Europol ngày 7/10 cảnh báo ngành tiền mã hóa cần sớm chuẩn bị cho rủi ro từ máy tính lượng tử, trong đó điểm dễ tổn thương nhất không phải bản thân blockchain mà là các ví tiền mã hóa sử dụng cơ chế khóa công khai - khóa riêng. Cơ quan này khuyến nghị doanh nghiệp và nhà quản lý chủ động chuyển đổi sang các giải pháp kháng lượng tử trước khi các cuộc tấn công trở nên khả thi.

Theo Decrypt, Europol trong ngày đã công bố hai báo cáo phân tích tác động của điện toán lượng tử đối với hệ sinh thái tiền mã hóa và các phương án ứng phó.

Trung tâm Tội phạm mạng châu Âu thuộc Europol đánh giá ví tiền mã hóa là nhóm có mức độ phơi nhiễm cao nhất trước mối đe dọa lượng tử. Các ví này dùng khóa riêng để ký giao dịch và khóa công khai để xác thực. Khi máy tính lượng tử đạt đủ năng lực, kẻ tấn công có thể suy ra khóa riêng từ khóa công khai để chiếm đoạt tài sản.

Trong ngành tiền mã hóa, thời điểm máy tính lượng tử bắt đầu đủ sức đe dọa các hệ mật mã hiện hành thường được gọi là “Q-Day”.

Dù vậy, Europol cho rằng sự xuất hiện của máy tính lượng tử không đồng nghĩa tiền mã hóa hay blockchain sẽ sụp đổ ngay lập tức. Theo cơ quan này, các hàm băm dùng để liên kết blockchain cùng cấu trúc mạng dựa trên cơ chế khai thác hiện vẫn được xem là tương đối an toàn. Với hàm băm 256-bit, khối lượng tính toán cần thiết để phá vỡ bảo mật vẫn ở mức cực lớn so với năng lực công nghệ có thể dự báo hiện nay.

Rủi ro lớn nhất nằm ở các ví đã để lộ khóa công khai trên blockchain. Europol nhận định một khi tấn công lượng tử trở thành hiện thực, việc bảo vệ các ví này sẽ rất khó khăn. Gần như lựa chọn khả thi duy nhất là chuyển tài sản sang ví kháng lượng tử trước khi các cuộc tấn công bắt đầu.

Europol dẫn một số ước tính cho thấy một lượng Bitcoin đáng kể hiện đã rơi vào trạng thái lộ khóa công khai. Theo Glassnode, tính đến tháng 5 năm nay, khoảng 6,04 triệu BTC đã lộ khóa công khai, tương đương 30,2% tổng nguồn cung Bitcoin đã phát hành.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi sang cơ chế kháng lượng tử không hề đơn giản. Các phương thức chữ ký kháng lượng tử do Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Mỹ (NIST) chuẩn hóa có kích thước lớn hơn khoảng 10-120 lần so với chữ ký ECDSA mà Bitcoin đang sử dụng. Nếu triển khai, áp lực lên dung lượng khối sẽ tăng lên, kéo theo phí giao dịch cao hơn và thời gian xác nhận chậm hơn.

Europol dẫn nghiên cứu năm 2024 cho biết để chuyển toàn bộ các đầu ra giao dịch chưa sử dụng (UTXO) sang trạng thái an toàn trước lượng tử, mạng lưới có thể cần tối thiểu 76 ngày công suất xử lý cộng dồn. Nếu chỉ dành 25% dung lượng mỗi khối cho việc chuyển đổi, thời gian này có thể kéo dài lên khoảng 300 ngày.

Cơ quan này cũng lưu ý tốc độ phát triển của máy tính lượng tử đang tăng nhanh. Theo Europol, IBM đặt mục tiêu đạt máy tính lượng tử chịu lỗi vào năm 2029, trong khi Microsoft cũng dự báo điện toán lượng tử có thể mở rộng trong cùng giai đoạn.

