Khi khu vực tư nhân đẩy mạnh tham vọng xây dựng căn cứ trên Mặt Trăng, bài toán sinh tồn dài hạn của con người cũng trở thành tâm điểm. Cuộc đua trong ngành vũ trụ không còn chỉ xoay quanh tên lửa hay năng lực phóng, mà đang chuyển dần sang hạ tầng cư trú và công nghệ duy trì sự sống.

Theo CNBC ngày 24/4 theo giờ địa phương, ông Dylan Taylor, CEO Voyager Technologies, phát biểu tại một sự kiện ở Singapore rằng con người có thể đặt chân lên Mặt Trăng vào cuối thập niên 2020. Sau đó, các căn cứ được trang bị hệ thống hỗ trợ sự sống sẽ lần lượt được xây dựng. Ông dự báo từ đầu thập niên 2030, con người có thể bắt đầu sinh hoạt và làm việc trên Mặt Trăng, trước hết trong các mô-đun bơm phồng cùng những hệ thống hỗ trợ sự sống cơ bản.

Nhận định này phản ánh xu hướng ngày càng rõ trong giới doanh nghiệp vũ trụ, khi “kinh tế Mặt Trăng” được xem là động lực tăng trưởng tiếp theo. SpaceX theo đuổi mục tiêu dài hạn là xây dựng một thành phố tự cung tự cấp trên Mặt Trăng, trong khi Blue Origin cũng từng nêu tham vọng thiết lập sự hiện diện thường trực tại đây. Cuộc đua phát triển hạ tầng kết nối giữa quỹ đạo Trái Đất thấp và Mặt Trăng vì thế đang tăng tốc.

Môi trường đầu tư cho ngành vũ trụ cũng đang cải thiện. Tại quỹ đạo Trái Đất thấp (LEO), khu vực mà NASA định nghĩa là dưới 2.000 km tính từ bề mặt Trái Đất, dòng vốn đổ vào năm 2025 được cho là đạt khoảng 45 tỷ USD, tăng mạnh so với năm trước. Cùng với đó, các cuộc thảo luận về việc xây dựng trung tâm dữ liệu ngoài không gian bắt đầu xuất hiện. Một số doanh nghiệp đã thử nghiệm xử lý dữ liệu trên nền tảng vệ tinh và phân tích bằng trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời đề cập khả năng vận hành trung tâm dữ liệu trong không gian trong vòng 5 năm tới.

Tuy nhiên, phía sau những kỳ vọng về công nghệ, khả năng con người sinh sống lâu dài trên Mặt Trăng vẫn là một thách thức lớn. Sau Artemis II của NASA, các cuộc thảo luận về lưu trú dài hạn trên Mặt Trăng diễn ra sôi động hơn, kéo theo mối quan tâm ngày càng lớn đối với tác động của môi trường này lên cơ thể con người.

Theo Gigazine, giáo sư sinh lý học Damian Bailey thuộc Đại học South Wales của Anh cảnh báo rằng môi trường trên Mặt Trăng có thể gây áp lực lên gần như toàn bộ các cơ quan trong cơ thể. Những điều kiện khắc nghiệt tại đây bao gồm trọng lực chỉ bằng 1/6 Trái Đất, bức xạ vũ trụ cường độ cao, nhiệt độ biến động cực lớn, bụi Mặt Trăng độc hại, rối loạn chu kỳ giấc ngủ và tình trạng cô lập kéo dài.

Trong số đó, bức xạ được xem là rủi ro lớn nhất. Không có lớp bảo vệ của từ trường Trái Đất, nguy cơ tổn thương DNA, suy giảm miễn dịch, cũng như rối loạn tim mạch và thần kinh có thể gia tăng. Môi trường trọng lực thấp cũng làm thay đổi quá trình tuần hoàn máu và vận chuyển oxy, từ đó có thể kéo theo suy giảm chức năng cơ thể về lâu dài.

Các biện pháp ứng phó chủ chốt được nhắc đến gồm luyện tập thể chất, quản lý dinh dưỡng và công nghệ chắn bức xạ. Tương tự như các phi hành gia trên Trạm Vũ trụ Quốc tế phải tập luyện hơn 2 giờ mỗi ngày, việc sinh sống trên Mặt Trăng cũng đòi hỏi những hệ thống giúp duy trì khối cơ và mật độ xương. Một số phân tích cho rằng cần kết hợp trọng lực nhân tạo bằng máy ly tâm, chế độ dinh dưỡng cá nhân hóa và chiến lược bảo vệ bức xạ nhiều lớp.

Bên cạnh đó, việc theo dõi chỉ số sinh lý bằng thiết bị đeo và phân tích dữ liệu theo thời gian thực ngày càng trở nên quan trọng. Nếu không phát hiện sớm và xử lý kịp thời những dấu hiệu bất thường dù rất nhỏ, các sứ mệnh dài hạn có thể đối mặt với rủi ro lớn.

Xét cho cùng, cuộc đua xây dựng căn cứ trên Mặt Trăng không chỉ phụ thuộc vào công nghệ hạ cánh. Yếu tố quyết định còn nằm ở mức độ hoàn thiện của không gian cư trú, nguồn năng lượng, hạ tầng xử lý dữ liệu, cùng các hệ thống y tế và vận hành cần thiết để duy trì sự sống. Trong bối cảnh cả doanh nghiệp tư nhân lẫn chính phủ đồng loạt tăng tốc, Mặt Trăng đang dần chuyển từ mục tiêu thăm dò sang giai đoạn đầu của một không gian sống thực tế.