Mỹ và Trung Quốc đang đẩy mạnh cạnh tranh để giành vị thế dẫn đầu trong ngành robot, nhưng theo hai hướng đi khác nhau: Trung Quốc mở rộng triển khai với quy mô lớn, còn Mỹ tập trung vào robot hình người tích hợp AI.

Ngày 28/3 (giờ địa phương), Cryptopolitan cho biết thị trường robot công nghiệp vẫn mang đậm dấu ấn của Nhật Bản, song cuộc đua ở thế hệ robot mới dựa trên trí tuệ nhân tạo hiện chủ yếu xoay quanh Mỹ và Trung Quốc.

Xuất phát điểm của hai nước có sự chênh lệch rõ rệt. Hai năm trước, đầu tư tư nhân vào AI tại Mỹ đạt 109,1 tỷ USD, trong khi Trung Quốc chỉ ghi nhận 9,3 tỷ USD.

Theo Epoch Capability Index (ECI), chỉ số đánh giá năng lực tổng thể của các mô hình AI, các mô hình của Trung Quốc từ năm 2023 bị đánh giá chậm hơn Mỹ trung bình khoảng 7 tháng.

Tuy nhiên, nếu xét về tốc độ triển khai robot trong thực tế, Trung Quốc lại đi trước. Năm 2025, số robot được lắp đặt tại các nhà máy trong nước của Trung Quốc cao gấp khoảng 10 lần so với Mỹ.

Lợi thế cung ứng nhanh các mẫu robot giá rẻ với quy mô lớn đang giúp Trung Quốc mở rộng hiện diện trên thị trường. Diễn biến này cũng khiến các công ty robot của Mỹ và Hàn Quốc lên tiếng đề nghị áp thuế nhằm bảo vệ doanh nghiệp nội địa.

Đằng sau đà tăng tốc này là chiến lược thúc đẩy toàn diện từ phía chính phủ Trung Quốc. Trong các văn bản chính sách, nước này gọi robot là “embodied intelligence”, đồng thời mở rộng hỗ trợ ngành từ cấp trung ương đến địa phương.

Định hướng đó tiếp tục được duy trì trong kế hoạch 5 năm giai đoạn 2026-2030 vừa được xem xét. Nhiều địa phương tại Trung Quốc cũng đang cạnh tranh để thu hút và hỗ trợ các doanh nghiệp robot.

Lý do Bắc Kinh đẩy mạnh ngành robot được cho là khá rõ ràng: quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh, trong khi dân số suy giảm khiến tình trạng thiếu hụt lao động ngày càng nghiêm trọng.

Reuters cho biết dân số Trung Quốc đã giảm ba năm liên tiếp tính đến năm 2024. Trong tương lai, nước này có thể thiếu khoảng 50 triệu lao động phổ thông. Vì vậy, Trung Quốc đang tăng tốc thay thế những công việc tại hiện trường mà lao động trẻ né tránh bằng robot công nghiệp và robot hình người.

Trên thực tế, robot đã được ứng dụng ngày càng rộng rãi tại Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất. Theo Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR), số robot lắp đặt tại các nhà máy ở Trung Quốc năm ngoái đạt 295.000 chiếc, mức cao nhất từng ghi nhận theo năm.

Các nhà sản xuất Trung Quốc hiện tập trung phát triển robot thương mại được tối ưu cho từng tác vụ cụ thể như lắp ráp linh kiện ô tô, phân loại, hàn và các công đoạn lắp ráp trong nhà máy.

Ở chiều ngược lại, Mỹ đặt trọng tâm vào robot hình người dựa trên AI tổng quát. Mục tiêu là phát triển các mẫu robot đa năng có thể cạnh tranh với con người và được triển khai cả trong gia đình lẫn nhà máy.

Optimus của Tesla và Figure 03 của Figure AI là những ví dụ tiêu biểu cho hướng đi này.

Các doanh nghiệp Mỹ cũng đã bước vào giai đoạn tăng tốc mở rộng sản xuất. Năm ngoái, Figure AI đưa vào vận hành BotQ, cơ sở sản xuất quy mô lớn có công suất tối đa 12.000 robot hình người mỗi năm.

Tesla cũng đang chuẩn bị vận hành dây chuyền sản xuất đầu tiên vào mùa hè năm nay. Khi sản xuất hàng loạt bắt đầu từ năm 2027, công ty đặt mục tiêu đạt sản lượng 1 triệu robot mỗi năm.

Phần lớn công ty robot của Mỹ hiện xem robot hình người là dòng sản phẩm chủ lực, trong đó có Digit của Agility Robotics, Apollo của Apptronik và Atlas của Boston Dynamics. OpenAI cũng được cho là đã thành lập một tổ chức nghiên cứu robot hình người vào đầu năm nay.

Dù vậy, hiệu quả của chiến lược này vẫn cần thêm thời gian để kiểm chứng. Tỷ phú Mark Cuban gần đây nói trong một buổi livestream rằng robot hình người “có thể chỉ tồn tại khoảng 5 năm rồi thất bại thảm hại; dài nhất cũng chỉ 10 năm”, qua đó cho thấy quan điểm hoài nghi về triển vọng của lĩnh vực này.

Cuộc đua robot giữa Mỹ và Trung Quốc vì thế đang ngày càng phân hóa rõ nét. Trung Quốc đi trước về sản lượng và thương mại hóa, trong khi Mỹ đặt cược vào AI tổng quát và thế hệ robot hình người mới. Còn quá sớm để khẳng định bên nào sẽ chiếm ưu thế, nhưng robot đang nổi lên như mặt trận cạnh tranh tiếp theo trong cuộc đua quyền lực AI.