Nhiều doanh nghiệp AI tại châu Âu đang lên tiếng phản đối đề xuất làm chậm tốc độ phát triển AI tiên tiến do một số hãng AI hàng đầu của Mỹ đưa ra. Trong bối cảnh châu Âu vẫn bị bỏ xa về mô hình, hạ tầng tính toán và quy mô vốn đầu tư, các công ty trong khu vực lo ngại mọi ràng buộc mới sẽ càng củng cố lợi thế của Mỹ.

Theo Cryptopolitan ngày 18/9, một loạt doanh nghiệp AI châu Âu, trong đó có Mistral của Pháp, cho rằng đề xuất “giảm tốc” phát triển AI tiên tiến có thể làm suy yếu cạnh tranh trên thị trường.

Tranh luận bùng lên sau bài viết “We Need to Regulate the Frontier” do CEO Anthropic Dario Amodei công bố ngày 12/9. Trong bài viết này, ông đề xuất làm chậm tốc độ nâng cấp năng lực AI, nhưng vẫn tiếp tục phát hành sản phẩm và huấn luyện mô hình.

Amodei đưa ra lộ trình gồm ba bước: cho phép bên đánh giá độc lập tiếp cận ở mức tương đương với đội ngũ nội bộ; thúc đẩy hợp tác giữa các hãng AI tại các nước dân chủ; và về dài hạn mở rộng thành một cơ chế phối hợp quốc tế. Theo ông, mục tiêu là kiểm soát tốc độ cải thiện năng lực AI để bảo đảm an toàn.

Tuy nhiên, nhiều công ty AI châu Âu cho rằng đây không chỉ là vấn đề an toàn công nghệ mà còn liên quan trực tiếp đến trật tự cạnh tranh trên thị trường. Mistral lo ngại các doanh nghiệp đang dẫn đầu có thể thúc đẩy những quy định mang lại lợi thế cho chính họ, thay vì cho toàn ngành.

Raphael Opa, COO của Proton, chỉ trích động thái này là “hoàn toàn vì lợi ích riêng”, đồng thời cho rằng nó có thể kéo dài sự phụ thuộc vào các doanh nghiệp Mỹ. Black Forest Labs cũng cảnh báo rằng nếu các tiêu chí được thiết kế mơ hồ, đổi mới sáng tạo và cơ hội gia nhập thị trường của doanh nghiệp mới sẽ bị cản trở.

Phản ứng từ châu Âu phản ánh khoảng cách ngày càng rõ với Mỹ trong ngành AI. Số liệu của Prosus cho thấy năm 2023, châu Âu chỉ chiếm 11% tổng vốn đầu tư mạo hiểm AI toàn cầu, trong khi Mỹ chiếm tới 77%. Khoảng cách này còn lớn hơn ở các vòng gọi vốn giai đoạn sau.

Chênh lệch cũng thể hiện ở năng lực phát triển mô hình. Trong bài phát biểu ngày 14/9, Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Christine Lagarde cho biết đến năm 2025, Mỹ có 59 mô hình AI đáng chú ý, Trung Quốc có 35, còn Pháp và Anh mỗi nước chỉ có một.

Về hạ tầng, năng lực tính toán của các trung tâm dữ liệu AI toàn cầu hiện cũng tập trung chủ yếu tại Mỹ. Theo Lagarde, Mỹ nắm khoảng 75% năng lực tính toán của các trung tâm dữ liệu AI trên toàn cầu, trong khi châu Âu chỉ khoảng 5%.

Khoảng cách về hiệu năng mô hình càng làm gia tăng lo ngại. Trên bảng xếp hạng ECI của Epoch AI, GPT-6 Astra của Mỹ dẫn đầu với 166 điểm. Kimi K3 của Trung Quốc đạt 158 điểm và đứng thứ 11. Trong khi đó, Mistral Medium 3.5 do Mistral công bố hồi tháng 4 đạt 142,5 điểm.

