SpaceX đang đẩy mạnh chuyển dịch từ một công ty phát triển tên lửa thành doanh nghiệp hạ tầng, với Starlink và trí tuệ nhân tạo (AI) là hai trụ cột chính. Bên cạnh hoạt động phóng, công ty mở rộng sang viễn thông, xử lý dữ liệu và tự động hóa sản xuất, kiểm định, hướng tới mục tiêu dài hạn là xây dựng hạ tầng không gian kết nối tới Mặt Trăng và Sao Hỏa.

Theo Ars Technica ngày 9/11 (giờ địa phương), ông Kiko Donchev, Phó chủ tịch phụ trách phóng của SpaceX, phát biểu tại sự kiện UP.Summit ở Florida rằng trọng tâm kinh doanh của hãng đang nhanh chóng dịch chuyển sang Starlink, dữ liệu và AI.

“SpaceX vẫn là một công ty tên lửa, nhưng về bản chất giờ đây là một công ty hạ tầng”, ông Donchev nói. Theo ông, SpaceX đang xây dựng hạ tầng cả trên mặt đất lẫn ở quỹ đạo thấp của Trái Đất, và trong tương lai sẽ mở rộng lên Mặt Trăng rồi tới Sao Hỏa.

Một trong những động lực lớn nhất của quá trình chuyển đổi này là AI. Sau khi mua lại xAI, một công ty khác của Elon Musk, hồi đầu năm nay, SpaceX đã tăng tốc đưa các công cụ AI vào hoạt động nội bộ. Phạm vi ứng dụng cũng không còn giới hạn ở mảng kỹ thuật, mà đã mở rộng sang sản xuất, vận hành tại hiện trường và kiểm tra chất lượng.

Ông Donchev cho biết tốc độ ứng dụng AI tại SpaceX đã tăng rất nhanh kể từ đầu năm. Theo ông, mức độ cải thiện năng lực thực thi về kỹ thuật là điều “chưa từng có” trong 16 năm ông làm việc tại công ty.

Trên thực tế, SpaceX đang dùng trợ lý AI Grok để phát hiện dị vật lẫn trong các linh kiện hàng không vũ trụ. Đây là yếu tố có thể gây hư hại nghiêm trọng cho động cơ hoặc các bộ phận của tàu vũ trụ, nên đòi hỏi độ chính xác kiểm tra rất cao. Ông Donchev cho biết khi con người kiểm tra cùng một đoạn hình ảnh, độ chính xác vào khoảng 94%, trong khi Grok đạt 99,9%.

AI cũng đang được đưa vào quy trình kiểm tra hình ảnh đối với phần cứng như thiết bị đầu cuối Starlink dành cho khách hàng. Theo SpaceX, AI không còn chỉ là công cụ hỗ trợ, mà đang trở thành một phần của hệ thống vận hành cốt lõi nhằm nâng năng suất và độ chính xác trong kiểm định. Ông Donchev nói thêm rằng khi cả kỹ thuật viên lẫn quản lý hiện trường sử dụng AI thường xuyên, chênh lệch năng lực giữa các nhóm sẽ thu hẹp và tốc độ triển khai công việc cũng tăng lên.

Ở mảng phương tiện phóng, SpaceX cũng đang chuẩn bị cho một bước ngoặt lớn. Falcon 9, dòng tên lửa chủ lực của công ty trong suốt một thập kỷ qua, sẽ từng bước vào lộ trình ngừng khai thác để nhường chỗ cho Starship, hệ thống đang được phát triển theo hướng tái sử dụng hoàn toàn.

Theo ông Donchev, Falcon 9 chưa phải tên lửa tái sử dụng hoàn toàn vì mỗi lần phóng vẫn phải loại bỏ tầng hai. Trong khi đó, Starship được thiết kế để thu hồi và tái sử dụng cả booster lẫn tàu tầng trên. SpaceX đặt mục tiêu thực hiện hàng nghìn vụ phóng mỗi năm, về dài hạn có thể lên tới khoảng 10.000 vụ, nên mô hình phải chế tạo mới tầng hai cho từng chuyến bay được xem là khó đáp ứng yêu cầu.

Lợi thế của Starship không chỉ nằm ở tải trọng, mà còn ở lượng năng lực truyền dẫn có thể đưa lên quỹ đạo trong mỗi lần phóng. Cuối tháng 9, Starship đã thực hiện chuyến bay quỹ đạo đầu tiên mang theo các vệ tinh Starlink V3 cỡ lớn. SpaceX cho biết riêng nhiệm vụ này đã đưa lên quỹ đạo lượng băng thông gấp 10 lần so với số vệ tinh Starlink mà Falcon 9 có thể mang theo.

Nếu phóng từ Florida, SpaceX còn có thể tận dụng quỹ đạo thuận lợi hơn cho một số mục tiêu cụ thể, qua đó nâng hiệu quả khai thác. Ông Donchev cho biết trong kịch bản phóng tại Florida, mỗi chuyến bay Starship có thể vận chuyển lượng băng thông tối đa gấp 20 lần so với Falcon 9.

Để phục vụ kế hoạch này, công ty cũng đang mở rộng hạ tầng phóng. Cơ sở cho tháp phóng Starship đầu tiên tại tổ hợp 39A thuộc Trung tâm Vũ trụ Kennedy hiện gần hoàn tất, đồng thời SpaceX đang phát triển thêm hai bệ phóng khác tại Florida.

Ông Donchev cho biết bệ 39A “về cơ bản đã hoàn thành”, và công ty dự kiến lần đầu tiên vận chuyển booster cùng tàu vũ trụ bằng sà lan tới Cape vào tháng 12 năm nay. Nếu quá trình chuẩn bị diễn ra thuận lợi, SpaceX sẽ thúc đẩy chuyến bay đầu tiên vào cuối năm.

Dù vậy, quá trình chuyển sang Starship cũng đặt ra bài toán duy trì nhu cầu phóng thương mại hiện hữu. SpaceX đang tối ưu Starship cho nhu cầu nội bộ, nhưng chưa nêu cụ thể cách đáp ứng nhóm khách hàng tư nhân vốn sử dụng Falcon 9. Một khả năng được nhắc tới là trong vài năm tới, lịch phóng Starship sẽ ưu tiên cho mạng vệ tinh của SpaceX, cùng các nhiệm vụ của NASA và khách hàng chính phủ.

Nhìn rộng hơn, sự thay đổi của SpaceX không chỉ dừng ở việc thay thế một dòng tên lửa. Công ty đang theo đuổi đồng thời ba mục tiêu: nâng hiệu quả vận chuyển và chi phí phóng bằng Starship, mở rộng mạng viễn thông không gian thông qua Starlink, và tự động hóa hoạt động sản xuất và vận hành bằng AI. Đây cũng là dấu hiệu cho thấy SpaceX đang tăng tốc chuyển từ nhà sản xuất tên lửa sang đơn vị trực tiếp xây dựng và vận hành hạ tầng viễn thông, dữ liệu dựa trên không gian.