Một khảo sát năm 2025 với 32 chuyên gia đưa ra xác suất 28-49% rằng trong 10 năm tới sẽ xuất hiện thiết bị có thể giải mã RSA-2048 trong vòng 24 giờ. Europol cũng cho rằng các nghiên cứu của Google cùng cuộc đua năng lực tính toán dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm giảm ước tính về lượng tài nguyên cần thiết để tấn công các hệ mật mã đường cong elliptic được Bitcoin sử dụng.

Ngành tiền mã hóa đã bắt đầu có phản ứng. Tháng 6, hội đồng tư vấn lượng tử của Coinbase kêu gọi các nhà phát triển khởi động ngay quá trình chuyển đổi sang cơ chế kháng lượng tử. Ripple và Stellar Development Foundation cũng lần lượt công bố lộ trình chuyển đổi.

Đến tháng 7, BlackRock, Coinbase, Strategy cùng 6 doanh nghiệp khác cam kết tài trợ tổng cộng 15 triệu USD trong ba năm tới cho nghiên cứu bảo mật Bitcoin và các biện pháp phòng vệ trước rủi ro lượng tử.

Europol đồng thời cảnh báo rủi ro không chỉ giới hạn trong tiền mã hóa mà còn mở rộng sang các cuộc tấn công kiểu “thu thập ngay, giải mã sau” trên Internet. Với cách thức này, kẻ tấn công thu thập dữ liệu đang được mã hóa ở hiện tại và chờ đến khi có máy tính lượng tử đủ mạnh để giải mã.

Các giao thức bảo mật phổ biến như TLS, SSH và OpenPGP đều có thể bị ảnh hưởng, tùy thuộc vào cấu hình và cách quản trị khóa. Tuy nhiên, Europol cho biết hiện chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy hình thức tấn công này đang bị lạm dụng có hệ thống trên quy mô lớn. Do đòi hỏi lượng tài nguyên rất lớn, các mục tiêu thực tế hơn có thể là liên lạc của chính phủ hoặc dữ liệu mật của doanh nghiệp.

Trong thanh toán bằng tiền mã hóa, rủi ro được đánh giá là trực diện hơn ở các cuộc tấn công theo thời gian thực trong lúc giao dịch diễn ra, thay vì chờ giải mã về sau. Kịch bản được nêu là sau khi khóa công khai lộ ra trong quá trình giao dịch nhưng trước khi giao dịch được xác nhận vào khối, kẻ tấn công có thể dùng máy tính lượng tử để tính ra khóa riêng và chiếm đoạt tài sản.

Vì vậy, Europol khuyến nghị triển khai lộ trình chuyển đổi sang công nghệ mật mã kháng lượng tử, đồng thời siết chặt bảo mật ví và nâng cao năng lực quản trị khóa. Ở cấp độ EU, phản ứng chính sách cũng đang được đẩy nhanh. Tháng 9, ba cơ quan giám sát tài chính của EU đã cảnh báo về rủi ro từ máy tính lượng tử, trong khi Nhóm hợp tác NIS của EU khuyến nghị các nước thành viên xây dựng chiến lược chuyển đổi kháng lượng tử trước cuối năm 2026.

Europol cũng đề xuất thành lập một nhóm công tác do Ủy ban châu Âu chủ trì, nhằm giúp Europol, Cơ quan An ninh mạng EU và Cơ quan Chống rửa tiền EU thường xuyên chia sẻ diễn biến với các nhà hoạch định chính sách.

Theo Europol, cảnh báo lần này không có nghĩa máy tính lượng tử sẽ lập tức đánh sập Bitcoin. Vấn đề cốt lõi là phải sớm thay thế các ví và cơ chế mật mã dễ bị tổn thương trước khi năng lực tấn công trở thành hiện thực. Trọng tâm trong thời gian tới sẽ là cách chuyển khối lượng lớn Bitcoin đã lộ khóa công khai sang các cơ chế an toàn trước lượng tử.