Với các doanh nghiệp châu Âu, khi vẫn đang chạy đuổi theo Mỹ và Trung Quốc, bất kỳ rào cản nào đối với tốc độ phát triển cũng sẽ khiến việc thu hẹp khoảng cách trở nên khó khăn hơn. Họ cũng lo ngại các tiêu chuẩn đánh giá mới hoặc cơ chế hợp tác quốc tế có thể làm tăng mạnh chi phí tuân thủ đối với các nhà phát triển vừa và nhỏ ở châu Âu, vốn có nguồn lực hạn chế hơn nhiều so với các ông lớn AI.

Dù vậy, châu Âu không thua kém Mỹ trên mọi phương diện. Báo cáo về mức độ phổ cập AI toàn cầu của Microsoft cho thấy tỷ lệ sử dụng AI tạo sinh trong dân số ở độ tuổi lao động tại Na Uy là 48,6%, Ireland 48,4% và Pháp 47,8%, đều cao hơn mức 31,3% của Mỹ. Điều này cho thấy châu Âu có thể chậm hơn ở mô hình tiên tiến và hạ tầng tính toán, nhưng tốc độ phổ cập ứng dụng AI tại nhiều quốc gia vẫn rất nhanh.

Liên minh châu Âu cũng đang đẩy mạnh đầu tư để cải thiện năng lực cạnh tranh của ngành AI. “Kế hoạch hành động lục địa AI” của EU đặt mục tiêu huy động tổng cộng 200 tỷ euro cho lĩnh vực này, trong đó có chương trình “InvestAI” trị giá 20 tỷ euro nhằm hỗ trợ tối đa 5 gigafactory AI, cùng kế hoạch xây dựng ít nhất 19 AI factory.

Song song với đó, EU cũng thúc đẩy mở rộng ứng dụng AI trong khối. Ủy ban châu Âu cho biết hiện khoảng 13,5% doanh nghiệp EU đang sử dụng AI, và cơ quan này đang triển khai chiến lược “Apply AI” để nâng tỷ lệ này lên cao hơn.

Ngay trong ngành AI của Mỹ, quan điểm về đề xuất của Amodei cũng không đồng nhất. Elon Musk và Sam Altman đều bày tỏ ủng hộ mục tiêu đưa bên đánh giá độc lập vào quy trình phát triển. Tuy nhiên, Altman nhấn mạnh rằng làm chậm không đồng nghĩa với dừng phát triển AI.

CEO Hugging Face Clement Delangue cũng cho rằng châu Âu cần tiếp tục tiến lên trong cuộc đua AI, dù ông đồng thời đồng ý về sự cần thiết của một cơ chế đánh giá độc lập.

Vì vậy, trọng tâm của cuộc tranh luận không chỉ là lựa chọn giữa an toàn và tốc độ. Câu hỏi lớn hơn là ai sẽ đặt ra luật chơi cho quá trình phát triển AI, và khi các quy tắc mới được áp dụng, bên nào sẽ phải gánh phần lớn chi phí.

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) nhận định mức độ tập trung đổi mới trong ngành AI càng cao thì doanh thu cũng có xu hướng tập trung vào một số ít doanh nghiệp lớn. Trong bối cảnh nhiều startup AI được rót vốn mạo hiểm tiếp tục bị thâu tóm, các nhà phát triển vừa và nhỏ ở châu Âu lo ngại hệ thống đánh giá và cơ chế phối hợp mới có thể trở thành thêm một rào cản gia nhập thị trường.

Tranh cãi này cũng ảnh hưởng đến thị trường tài chính. Ngày 14/9, cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp AI đồng loạt đi xuống, cho thấy thảo luận về tốc độ phát triển và quy định không chỉ tác động đến trật tự cạnh tranh công nghệ mà còn ảnh hưởng tới tâm lý đầu tư.

Sự phản đối từ các doanh nghiệp AI châu Âu không đồng nghĩa với việc bác bỏ yêu cầu bảo đảm an toàn AI. Điều họ đặt ra là câu hỏi về tác động của những quy tắc mới trong bối cảnh châu Âu vẫn đang nỗ lực thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc. Bài toán phía trước, vì thế, là làm sao cân bằng giữa hợp tác quốc tế vì an toàn AI với cạnh tranh giữa các quốc gia và doanh nghiệp.