Tesla đang làm dấy lên tranh luận trong ngành bán dẫn sau khi tuyên bố sẽ thúc đẩy dự án “Terafab” để tự sản xuất chip phục vụ xe tự lái và trí tuệ nhân tạo. Tham vọng này càng gây chú ý khi hãng được cho là nhắm tới công nghệ 2nm, dù gần như chưa có nền tảng thực tế trong lĩnh vực sản xuất chip.

Theo Business Insider ngày 16/3 giờ địa phương, CEO Elon Musk gần đây viết trên mạng xã hội rằng dự án xây dựng nhà máy bán dẫn của Tesla sẽ bắt đầu trong vòng 7 ngày. Nhà máy này được cho là hướng tới sản xuất các dòng chip AI tiên tiến trên tiến trình 2nm.

Tuy nhiên, kế hoạch lập tức vấp phải hoài nghi. Giới quan sát cho rằng Tesla gần như chưa có kinh nghiệm sản xuất bán dẫn nhưng lại muốn bước thẳng vào một trong những công nghệ phức tạp nhất ngành.

Động thái lần này được so sánh với chiến lược tự phát triển pin mà Tesla từng công bố tại sự kiện Battery Day năm 2020. Khi đó, công ty giới thiệu cell pin 4680 thế hệ mới, đồng thời cam kết đến năm 2022 sẽ xây dựng công suất sản xuất 100 GWh mỗi năm và cắt giảm 56% chi phí pin.

Dù vậy, kết quả thực tế thấp hơn đáng kể so với mục tiêu đề ra. Theo ước tính trong ngành, đến đầu năm 2025, công suất sản xuất cell 4680 của Tesla mới chỉ ở khoảng 20 GWh mỗi năm. Công nghệ điện cực khô, từng được xem là nền tảng cốt lõi, cũng khó triển khai hơn dự kiến. Đến nay, công nghệ này mới được áp dụng hạn chế cho cực dương, trong khi cực âm vẫn phụ thuộc vào quy trình ướt truyền thống.

Những cải tiến hiệu năng từng được nhấn mạnh tại Battery Day cũng không đạt như kỳ vọng. Trong thời gian dài, cell 4680 chủ yếu chỉ được dùng cho Tesla Cybertruck và chưa tạo ra thành công thương mại rõ rệt. Sau đó, biến động trong chuỗi cung ứng pin đã khiến một số nhà cung cấp thu hẹp đáng kể hoạt động giao dịch với Tesla.

Ở mảng thiết kế chip, Tesla từng đạt một số kết quả nhất định. Công ty đã phát triển chip Autopilot tùy biến và chip huấn luyện AI Dojo, qua đó xây dựng năng lực thiết kế bán dẫn nội bộ. Trong giai đoạn này, các nhân sự chủ chốt như Jim Keller và Peter Bannon, những người từng làm việc tại Apple, đóng vai trò quan trọng.

Tuy nhiên, nhiều nhân sự then chốt sau đó đã rời công ty. Jim Keller rời Tesla từ năm 2018. Ganesh Venkataramanan, người dẫn dắt dự án Dojo, cũng rời đi vào năm 2023. Sau đó, Musk dừng dự án Dojo trong năm 2025, còn Peter Bannon, nhân sự phụ trách thiết kế cốt lõi, cũng thôi việc.

Giới chuyên môn nhấn mạnh rằng sản xuất bán dẫn là lĩnh vực hoàn toàn khác với thiết kế chip. Một nhà máy chip cần đội ngũ kỹ sư chuyên trách cho hàng loạt công đoạn như quang khắc, khắc, đánh bóng cơ học–hóa học, kiểm soát yield và vận hành thiết bị EUV. Đây đều là những mảng mà Tesla hầu như chưa có kinh nghiệm thực tế.

Phát biểu của Musk cũng khiến tranh cãi gia tăng. Ông chỉ trích các quy định về phòng sạch trong nhà máy chip và nói muốn xây một nhà máy nơi con người “có thể ăn cheeseburger và hút xì gà”.

Theo một số ý kiến trong ngành, phát biểu này cho thấy Musk có thể chưa đánh giá đầy đủ độ phức tạp của công nghệ bán dẫn. Các chuyên gia nhận định quan điểm trên không phù hợp với thực tế kỹ thuật, bởi những nhà máy sản xuất chip tiên tiến phải vận hành trong môi trường phòng sạch cực kỳ nghiêm ngặt, tương đương chuẩn ISO cấp 1-3. Chỉ riêng hơi thở của con người cũng có thể tạo ra hàng triệu hạt gây nhiễm bẩn.

CEO Nvidia Jensen Huang trước đó cũng từng cảnh báo về độ khó của sản xuất bán dẫn tiên tiến. Tại một sự kiện năm 2025, ông nói việc xây dựng năng lực sản xuất chip hiện đại là nhiệm vụ “vô cùng khó”, không chỉ cần nhà máy mà còn đòi hỏi công nghệ và kinh nghiệm tích lũy trong thời gian dài. Theo ông, việc bắt kịp năng lực sản xuất của TSMC là điều “gần như bất khả thi”.

Trên thực tế, sản xuất chip tiên tiến hiện vẫn là sân chơi của số ít doanh nghiệp. TSMC đã đầu tư hàng chục tỷ USD trong nhiều thập kỷ để xây dựng vị thế foundry hàng đầu thế giới. Intel cũng đang vật lộn để khôi phục sức cạnh tranh trong sản xuất, dù sở hữu hàng nghìn kỹ sư và đã rót hơn 100 tỷ USD. Samsung Electronics, dù đầu tư mạnh, vẫn chưa thể theo kịp TSMC về yield ở các tiến trình tiên tiến.

Trong bối cảnh đó, kế hoạch xây nhà máy 2nm của Tesla bị xem là mục tiêu đặc biệt thách thức. Một số chuyên gia cho rằng không thể loại trừ khả năng hãng sẽ lặp lại kịch bản từng xảy ra với dự án pin 4680: đưa ra mục tiêu rất tham vọng, sau đó chậm tiến độ và phải thu hẹp cam kết.