Cơ quan An toàn Giao thông Đường bộ Quốc gia Mỹ (NHTSA) đang yêu cầu Tesla làm rõ cơ sở pháp lý để bán và vận hành dịch vụ thương mại đối với Cybercab, mẫu robotaxi không có vô lăng, bàn đạp hay gương chiếu hậu.

Theo Electrek ngày 15/9, trước đó vào ngày 10/9, NHTSA đã ban hành một lệnh đặc biệt, yêu cầu Tesla nộp bản giải trình dưới hình thức tuyên thệ về việc Cybercab có đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn xe cơ giới liên bang hay không.

Tesla phải gửi phản hồi trước ngày 30/9. Nếu không cung cấp đầy đủ thông tin hoặc khai báo không trung thực theo yêu cầu, hãng có thể đối mặt mức phạt tối đa 139 triệu USD.

NHTSA cũng yêu cầu văn bản này phải do một lãnh đạo có trách nhiệm của Tesla xác nhận dưới hình thức tuyên thệ. Trường hợp khai man hoặc che giấu thông tin, bên liên quan có thể bị phạt tiền hoặc chịu án tù tối đa 15 năm.

Động thái trên diễn ra sau khi Tesla bắt đầu triển khai dịch vụ Cybercab thương mại tại Austin từ ngày 3/9. Thay vì chỉ yêu cầu cung cấp thông tin như thông lệ, cơ quan quản lý đã sử dụng lệnh đặc biệt có hiệu lực cưỡng chế pháp lý để xem xét liệu việc bán xe và khai thác dịch vụ có phù hợp với khung quy định hiện hành hay không.

Lệnh của NHTSA gồm 21 hạng mục. Tài liệu này được cho là do Peter Simshauser, cố vấn pháp lý trưởng của NHTSA, gửi tới bộ phận pháp lý và phụ trách tuân thủ quy định của Tesla.

Trọng tâm của cuộc rà soát là cơ chế tự chứng nhận mà Tesla áp dụng cho Cybercab. Tại Mỹ, chính phủ không phê duyệt trước thiết kế xe. Thay vào đó, nhà sản xuất tự xác nhận phương tiện đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn an toàn liên bang có liên quan, sau đó mới chịu sự kiểm tra của cơ quan quản lý.

Tesla đã tự chứng nhận Cybercab đáp ứng toàn bộ các tiêu chuẩn an toàn liên bang áp dụng. Tuy nhiên, nhiều quy định hiện hành được xây dựng trên giả định xe có người điều khiển trực tiếp, khiến cách tiếp cận này gây tranh cãi, đặc biệt với nhóm tiêu chuẩn liên quan đến hệ thống phanh.

Trong đó, tiêu chuẩn an toàn liên bang số 135 quy định hệ thống phanh khi xe vận hành phải được kích hoạt bằng cơ cấu điều khiển bằng chân. Cybercab không có ghế lái và bàn đạp, đồng nghĩa không có bộ phận điều khiển vật lý theo yêu cầu này.

NHTSA trước đây từng công khai quan điểm rằng phương tiện không vận hành phanh bằng chân không thể được chứng nhận theo tiêu chuẩn trên. Vì vậy, cơ quan này yêu cầu Tesla giải thích cụ thể vì sao Cybercab không có bàn đạp vẫn được coi là đáp ứng tiêu chuẩn 135.

Song song đó, NHTSA cũng đang thúc đẩy sửa đổi quy định để phù hợp hơn với xe tự động hóa. Hồi tháng 6, cơ quan này đã đề xuất dự thảo sửa các quy định hiện hành nhằm tính đến những phương tiện được trang bị hệ thống lái tự động.

Dù vậy, dự thảo này vẫn chưa trở thành quy định cuối cùng. Khi chưa có khung pháp lý mới, các tiêu chuẩn hiện hành vẫn có hiệu lực. Do Tesla đã bắt đầu bán xe và vận hành dịch vụ thu phí trước khi quy định được sửa đổi, NHTSA đang đánh giá tính hợp pháp của Cybercab theo khung pháp lý hiện tại.

