Ngày 30/9, Ủy ban Truyền thông - Media - Viễn thông công bố định hướng chính sách mới cho nhiệm kỳ đầu, với trọng tâm chuyển từ quản lý theo doanh nghiệp sang bảo đảm quyền truyền thông của người dân. Cùng với đó, cơ quan này sẽ nới một loạt quy định đối với lĩnh vực phát sóng, đồng thời xây dựng khung quản lý mới cho OTT và AI.

Định hướng trên được thông qua tại phiên họp toàn thể lần thứ 39 của Ủy ban, trong khuôn khổ gói “Tầm nhìn nhiệm kỳ 1 và các biện pháp trọng tâm”. Đây là bản thiết kế chính sách tổng thể đầu tiên kể từ khi cơ quan này ra mắt vào tháng 10 năm ngoái. Tầm nhìn nhiệm kỳ 1 được xác định là xây dựng “xã hội nền tảng truyền thông cùng người dân”.

Theo Ủy ban, người dân không chỉ là người sử dụng dịch vụ mà là chủ thể của quyền truyền thông. Mục tiêu là bảo đảm để mọi người có thể tiếp cận, tham gia, sử dụng và tự lựa chọn trong toàn bộ hệ sinh thái truyền thông trên cơ sở một môi trường an toàn và có thể tin cậy.

Cơ quan này cho rằng trong bối cảnh số hóa và AI lan rộng, truyền thông không còn chỉ là công cụ giao tiếp hay tiêu thụ nội dung, mà đã trở thành hạ tầng nền tảng cho giáo dục, hoạt động kinh tế và sự tham gia xã hội. Vì vậy, các quyền cơ bản gắn với truyền thông cần được bảo đảm một cách thực chất hơn.

Để hiện thực hóa mục tiêu, Ủy ban đưa ra 4 định hướng lớn, gồm mở rộng khả năng tiếp cận phổ cập, tăng cường sự tham gia chủ động của người dân, bảo đảm quyền lựa chọn trên nền tảng an toàn và tin cậy, đồng thời xây dựng hệ sinh thái bền vững dựa trên đổi mới và cùng phát triển. Trên cơ sở đó, 12 nhiệm vụ chính sách sẽ được triển khai.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc tái cơ cấu khung quản lý đối với doanh nghiệp truyền thông. Ủy ban dự kiến cắt giảm các quy định tiền kiểm bị cho là quá mức đối với phát sóng truyền thống, đồng thời thiết lập bộ quy tắc cơ bản nhằm bảo vệ người dùng trước tác động ngày càng lớn của OTT và các nền tảng số.

Ủy ban cho biết sẽ soạn thảo Luật Truyền thông tích hợp trước tháng 12 năm nay để thúc đẩy tiến trình lập pháp. Dự luật này sẽ bao quát cả phát sóng, OTT và các loại hình truyền thông mới lẫn truyền thống. Với lĩnh vực phát sóng, cơ quan quản lý sẽ rà soát lại các quy định được thiết kế trong giai đoạn ảnh hưởng của truyền thông tập trung còn rất lớn. Với OTT, mục tiêu là đưa vào các chuẩn mực cơ bản tương xứng với mức độ tác động xã hội.

Ngoài ra, dự luật cũng được định hướng bổ sung nền tảng thể chế cho cạnh tranh công bằng, thúc đẩy phát triển và cùng tồn tại giữa các loại hình truyền thông mới và cũ.

Các quy định hiện hành trong lĩnh vực phát sóng cũng sẽ được sửa đổi mạnh. Ủy ban dự kiến cải thiện cơ chế gia hạn giấy phép và tái phê duyệt đối với đài phát sóng mặt đất và kênh tổng hợp; nới lỏng quy định về phí, điều khoản dịch vụ truyền hình trả tiền, cũng như giới hạn sở hữu và sở hữu chéo.

Một số quy định bị đánh giá là kém hiệu quả, như hạn mức chương trình giải trí hoặc hạn mức nội dung nhập khẩu từ một quốc gia, sẽ được xem xét bãi bỏ. Với quảng cáo và tài trợ, cơ quan này cũng muốn chuyển sang cơ chế quản lý theo “danh mục cấm”, tức về nguyên tắc được phép thực hiện, trừ các trường hợp bị cấm rõ ràng.

Ở mảng AI và nền tảng số, Ủy ban đặt trọng tâm vào việc tăng quyền được biết và quyền lựa chọn của người dùng. Theo đó, cơ quan này thúc đẩy phương án yêu cầu người đăng tải nội dung do AI tạo ra phải gắn nhãn, đồng thời buộc cổng thông tin và nền tảng chịu trách nhiệm quản lý việc gắn nhãn đó.

Ủy ban cũng dự kiến yêu cầu công khai nguyên lý vận hành và những thay đổi quan trọng của thuật toán gợi ý. Song song, cơ chế để người dùng tự lựa chọn có nhận gợi ý bằng thuật toán hay không, cũng như cách thức tiếp nhận, sẽ được xây dựng.

Về trung và dài hạn, cơ quan này sẽ xem xét một khuôn khổ pháp lý riêng cho dịch vụ AI, bao gồm nghĩa vụ bảo vệ người dùng, bảo đảm quyền lợi và cơ chế hòa giải tranh chấp. Các phương án đang được cân nhắc gồm ban hành luật riêng về bảo vệ người dùng AI hoặc bổ sung các điều khoản liên quan vào Luật Mạng thông tin - truyền thông.

