Sau thương vụ IPO gây chú ý của SpaceX, thị trường toàn cầu đang chuyển tâm điểm sang loạt doanh nghiệp AI như Anthropic, OpenAI và Databricks. Đi cùng kỳ vọng tăng trưởng là bài toán định giá, quy mô huy động và sức hấp thụ dòng vốn của thị trường.

Theo giới tài chính - đầu tư ngày 14/9, Anthropic đang chuẩn bị cho kế hoạch niêm yết ngay trong năm nay. Thị trường dự báo quy trình có thể khởi động sớm nhất vào giữa tháng tới, với mức định giá doanh nghiệp có thể lên tới 2.000 tỷ USD, tương đương khoảng 2.691,8 tỷ won.

Bloomberg hôm 9/9 cho biết Anthropic đặt mục tiêu vượt kỷ lục IPO 86 tỷ USD của SpaceX. Trong khi đó, KB Securities ước tính quy mô vốn huy động mà thị trường kỳ vọng đối với Anthropic vào khoảng 100 tỷ USD, tương đương 134,59 tỷ won. Nói cách khác, không chỉ định giá doanh nghiệp mà cả số vốn huy động của Anthropic cũng có thể vượt SpaceX.

SpaceX và Anthropic có điểm chung là định giá đều phản ánh mạnh kỳ vọng tăng trưởng trong tương lai. Tuy nhiên, nền tảng tạo lợi nhuận của hai bên rất khác nhau. SpaceX mở rộng hoạt động dựa trên mảng phóng tên lửa và dịch vụ Internet vệ tinh Starlink, đồng thời kết hợp thêm yếu tố AI thông qua thương vụ mua lại xAI. Vì vậy, cấu trúc định giá của công ty gắn với cả hạ tầng vận tải - viễn thông không gian lẫn AI.

Trong khi đó, Anthropic tập trung vào nhu cầu triển khai AI của doanh nghiệp, với hai trụ cột là mô hình Claude và công cụ lập trình Claude Code. Khác với SpaceX, nơi năng lực triển khai và vận hành tên lửa cùng mạng vệ tinh đóng vai trò cốt lõi, giá trị của Anthropic phụ thuộc vào hiệu năng mô hình, khả năng mở rộng tệp khách hàng doanh nghiệp, mức độ sử dụng dịch vụ và sức cạnh tranh về giá. Vì vậy, dù quy mô định giá có thể tương đồng, mô hình kinh doanh và cấu trúc chi phí của hai công ty cần được nhìn nhận tách biệt.

Mức định giá dự kiến của Anthropic chủ yếu dựa trên tốc độ tăng trưởng doanh thu. Theo KB Securities, doanh thu thường niên hóa của công ty tính đến tháng 7 đạt 65 tỷ USD. Đây là con số quy đổi theo nhịp doanh thu tại một thời điểm, không phải doanh thu đã chốt của cả năm. Nếu áp mức định giá 2.000 tỷ USD, Anthropic đang được giao dịch ở khoảng 31 lần doanh thu thường niên hóa.

Báo cáo cho rằng một số công ty AI đã niêm yết trên thị trường cũng đang được định giá ở mức hơn 30 lần doanh thu. Do đó, chưa thể kết luận mức định giá mà thị trường kỳ vọng dành cho Anthropic là quá cao.

Dù vậy, rủi ro vẫn hiện hữu. Nếu đối thủ tiếp tục hạ giá khiến phí sử dụng dịch vụ chịu áp lực giảm, trong khi chi phí tính toán cho phát triển mô hình và vận hành dịch vụ tiếp tục tăng, thì tăng trưởng doanh thu đơn thuần có thể sẽ không đủ để biện minh cho mức định giá này.

Một ứng viên IPO cỡ lớn khác là OpenAI. Truyền thông quốc tế cho biết công ty cũng có thể thúc đẩy kế hoạch niêm yết quy mô lớn trong năm nay hoặc năm tới. Thị trường hiện nhắc tới các cuộc thảo luận ban đầu về phương án huy động tối thiểu 60 tỷ USD với mức định giá tối đa 1.000 tỷ USD, dù thời điểm và quy mô cụ thể vẫn còn biến động lớn.

OpenAI hiện vận hành đồng thời dịch vụ người dùng qua ChatGPT, mảng AI cho doanh nghiệp và hoạt động cung cấp mô hình cho nhà phát triển. Hai yếu tố then chốt trong định giá là khả năng chuyển đổi tệp người dùng thành doanh thu trả phí và gánh nặng đầu tư cho hạ tầng tính toán quy mô lớn. Khi cạnh tranh với Anthropic ngày càng gay gắt, hiệu năng công nghệ không còn là yếu tố duy nhất; tỷ lệ giữ chân khách hàng và năng lực kiểm soát chi phí có thể quyết định kết quả sau niêm yết.

