Một nghiên cứu mới cho thấy hiện tượng đồng tử giãn ra khi con người gặp tình huống ngoài dự đoán có thể liên quan trực tiếp đến quá trình não bộ tái điều chỉnh trạng thái để thích nghi với thông tin mới.

Theo Gigazine ngày 8/11/2026 (giờ địa phương), nhóm nghiên cứu của Đại học Brown nhận định phản ứng này không đơn thuần là biểu hiện của sự bất ngờ, mà còn là tín hiệu cho thấy não đang chuyển sang trạng thái phù hợp hơn cho việc học hỏi và điều chỉnh hành vi.

Để kiểm chứng giả thuyết, nhóm nghiên cứu so sánh phản ứng của người tham gia trong hai bối cảnh. Ở kịch bản thứ nhất, một chuỗi màu cùng tông bất ngờ chuyển sang tông khác, được gọi là “điều kiện điểm thay đổi”. Ở kịch bản thứ hai, trong khi chuỗi màu cùng tông vẫn tiếp diễn, một màu khác chỉ xuất hiện thoáng qua rồi quay lại trình tự ban đầu, tức “điều kiện oddball”.

Khi xuất hiện màu sắc lệch khỏi kỳ vọng, đồng tử của người tham gia giãn ra, đồng thời một số sóng não tăng mạnh. Nhóm nghiên cứu cũng ghi nhận mức noradrenaline tăng vọt. Theo họ, đây là dấu hiệu cho thấy não đang nhanh chóng điều chỉnh trạng thái nội tại để tiếp nhận thông tin mới.

Các nhà nghiên cứu cho rằng phản ứng này có liên quan đến sự kích hoạt của locus coeruleus. Khi gặp sự kiện bất ngờ, khu vực này sẽ hoạt động mạnh hơn và giải phóng noradrenaline. Chất dẫn truyền thần kinh này tham gia vào phản ứng “chiến đấu hoặc bỏ chạy”, đồng thời thúc đẩy hoạt động của nhiều neuron, qua đó nâng mức độ tỉnh táo.

Theo nhóm nghiên cứu, sự giãn đồng tử có thể được xem là hệ quả đi kèm của quá trình tái thiết lập trạng thái hoạt động trong não. Đáng chú ý, người tham gia cũng không tự nhận ra những thay đổi này ở đồng tử hay trong hoạt động não của chính mình.

Tuy vậy, trạng thái tái điều chỉnh này không phải lúc nào cũng giúp cải thiện hiệu quả học tập. Trong môi trường biến động thường xuyên, việc học nhiều hơn từ thông tin mới có thể mang lại lợi ích. Ngược lại, trong môi trường ổn định, não có xu hướng phản ứng thận trọng hơn và không điều chỉnh quá mức trước các tín hiệu ngẫu nhiên. Điều đó cho thấy phản ứng trước yếu tố bất ngờ được điều chỉnh tùy theo mức độ ổn định hay biến động của môi trường xung quanh.

Nghiên cứu này góp phần mở rộng cách lý giải vì sao noradrenaline được giải phóng trong não. Từ đó, sự thay đổi của đồng tử có thể trở thành một tín hiệu quan sát được để theo dõi cách não xử lý sai lệch dự đoán và điều chỉnh chiến lược hành vi tiếp theo.