Phát triển phần mềm đang là lĩnh vực chịu tác động rõ nét nhất từ làn sóng AI. Tuy nhiên, thay vì phản ứng tiêu cực trước nguy cơ tự động hóa, nhiều lập trình viên lại xem AI là công cụ giúp nâng năng suất và chuyển họ sang những phần việc có giá trị hơn.

Nhận định này được nhà báo tự do Clive Thompson đưa ra sau khi phỏng vấn hơn 70 kỹ sư phần mềm tại nhiều doanh nghiệp lớn nhỏ. Theo đó, xu hướng chủ đạo trong giới lập trình hiện nay là đón nhận AI, dù mức độ cởi mở vẫn khác nhau giữa từng cá nhân và tổ chức.

So với nhiều ngành nghề khác, phản ứng của lập trình viên với AI được đánh giá là tích cực hơn đáng kể. Dù đây là nhóm lao động trí óc thường xuyên được nhắc đến như đối tượng có nguy cơ bị AI thay thế cao, phần lớn kỹ sư được phỏng vấn không cho thấy tâm lý phản đối hay lo ngại quá mức.

Theo Thompson, điều này phần nào đến từ chính bản chất công việc mà AI đang thay thế. Ở nhiều lĩnh vực sáng tạo, AI có xu hướng đảm nhận những phần việc được xem là giàu tính sáng tạo, trong khi con người còn lại các tác vụ đơn giản, lặp đi lặp lại. Với phát triển phần mềm, AI hiện chủ yếu tiếp quản những khâu viết mã lặp lại và tốn thời gian, nên giới lập trình có ít lý do hơn để phản ứng tiêu cực.

Nói cách khác, AI đang giúp lập trình viên dành nhiều thời gian hơn cho những việc con người làm tốt hơn máy móc.

Theo The New York Times, Kent Beck, một tên tuổi lâu năm trong giới phát triển phần mềm với kinh nghiệm lập trình từ năm 1972, từng gần như rời bỏ công việc này hơn 10 năm trước vì thất vọng với các ngôn ngữ lập trình và công cụ khi đó. Tuy nhiên, ông đã quay lại sau khi chứng kiến sự xuất hiện của các mô hình ngôn ngữ lớn, hay LLM.

Hiện Beck được mô tả là đang triển khai nhiều dự án hơn bao giờ hết, từ ứng dụng ghi chú cá nhân hóa cho đến một dạng cơ sở dữ liệu mới.

Nhìn trong dòng chảy lịch sử của ngành phần mềm, việc dùng AI để tự động hóa viết mã không phải là hiện tượng hoàn toàn mới. Trong nhiều thập kỷ, giới lập trình liên tục tìm cách tự động hóa các tác vụ phức tạp, tẻ nhạt thông qua quá trình được gọi là “trừu tượng hóa”.

Trong thập niên 1980 và 1990, khi phần cứng mạnh hơn, các nhà phát triển tạo ra những ngôn ngữ như Python để đơn giản hóa các công việc phiền phức như quản lý bộ nhớ. Đến những năm 2000 và 2010, xu hướng tự động hóa này tiếp tục được đẩy nhanh.

The New York Times cho biết gần như mỗi khi phải đối mặt với một công việc nặng nhọc, lập trình viên lại viết công cụ để tự động hóa, rồi phát hành dưới dạng mã nguồn mở để những người khác tiếp tục sử dụng.

AI coding hiện được xem là bước tiếp nối của quá trình đó. Theo The New York Times, viết phần mềm nay không còn đồng nghĩa với việc người phát triển phải luôn tự mình xử lý những khác biệt chi tiết giữa Python, JavaScript hay Rust.

Những công việc như vật lộn với thuật toán hay lần tìm lỗi trong mã nguồn cũng không còn là phần tất yếu như trước. Các khâu này đang dần được trừu tượng hóa và thu hẹp vai trò.

Khi việc viết mã ngày càng được trừu tượng hóa, vai trò cốt lõi của lập trình viên cũng thay đổi đáng kể. Boris Cherny, người phụ trách dịch vụ AI coding Claude Code tại Anthropic, cho rằng coder ngày nay giống kiến trúc sư hơn là người trực tiếp xây từng phần nhỏ của hệ thống.

Những lập trình viên sử dụng AI hiện tập trung nhiều hơn vào kiến trúc tổng thể của phần mềm, cách các chức năng và thành phần tương tác với nhau, thay vì dành phần lớn thời gian cho việc viết mã thủ công. Khi các AI agent có thể nhanh chóng tạo ra đoạn mã có thể chạy được, con người chuyển sang giám sát, thử nghiệm, đánh giá phương án nào hiệu quả và loại bỏ phương án không phù hợp.

Thompson dẫn lại một nhận xét rằng công việc của nhà phát triển hiện nghiêng nhiều hơn về năng lực phán đoán hơn là hành vi sáng tạo theo nghĩa truyền thống.

AI cũng đang tạo ra thay đổi lớn về năng suất trong phát triển phần mềm. Dù vậy, mức cải thiện giữa startup và các doanh nghiệp lâu năm có sự chênh lệch đáng kể, chủ yếu do khác biệt giữa việc xây mới từ đầu và việc phải xử lý một codebase đã tồn tại từ trước.

Theo nhà sáng lập Dima Yanovsky, từ khi sử dụng Claude Code, những công việc trước đây mất vài tuần nay có thể hoàn thành chỉ trong vài giờ. Nhưng tại các doanh nghiệp đã vận hành lâu năm, tác động này không diễn ra mạnh theo cùng một cách.

Sundar Pichai, CEO Google, cho biết nếu quy đổi thành con số, mức tăng năng suất tại những công ty công nghệ quy mô lớn như Google vào khoảng 10%. Nguyên nhân là các tổ chức này có nhiều ràng buộc hơn và cần cân nhắc nhiều yếu tố hơn so với startup.

The New York Times cho biết những nhà sáng lập startup mà Thompson phỏng vấn hiện gần như viết 100% mã bằng AI, trong khi tỷ lệ này tại Google vẫn dưới 50%.

Không chỉ viết mã, các công việc quản trị máy chủ vốn nhiều đầu việc thủ công cũng được xem là đặc biệt phù hợp với AI. Nhờ thông thạo cả ngôn ngữ tự nhiên lẫn ngôn ngữ lập trình, AI hiện có thể diễn giải báo cáo lỗi hệ thống, phân tích mã nguồn, thậm chí đề xuất phương án xử lý trước khi người phụ trách kịp bắt đầu ca làm việc.

Liên quan đến mảng này, Thompson đã phỏng vấn David Yanacek của Amazon Web Services. Theo ông, có trường hợp một tác vụ gỡ lỗi mà trước đây đội ngũ kỹ sư mất tới 8 giờ để xử lý thì nay AI agent có thể hoàn tất trong 15 phút.