Databricks cũng nằm trong nhóm ứng viên niêm yết đáng chú ý. Ngày 13/8, công ty công bố huy động 5 tỷ USD với mức định giá 190 tỷ USD, cao hơn khoảng 42% so với mức 134 tỷ USD hồi tháng 2. Doanh nghiệp cho biết doanh thu thường niên hóa đã đạt 7 tỷ USD, đồng thời ghi nhận dòng tiền dương trong 12 tháng gần nhất.

Databricks cung cấp nền tảng giúp doanh nghiệp lưu trữ, quản trị, phân tích dữ liệu và phát triển dịch vụ AI. Động lực tăng trưởng của công ty đến từ xu hướng khách hàng mở rộng ứng dụng AI và tăng cường khai thác dữ liệu.

Nếu Anthropic và OpenAI được định giá chủ yếu dựa trên năng lực cạnh tranh của mô hình AI, thì Databricks lại được nhìn nhận theo mức độ mở rộng sử dụng nền tảng trong khối doanh nghiệp và khả năng tạo doanh thu bền vững.

Danh sách IPO tiềm năng không chỉ dừng ở các công ty phát triển mô hình AI. Những cái tên đáng chú ý khác còn có Enscale - doanh nghiệp điện toán đám mây AI tại Anh, nhà cung cấp điện Aggreko và công ty công nghệ y tế tiêu dùng Oura Health. Xu hướng này cho thấy trọng tâm đầu tư đang mở rộng từ mô hình AI sang hạ tầng tính toán, điện năng và các dịch vụ ứng dụng.

Khi các thương vụ IPO quy mô lớn xuất hiện dồn dập, cơ hội đầu tư vốn trước đây tập trung ở thị trường chưa niêm yết có thể mở rộng sang nhà đầu tư đại chúng. Ở chiều ngược lại, cổ phiếu đang lưu hành và cổ phiếu IPO mới sẽ phải cạnh tranh cùng một dòng tiền.

Trong bối cảnh các doanh nghiệp AI cũng tăng cường phát hành trái phiếu, thị trường sẽ phải đánh giá liệu dòng vốn hiện có có đủ để hấp thụ các mức giá chào bán cao hay không, ngay cả khi triển vọng tăng trưởng vẫn tích cực.

Choi Bo-young, chuyên gia nghiên cứu tại Kyobo Securities, nhận định: “Nếu các đợt IPO siêu lớn và phát hành trái phiếu liên quan đến AI cùng tăng lên, dòng tiền vốn đổ vào các cổ phiếu niêm yết hiện hữu có thể bị phân tán”. Theo ông, giá chào bán, tỷ suất sinh lời sau niêm yết và điều kiện phát hành trái phiếu sẽ là những chỉ báo quan trọng về khả năng hấp thụ vốn của thị trường.

Khả năng tiếp cận của nhà đầu tư cá nhân trong nước cũng thay đổi rõ rệt trước và sau niêm yết. Trước khi lên sàn, cơ hội đầu tư thường bị giới hạn, tùy thuộc vào việc thị trường có phân phối các sản phẩm đầu tư gián tiếp như quỹ nắm giữ cổ phần chưa niêm yết hay không, cũng như điều kiện tham gia cụ thể.

Nếu niêm yết tại Mỹ, nhà đầu tư có thể giao dịch khớp lệnh thông qua tài khoản chứng khoán nước ngoài mở tại các công ty chứng khoán trong nước có hỗ trợ mã cổ phiếu đó. Tuy nhiên, việc tham gia mua ở mức giá IPO lại phụ thuộc riêng vào năng lực phân bổ và dịch vụ của từng công ty chứng khoán.

Ở thị trường trong nước, biến số lớn là sự dịch chuyển của dòng tiền. Theo Tổng công ty Lưu ký và Thanh toán bù trừ chứng khoán Hàn Quốc, trong một tháng sau khi SpaceX niêm yết, khoảng 97% giá trị mua ròng cổ phiếu Mỹ của nhà đầu tư Hàn Quốc tập trung vào mã này. Báo cáo cho rằng nếu Anthropic IPO, nhu cầu đầu tư trực tiếp vào tăng trưởng AI cũng có thể tăng mạnh, qua đó ảnh hưởng đến cung - cầu của các cổ phiếu liên quan như nhóm bán dẫn tại Hàn Quốc.

Kim Min-gyu, nhà nghiên cứu tại KB Securities, nhận định: “Bất kể mức độ thành công ra sao, dòng tiền của nhà đầu tư trong nước nhiều khả năng vẫn sẽ đổ vào Anthropic”. Ông nói thêm: “Nếu thương vụ IPO không đạt kỳ vọng, lo ngại trong ngắn hạn có thể lan sang các ngành hậu phương như điện toán đám mây hoặc bộ nhớ, từ đó tạo tác động tiêu cực”.