Tesla và SpaceX đang đẩy nhanh đàm phán sáp nhập và có thể công bố thương vụ sớm nhất vào tháng 12, theo Bloomberg. Nếu thành hiện thực, đây sẽ là thương vụ M&A lớn nhất lịch sử.

Bloomberg đưa tin ngày 12/11 (giờ địa phương), dẫn các nguồn tin cho biết hội đồng quản trị cùng các đơn vị tư vấn của hai bên đang thương lượng về mức định giá, tỷ lệ hoán đổi cổ phần và cơ cấu quản trị sau sáp nhập. Tuy nhiên, thời điểm công bố cũng có thể lùi sang đầu năm 2027.

Một trong những nội dung then chốt là số cổ phần SpaceX mà cổ đông Tesla sẽ nhận được, cùng cách phân bổ quyền kiểm soát trong doanh nghiệp hợp nhất. Các cuộc thảo luận hiện nghiêng về phương án SpaceX là bên nhận sáp nhập, thay vì Tesla mua lại SpaceX.

Tesla dự kiến tổ chức đại hội đồng cổ đông thường niên vào ngày 3/12. Chương trình họp gồm việc tái bổ nhiệm Elon Musk, Chủ tịch HĐQT Robyn Denholm và thành viên HĐQT JB Straubel, song đề xuất sáp nhập hiện chưa nằm trong danh sách nội dung xin ý kiến cổ đông.

Định giá của hai doanh nghiệp được xem là yếu tố quyết định cấu trúc thương vụ. SpaceX được cho là có giá trị từ 1.900 tỷ USD trở lên sau các thông tin liên quan đến kế hoạch IPO hồi tháng 6, trong khi Tesla được định giá khoảng 1.500 tỷ USD.

Nếu hoàn tất, thương vụ này sẽ vượt kỷ lục 183 tỷ USD của vụ Vodafone mua Mannesmann năm 2000 để trở thành giao dịch lớn nhất trong lịch sử. Quy mô đó cũng lớn hơn đáng kể so với thương vụ SpaceX mua xAI trị giá khoảng 250 tỷ USD hồi đầu năm. Sau khi xuất hiện các thông tin liên quan, cổ phiếu Tesla có lúc tăng 1,9% trong phiên giao dịch.

Các cuộc thảo luận về khả năng sáp nhập bắt đầu thu hút chú ý từ tháng 5, khi Elon Musk đề cập tới việc kết hợp hai công ty trước khi SpaceX nhận các đơn hàng liên quan đến kế hoạch niêm yết. Tài liệu ủy quyền của Tesla công bố hồi tháng 10 cũng cho thấy cơ cấu HĐQT dường như đã tính đến kịch bản sáp nhập với SpaceX. Sau đó, Elon Musk xác nhận HĐQT hai bên đã lập các ủy ban đặc biệt để xem xét phương án này.

Một vấn đề khác được giới đầu tư đặc biệt quan tâm là mức độ kiểm soát của Elon Musk sau sáp nhập. Ông hiện nắm khoảng 20% cổ phần Tesla, trong khi tại SpaceX, ông được cho là kiểm soát khoảng 85% quyền biểu quyết thông qua cơ cấu cổ phiếu đa quyền biểu quyết. Nếu cổ đông Tesla nhận cổ phiếu SpaceX, họ có thể rời khỏi mô hình “mỗi cổ phiếu một quyền biểu quyết” để trở thành cổ đông của một doanh nghiệp mà quyền lực của Elon Musk tập trung hơn nhiều.

Cơ chế thù lao của Elon Musk cũng là một biến số quan trọng. Theo điều khoản về thay đổi quyền kiểm soát trong gói thù lao CEO năm 2025, nếu sáp nhập diễn ra, một số điều kiện về hiệu quả kinh doanh sẽ được gỡ bỏ và các mốc vốn hóa sẽ được xác định theo giá giao dịch. Nếu Tesla được định giá 2.000 tỷ USD, mức này sẽ cao hơn khoảng 33% so với thị giá hiện tại, qua đó giúp Elon Musk chạm mốc thưởng vốn hóa đầu tiên. Ngoài ra, 286 triệu cổ phiếu hạn chế trong gói thù lao năm 2018 cũng có thể được xác nhận sớm hơn nếu xảy ra thay đổi quyền kiểm soát.

Một rào cản lớn khác là yếu tố pháp lý liên quan đến hoạt động tại Trung Quốc. Các hợp đồng quốc phòng và hợp đồng với chính phủ Mỹ của SpaceX có thể phát sinh xung đột với hoạt động kinh doanh của Tesla tại Trung Quốc. Trước đó, từng xuất hiện thông tin Tesla cân nhắc bán hoặc tách riêng mảng kinh doanh tại Trung Quốc, nhưng Elon Musk đã phủ nhận. Gigafactory Thượng Hải hiện là cơ sở sản xuất trọng yếu của Tesla, với 67.829 xe xuất xưởng chỉ riêng trong tháng 10.

Môi trường chính trị tại Mỹ cũng là một yếu tố khó lường. Sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, khi đảng Dân chủ giành đa số tại Quốc hội, khả năng các cuộc điều tra ở cấp nghị viện nhằm vào hoạt động doanh nghiệp và các mối quan hệ chính trị của Elon Musk có thể gia tăng. Bloomberg cho biết hai công ty muốn hoàn tất giao dịch trước khi nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump kết thúc.

Hiện cả Tesla và SpaceX đều chưa đưa ra bình luận chính thức về khả năng sáp nhập. Trong các vòng đàm phán tiếp theo, định giá, tỷ lệ hoán đổi cổ phần, cấu trúc quyền kiểm soát và phương án xử lý hoạt động tại Trung Quốc sẽ tiếp tục là những biến số then chốt.