SpaceX đã thông báo với Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) về kế hoạch dừng các sứ mệnh chở người lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp bằng tàu Crew Dragon và tên lửa Falcon 9 sau năm 2030. Động thái này làm gia tăng lo ngại về khoảng trống năng lực vận chuyển phi hành gia trong giai đoạn tiếp theo của chương trình thương mại hóa hoạt động ở quỹ đạo thấp.

Theo Ars Technica ngày 29/9 (giờ địa phương), SpaceX vẫn sẽ tiếp tục hỗ trợ Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) đến năm 2030, nhưng sau mốc này công ty dự kiến cho Crew Dragon nghỉ hưu. SpaceX cũng cho biết sẽ không cung cấp các sứ mệnh Crew Dragon cho các doanh nghiệp phát triển trạm vũ trụ tư nhân như Axiom Space, Voyager Space và Vast Space.

Quyết định trên được cho là có thể ảnh hưởng trực tiếp tới kế hoạch thương mại hóa quỹ đạo Trái Đất tầm thấp mà NASA theo đuổi gần 20 năm qua. Cơ quan này đã xây dựng một hệ sinh thái bao gồm không chỉ dịch vụ vận chuyển lên trạm vũ trụ mà còn cả trạm vũ trụ tư nhân, sản xuất trong không gian và du lịch vũ trụ. Nếu Crew Dragon ngừng hoạt động, kế hoạch bảo đảm phương tiện vận chuyển phục vụ vận hành các trạm vũ trụ tư nhân có nguy cơ gặp trở ngại.

NASA cũng gần như không có nhiều dư địa để buộc SpaceX tiếp tục duy trì các chuyến bay. Trong chương trình bay thương mại chở người, NASA đã chi 3,1 tỷ USD để phát triển và chứng nhận Crew Dragon, nhưng số chuyến SpaceX bắt buộc phải thực hiện theo hợp đồng ban đầu chỉ vào khoảng 6 nhiệm vụ. Đến nay, SpaceX đã thực hiện 13 sứ mệnh chở người cho NASA và vẫn còn thêm các chuyến bay trong kế hoạch. Gần đây, hai bên đã thống nhất kéo dài hoạt động đến sứ mệnh Crew-17, đồng nghĩa SpaceX đã vượt số chuyến tối thiểu theo cam kết ban đầu.

Theo bài viết, một nguyên nhân quan trọng nằm ở sự thay đổi trong cơ cấu doanh thu của SpaceX. Hiện phần lớn doanh thu của công ty đến từ Starlink. Trong các tài liệu tài chính được công bố khi thúc đẩy kế hoạch IPO, SpaceX cũng xác định Starlink và các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo là những nguồn lợi nhuận chủ chốt trong thời gian tới. Jared Isaacman cho biết tại cuộc họp báo ngày 28/9 rằng SpaceX dường như muốn tập trung vào Starship - thế hệ phương tiện mới của hãng - đồng thời từng bước loại bỏ những dòng phương tiện hiện nay như Falcon và Dragon.

Tuy nhiên, Starship khó có thể trở thành phương án thay thế ngay lập tức. Dù có tiềm năng chở hàng chục phi hành gia mỗi chuyến, SpaceX đã thông báo với NASA rằng hiện chưa quan tâm đến việc phát triển Starship cho các sứ mệnh chở người lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp. Quá trình phóng và tái nhập khí quyển của phương tiện này vẫn đặt ra nhiều yêu cầu về an toàn và pháp lý. Trong khi đó, ưu tiên của NASA hiện tập trung vào việc bảo đảm Hệ thống đổ bộ Mặt Trăng (HLS) cho chương trình Artemis lên Mặt Trăng.

Trong bối cảnh đó, NASA có thể sẽ phải phụ thuộc nhiều hơn vào Boeing Starliner. Cơ quan này cho biết trong tuần này sẽ bổ sung 359 triệu USD để hoàn thiện hệ thống đẩy của Starliner và hỗ trợ chứng nhận phóng chở người cho tên lửa Vulcan. NASA cũng đã quyết định đặt thêm hai sứ mệnh chở người bằng Starliner. Theo kế hoạch, Starliner sẽ được sử dụng để vận chuyển phi hành gia trong thời gian ISS còn hoạt động, trước khi mở rộng sang phục vụ các nhà vận hành trạm vũ trụ tư nhân.

Rào cản lớn nhất của Starliner là chi phí và hồ sơ vận hành thực tế. NASA đã chi 5,1 tỷ USD cho Boeing, nhưng Starliner đến nay vẫn chưa thực hiện được bất kỳ sứ mệnh khai thác chính thức nào tới ISS. Chi phí mỗi ghế cũng vào khoảng 90 triệu USD, cao hơn mức 55 triệu USD trên các sứ mệnh Dragon giai đoạn đầu và 78,8 triệu USD ở các sứ mệnh gần đây. Khi Crew Dragon nghỉ hưu, khả năng giá vé giảm thêm là điều khó kỳ vọng.

Những lựa chọn khác cũng chưa sẵn sàng. Blue Origin của Jeff Bezos đang phát triển tàu vũ trụ chở người để tích hợp với tên lửa New Glenn, nhưng mốc sớm nhất được nhắc tới cho chuyến bay có người lái đầu tiên là năm 2031. Chương trình Gaganyaan của Ấn Độ đã lùi ít nhất đến năm 2027 và nhiều khả năng sẽ tiếp tục ưu tiên các nhiệm vụ trong nước trong thời gian đầu. Tàu vũ trụ chở người do The Exploration Company của châu Âu phát triển được dự báo chỉ có thể sẵn sàng vào khoảng năm 2035. Trong khi đó, Orion khó trở thành phương án thực tế cho vận tải quỹ đạo thấp do chi phí mỗi ghế quá cao và con tàu này vốn phục vụ các sứ mệnh lên Mặt Trăng.

Với diễn biến hiện nay, trong những năm đầu thập niên 2030, phương tiện chở người của khối phương Tây mà NASA và các nhà vận hành trạm vũ trụ tư nhân có thể sử dụng nhiều khả năng sẽ phụ thuộc chủ yếu vào Starliner. Việc SpaceX cho Crew Dragon nghỉ hưu cũng được đánh giá sẽ làm thay đổi đáng kể cục diện cạnh tranh trong mảng vận tải chở người thuộc kế hoạch thương mại hóa quỹ đạo Trái Đất tầm thấp của NASA.