Bên cạnh quản lý, Ủy ban nhấn mạnh sẽ thúc đẩy phát triển ngành để việc tăng cường khung quy tắc không trở thành sức ép làm thu hẹp thị trường. Tại họp báo cùng ngày, ông Seong Jong-won, Vụ trưởng Điều phối - Kế hoạch của Ủy ban, cho biết cơ quan này không chỉ tăng cường quản lý mà còn bổ sung chức năng thúc đẩy phát triển, vì vậy sẽ triển khai song song hai trụ cột.

Một công cụ chính sách tiêu biểu là mở rộng chương trình voucher. Với các nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, người khuyết tật, ngư dân và nông dân, Ủy ban sẽ hỗ trợ quyền sử dụng các dịch vụ AI tạo sinh có thu phí. Chương trình cung cấp TV tùy biến cho người khuyết tật cũng sẽ từng bước chuyển sang mô hình voucher media, cho phép người dùng lựa chọn dịch vụ phù hợp với từng dạng khuyết tật.

Đối với thanh niên thuộc nhóm dễ bị tổn thương, Ủy ban sẽ hỗ trợ phí thuê bao phần mềm sản xuất nội dung AI - media. Các đài phát sóng nhỏ và siêu nhỏ sẽ được hỗ trợ theo hình thức voucher để trang trải chi phí ứng dụng các giải pháp sản xuất và biên tập dựa trên AI. Truyền hình địa phương cũng sẽ được áp dụng voucher phân phối, dùng cho dịch thuật, lồng tiếng nội dung, marketing, pháp lý và hợp đồng.

Cơ quan này đồng thời mở rộng hỗ trợ chuyển đổi AI cho ngành media - phát sóng. Các chương trình dự kiến gồm xây dựng dữ liệu huấn luyện AI cho video phát sóng, phát triển công nghệ lõi theo từng công đoạn sản xuất như tiền thị giác hóa bằng AI tạo sinh, hiệu ứng hình ảnh bằng AI, digital human, cũng như hỗ trợ sản xuất nội dung phát sóng thực tế. Hỗ trợ tư vấn pháp lý và quảng bá, marketing cho OTT trong nước mở rộng ra thị trường nước ngoài cũng sẽ được tăng cường.

Dù vậy, nhiều nhiệm vụ vẫn cần làm rõ thêm về phương án lập pháp, nguồn ngân sách và cơ chế phân công giữa các bộ, ngành liên quan.

Với Luật Truyền thông tích hợp, Ủy ban đặt mục tiêu hoàn tất dự thảo trước tháng 12 năm nay để thúc đẩy quá trình lập pháp. Hiện Quốc hội cũng đã có các dự luật liên quan do nghị sĩ đề xuất, trong đó có Luật Dịch vụ media nghe nhìn bao quát cả phát sóng và OTT. Theo kế hoạch, trong quá trình thẩm tra, các nội dung này sẽ được thảo luận và điều chỉnh cùng với dự thảo do Chính phủ chuẩn bị.

Ông Lee Gi-hoon, Trưởng phòng Chính sách phát sóng mặt đất, cho biết ngoài dự luật do nghị sĩ Choi Min-hee đề xuất, Ủy ban còn đang cân nhắc phương án quản lý thị trường phát sóng - media và hệ thống quy định tương ứng, nên sẽ chuẩn bị một phương án riêng.

Khung quy định đối với AI cũng còn bài toán tương thích với Luật Cơ bản về AI do Bộ Khoa học và CNTT phụ trách. Ông Kim Jong-woo, Trưởng phòng Chính sách toàn vẹn thông tin, cho biết liên quan tới yêu cầu gắn nhãn nội dung do AI tạo ra, cơ quan này sẽ tiếp tục thảo luận với Bộ Khoa học và CNTT để bảo đảm tính nhất quán với Luật Cơ bản về AI.

Nhiều chương trình thúc đẩy phát triển mới, trong đó có voucher media - AI, hiện cũng chưa được phản ánh vào dự thảo ngân sách của Chính phủ. Ông Seong cho biết Ủy ban xem voucher là công cụ quan trọng để hiện thực hóa “xã hội nền tảng truyền thông”, đồng thời sẽ từng bước mở rộng các chương trình liên quan thông qua phối hợp với cơ quan tài chính và Quốc hội.

Kế hoạch ra mắt Ủy ban Phát triển Media, cơ quan dự kiến thảo luận các nội dung như Luật Truyền thông tích hợp, hiện cũng chưa được chốt. Ông Seong cho biết cơ quan này đang tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành liên quan như Văn phòng Điều phối Chính sách Chính phủ để sớm đưa các nội dung trên vào thảo luận, lấy Luật Truyền thông tích hợp làm trọng tâm. Về khả năng thành lập trong năm nay, ông nói chưa thể khẳng định nhưng sẽ thúc đẩy sớm nhất có thể.

Chủ tịch Kim Jong-cheol nhấn mạnh ý nghĩa của tầm nhìn lần này không nằm ở việc đưa ra một “phiên bản hoàn chỉnh” cho toàn bộ chính sách, mà ở chỗ xác định rõ phương hướng và trục chính sách của Ủy ban, qua đó đặt nền móng cho các biện pháp cụ thể sau này. “Tầm nhìn hôm nay không phải là sự hoàn tất, mà là điểm khởi đầu”, ông nói.