trong những lý do khiến EU tăng cường biện pháp kiểm soát. Chainalysis cho biết A7A5 vận hành như một cơ chế chuyên biệt nhằm kết nối các doanh nghiệp Nga đang bị trừng phạt với hệ thống tài chính quốc tế. Tổng giá trị giao dịch lũy kế của hệ thống này đạt 119,7 tỷ USD, trong đó hơn 93,3 tỷ USD phát sinh chỉ trong vòng một năm, cho thấy quy mô hoạt động đã tăng mạnh gần đây.

EU cũng mở rộng biện pháp sang tầng hạ tầng thanh toán. Khối này đã đưa 20 ngân hàng Nga kết nối với SPFS, mạng lưới nhắn tin tài chính được xem là phương án thay thế SWIFT của Nga, cùng 4 tổ chức tài chính và doanh nghiệp tại nước thứ ba vào diện cấm giao dịch mới.

Ngoài ra, EU cấm cả các giao dịch bù trừ (netting) với các thực thể liên quan Nga. Đây là cơ chế bù trừ, trong đó các bên chỉ thanh toán phần chênh lệch thay vì toàn bộ giá trị phải thu và phải trả. Theo EU, cơ chế này có thể bị lợi dụng để che giấu đối tác thực sự trong các giao dịch liên quan Nga.

Các biện pháp mới cũng nhắm vào mô hình luân chuyển dòng tiền qua nhiều lớp trung gian tại nước thứ ba trong giao dịch blockchain, còn gọi là layering. Chainalysis cho rằng đây là thay đổi đặc biệt quan trọng về mặt tuân thủ trong lĩnh vực tiền mã hóa.

EU đồng thời nhắm tới các hạ tầng tài chính có thể bị sử dụng để né tránh trừng phạt. Một trường hợp được nhắc tới là Grinex, nền tảng bị xem là phiên bản kế nhiệm của sàn Garantex có liên hệ với Nga. Garantex từng bị Mỹ trừng phạt vào năm 2022 vì cáo buộc hỗ trợ tội phạm mạng, còn Grinex đã ngừng hoạt động sau một vụ tấn công mạng xảy ra trong tháng 4/2026.

Trung Quốc đã lập tức phản đối động thái này. Bộ Thương mại Trung Quốc bày tỏ “bất bình mạnh mẽ và kiên quyết phản đối” việc gói trừng phạt thứ 20 của EU đưa cả doanh nghiệp và cá nhân Trung Quốc vào danh sách. Cơ quan này cho rằng đây là biện pháp trừng phạt đơn phương không được Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc phê chuẩn, đồng thời chỉ trích EU áp dụng cái gọi là “thẩm quyền long-arm”, và yêu cầu khối này lập tức gỡ tên các doanh nghiệp và cá nhân Trung Quốc khỏi danh sách.

Phía Trung Quốc cũng cho rằng động thái trên đi ngược lại đồng thuận giữa lãnh đạo Trung Quốc và EU, làm tổn hại nghiêm trọng lòng tin song phương cũng như sự ổn định của quan hệ hai bên. Bắc Kinh tuyên bố sẽ áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp Trung Quốc, đồng thời cảnh báo EU phải chịu trách nhiệm về các hệ quả phát sinh.

Với gói trừng phạt mới, EU không còn chỉ tập trung ngăn Nga sử dụng tiền mã hóa mà đang mở rộng sức ép lên toàn bộ các tuyến trung chuyển, từ sàn giao dịch tại nước thứ ba đến các mạng lưới thanh toán thay thế.