Quốc hội Mỹ ngày 3/4 theo giờ địa phương đã trình một dự luật kiểm soát xuất khẩu mới nhằm ngăn các doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận thiết bị bán dẫn, đồng thời cấm cả hoạt động bảo trì và hỗ trợ kỹ thuật liên quan, theo Cryptopolitan.

Các nghị sĩ thuộc cả hai đảng Cộng hòa và Dân chủ cho biết đã trình dự luật MATCH Act, với mục tiêu thu hẹp mạnh khả năng tiếp cận của Trung Quốc đối với những thiết bị then chốt mà nước này chưa thể tự sản xuất.

Động thái này nhằm chặn kênh mua sắm thiết bị của các doanh nghiệp Trung Quốc và bảo vệ lợi thế của Mỹ trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo. Khác với các biện pháp trước đây chủ yếu do Nhà Trắng thúc đẩy dưới thời các chính quyền Trump và Biden, lần này Quốc hội trực tiếp đưa ra sáng kiến lập pháp. Dự luật do nghị sĩ Hạ viện Michael Baumgartner và Chủ tịch Ủy ban đặc biệt về Trung Quốc tại Hạ viện John Moolenaar cùng một số nghị sĩ khác đề xuất.

Trọng tâm của dự luật là các hệ thống quang khắc DUV immersion của ASML. Trung Quốc hiện chủ yếu nhập loại thiết bị này từ ASML, bên cạnh một phần nguồn cung từ Nikon của Nhật Bản. Mỹ trước đó đã chặn xuất khẩu các máy EUV tiên tiến nhất của ASML sang Trung Quốc. Với MATCH Act, phạm vi kiểm soát được mở rộng sang cả việc bán và bảo trì các máy DUV thế hệ cũ hơn.

Dự luật cũng nêu rõ danh sách doanh nghiệp bị áp kiểm soát, gồm SMIC, Hua Hong, Huawei, CXMT, YMTC và các công ty liên quan. Nếu được thông qua, các doanh nghiệp này sẽ chịu các hạn chế về xuất khẩu, dịch vụ và hỗ trợ kỹ thuật tương tự chế độ đang áp với các công ty trong Entity List của Mỹ.

Một nội dung đáng chú ý khác là yêu cầu các nước đồng minh áp dụng mức kiểm soát tương đương. Nếu trong vòng 150 ngày, các nước này không chứng minh đã siết quy định trong nước, Bộ Thương mại Mỹ sẽ trực tiếp áp đặt các biện pháp hạn chế. Dự luật cũng mở rộng thẩm quyền kiểm soát của Mỹ đối với hàng hóa sản xuất ở nước ngoài nhưng sử dụng phần mềm, công nghệ hoặc linh kiện có nguồn gốc từ Mỹ.

Nếu các biện pháp này có hiệu lực, ASML nhiều khả năng sẽ chịu tác động đáng kể. Trung Quốc là thị trường lớn nhất của hãng, đóng góp 33% doanh thu toàn cầu trong năm 2025. Tỷ trọng này được dự báo giảm xuống khoảng 20% trong năm nay.

Phản ứng từ phía Hà Lan hiện khá thận trọng. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Hà Lan cho biết “không phải vai trò của chúng tôi khi bình luận về dự thảo lập pháp của quốc gia khác”, trong khi ASML không đưa ra lập trường riêng, theo bài viết.

Ở chiều ngược lại, khả năng Trung Quốc sử dụng lợi thế kiểm soát đất hiếm được xem là một phương án đáp trả. Một nguồn tin trong ngành có liên hệ với khối quốc doanh cho biết phái đoàn Trung Quốc gần đây đã thăm các cơ sở nghiên cứu và nhà sản xuất, đồng thời nhấn mạnh hợp tác trong khai thác, sản xuất và ứng dụng thương mại. Lo ngại của các công ty công nghệ phương Tây không chỉ nằm ở nguồn cung nguyên liệu mà còn ở lợi thế của Trung Quốc trong khâu tinh luyện, chế biến đất hiếm và sản xuất các sản phẩm sử dụng vật liệu này.