Silicon Valley đang chứng kiến một cuộc tranh luận mới về việc có nên đưa “AI token” vào gói đãi ngộ hằng năm, bên cạnh lương, tiền thưởng và quyền chọn cổ phiếu. Những người ủng hộ cho rằng đây là công cụ giúp kỹ sư tăng năng suất, trong khi bên phản đối lo ngại doanh nghiệp sẽ dùng ngân sách tính toán để thay cho phần thưởng bằng tiền mặt.

Theo TechCrunch ngày 22/3 (giờ địa phương), ý tưởng “thưởng bằng AI token” đang lan nhanh trong giới công nghệ tại Silicon Valley. Trong bối cảnh này, AI token được hiểu là đơn vị sử dụng hoặc ngân sách tính toán dành cho các mô hình AI tạo sinh và AI agent như ChatGPT, Claude hay Gemini. Lập luận của phe ủng hộ là kỹ sư có thể dùng lượng token này để tự động hóa các công việc lặp lại, viết và chỉnh sửa mã, qua đó nâng hiệu suất và tạo ra giá trị lớn hơn.

Người châm ngòi cho cuộc thảo luận là CEO Nvidia Jensen Huang. Tại hội nghị thường niên GTC gần đây, ông cho rằng kỹ sư nên được cấp thêm AI token với giá trị tương đương khoảng một nửa mức lương cơ bản. Theo Jensen Huang, nhân sự giỏi có thể sử dụng tài nguyên tính toán AI trị giá tới 250.000 USD mỗi năm, và đây cũng có thể trở thành một lợi thế trong cạnh tranh tuyển dụng.

Xu hướng này xuất hiện trong bối cảnh AI agent ngày càng phổ biến. Cuối tháng 1, trợ lý AI mã nguồn mở OpenClaw gây chú ý khi được giới thiệu là có thể tiếp tục làm việc trong lúc người dùng ngủ, đồng thời tạo thêm các agent phụ để xử lý tác vụ. Khi AI tự chủ được ứng dụng rộng hơn, nhu cầu token cũng tăng mạnh. Nếu trước đây chỉ một bài luận đã có thể tiêu tốn hàng chục nghìn token, thì một kỹ sư vận hành đồng thời nhiều agent có thể dùng tới hàng triệu token mỗi ngày.

The New York Times gần đây cũng cho biết tại một số công ty như Meta và OpenAI, kỹ sư đang cạnh tranh lượng token sử dụng thông qua các bảng xếp hạng nội bộ. Diễn biến này cho thấy ngân sách token đang dần được xem như một dạng phúc lợi mới. Một kỹ sư của Ericsson tại Stockholm, Thụy Điển, nói với The New York Times rằng chi phí Claude mà anh sử dụng thậm chí có thể cao hơn lương năm, nhưng hiện vẫn do công ty chi trả.

Tuy nhiên, AI token không hẳn là một lợi ích trực tiếp cho kỹ sư. Càng được cấp nhiều token, nhân sự càng có thể tận dụng thêm tài nguyên tính toán để tạo ra kết quả trong ngắn hạn, nhưng đồng thời cũng có thể bị đặt dưới kỳ vọng năng suất cao hơn. Nếu doanh nghiệp cấp cho một người lượng tài nguyên tương đương với “một kỹ sư thứ hai”, áp lực về tốc độ làm việc và đầu ra tương xứng cũng có thể tăng theo.

Vấn đề lớn hơn nằm ở cách doanh nghiệp nhìn nhận chi phí nhân sự. Khi mức chi cho token trên mỗi người tương đương, thậm chí vượt lương, bộ phận tài chính có thể buộc phải đặt lại câu hỏi về số lượng nhân sự thực sự cần thiết. Nếu tài nguyên tính toán thay thế phần lớn công việc thực thi, con người có thể chỉ còn đóng vai trò điều phối, kéo theo những lo ngại về việc làm.

Jamal Glend, cựu nhà đầu tư mạo hiểm, cũng cho rằng AI token nhìn bề ngoài giống một phúc lợi mới, nhưng thực chất có thể trở thành cách doanh nghiệp nới gói đãi ngộ mà không phải tăng tiền mặt hay cổ phần. Theo ông, ngân sách token không có cơ chế tích lũy giá trị theo thời gian và cũng khó được công nhận trong đàm phán khi chuyển việc như lương cơ bản hoặc cổ phiếu. Nếu token mặc nhiên trở thành một phần trong gói thưởng, doanh nghiệp có thể giữ nguyên phần thưởng bằng tiền mặt nhưng vẫn dễ lập luận rằng họ đang “đầu tư nhiều hơn cho nhân viên” nhờ mở rộng ngân sách tính toán.

Xét cho cùng, AI token có thể là công cụ thực tế để nâng năng suất kỹ sư, nhưng đồng thời cũng có thể trở thành phương thức mới để doanh nghiệp tái cấu trúc chế độ đãi ngộ. Việc token có trở thành chuẩn mới trong gói lương thưởng tại Silicon Valley hay không vẫn còn bỏ ngỏ, song cuộc tranh luận hiện nay cho thấy AI đang bắt đầu làm thay đổi không chỉ giá trị lao động mà cả cách doanh nghiệp đo lường và trả công.