Một nội dung khác cũng bị xem xét là việc sử dụng bộ điều khiển tạm thời. NHTSA yêu cầu Tesla làm rõ liệu hãng có từng lắp tạm thiết bị điều khiển để con người có thể lái Cybercab hay không, và liệu điều đó có được dùng làm cơ sở khi tự chứng nhận xe đạt tiêu chuẩn an toàn.

Nếu Tesla đánh giá xe đạt chuẩn trong trạng thái có lắp thiết bị điều khiển, rồi tháo bỏ trước khi bàn giao, hãng có thể đối mặt thêm một vấn đề pháp lý khác. Theo NHTSA, việc chứng nhận phương tiện trong điều kiện có đủ trang bị an toàn cần thiết nhưng lại loại bỏ các trang bị đó trước khi bán ra thị trường có thể xung đột với quy định về “render inoperative”.

Ngoài hệ thống phanh, NHTSA còn nêu thêm một loạt tiêu chuẩn cần làm rõ, gồm tiêu chuẩn 101 về thiết bị điều khiển và hiển thị cảnh báo; tiêu chuẩn 102 về hiển thị vị trí cần số; tiêu chuẩn 108 về cơ chế tự trả của cần xi-nhan; tiêu chuẩn 111 về gương và thiết bị quan sát phía sau; cùng tiêu chuẩn 126 về cảnh báo hệ thống cân bằng điện tử.

Cơ quan này cũng đặt câu hỏi liệu nhà sản xuất có thể tự xác định một số tiêu chuẩn là “không áp dụng” hay không. Theo quan điểm của NHTSA, ngay cả với những phương tiện có thiết kế khác biệt như Cybercab, việc loại trừ áp dụng các tiêu chuẩn hiện hành vẫn cần một đánh giá riêng từ phía cơ quan quản lý.

Một điểm then chốt khác là Tesla có cần xin ngoại lệ hay không. Trong quy định ban hành năm 2022, NHTSA từng nêu rằng để sản xuất và bán ra thị trường các phương tiện chỉ vận hành bằng hệ thống lái tự động, có thể cần sửa đổi thêm các tiêu chuẩn an toàn; trước khi điều đó diễn ra, doanh nghiệp có thể phải xin ngoại lệ theo Part 555.

Tuy nhiên, đến nay Tesla chưa nhận được ngoại lệ như vậy. Vì thế, NHTSA yêu cầu hãng giải thích vì sao Cybercab vẫn có thể được bán hợp pháp và đưa vào dịch vụ thu phí khi chưa có phê duyệt ngoại lệ riêng.

NHTSA đồng thời đưa ra trường hợp đối chiếu là Zoox, công ty xe tự lái thuộc Amazon. Hồi tháng 7, Zoox đã được cấp ngoại lệ tạm thời theo Part 555 để triển khai robotaxi không vô lăng, không bàn đạp trong dịch vụ thu phí.

Ngoại lệ dành cho Zoox bao gồm cả tiêu chuẩn 135 về phanh và tiêu chuẩn 111 về gương. NHTSA cũng giới hạn quy mô ở mức 2.500 xe mỗi năm và thời hạn áp dụng đến năm 2028. Zoox trước tiên được cấp ngoại lệ cho mục đích thử nghiệm, sau đó tiếp tục nhận thêm ngoại lệ cho mục đích thương mại.

Trái lại, Tesla không đi theo quy trình xin ngoại lệ riêng mà tự chứng nhận Cybercab đáp ứng các tiêu chuẩn hiện hành, rồi bắt đầu dịch vụ robotaxi thu phí từ ngày 3/9.

Vì vậy, cuộc điều tra của NHTSA không chỉ xoay quanh mức độ an toàn kỹ thuật của Cybercab. Vấn đề lớn hơn là robotaxi không có các bộ phận điều khiển cơ bản như vô lăng và bàn đạp sẽ được thương mại hóa theo quy trình nào trong hệ thống quản lý phương tiện hiện nay.

Hiện phạm vi hoạt động của Cybercab vẫn bị giới hạn. Trước khi có kết luận chính thức từ cơ quan quản lý, dịch vụ này mới vận hành trong khu vực geofence hẹp, chủ yếu trên các tuyến đường tốc độ thấp và tránh các điểm giao cắt đường sắt.