Phân tích mới cho thấy việc sở hữu giấy phép ngân hàng tín thác liên bang tại Mỹ không đồng nghĩa các công ty tiền số sẽ thoát khỏi áp lực chính trị hoặc rủi ro giám sát. Giấy phép này giúp doanh nghiệp có cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho hoạt động lưu ký tài sản, nhưng đồng thời cũng đặt họ dưới sự giám sát trực tiếp của cơ quan liên bang.

Tranh cãi quanh quyết định thanh lý Silvergate

Theo CryptoSlate ngày 9/9 giờ địa phương, Alan Lane, cựu CEO của Silvergate, cho biết đến cuối năm 2022, khoảng 70% tiền gửi không kỳ hạn đã bị rút khỏi ngân hàng. Dù vậy, ông cho rằng Silvergate khi đó vẫn đảm bảo khả năng chi trả, duy trì thanh khoản và tiếp tục phục vụ khách hàng.

Trong tuyên bố công bố ngày 8/9, ông Lane nói quyết định thông báo thanh lý Silvergate vào ngày 8/3/2023 bắt nguồn từ áp lực chính trị và quy định. Ông cáo buộc chính quyền của cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden đã khiến ngân hàng không còn nhiều khả năng tiếp tục hoạt động.

Tuy nhiên, một báo cáo thanh tra của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) công bố vào tháng 9/2023 lại đưa ra đánh giá khác. Theo Fed, ngoài cơ cấu tiền gửi quá tập trung vào lĩnh vực tiền số, tốc độ tăng trưởng quá nhanh và rủi ro huy động vốn, Silvergate còn tồn tại các điểm yếu nghiêm trọng về quản trị và quản lý rủi ro.

Fed cho biết đến tháng 7/2024, Silvergate đã hoàn tất quá trình thanh lý, chấm dứt hoạt động ngân hàng và hoàn trả toàn bộ tiền gửi cho khách hàng. Fed cũng phạt Silvergate 43 triệu USD do các vấn đề liên quan đến tuân thủ quy định chống rửa tiền.

Trước đây, Silvergate chịu sự giám sát của Fed và Ngân hàng Dự trữ Liên bang San Francisco. Tuy nhiên, mô hình mà nhiều công ty tiền số gần đây theo đuổi lại khác: ngân hàng tín thác liên bang chuyên về lưu ký tài sản khách hàng, thay vì ngân hàng hoạt động dựa trên tiền gửi.

Mô hình này giúp hoạt động lưu ký có khung pháp lý rõ ràng hơn, đồng thời đặt tổ chức dưới sự giám sát trực tiếp của Văn phòng Kiểm soát Tiền tệ Mỹ (OCC). Dù vậy, cấu trúc này vẫn có thể khiến doanh nghiệp phải phụ thuộc vào các ngân hàng khác để đáp ứng nhu cầu tiền mặt.

OCC cho biết trong tháng 12/2025 đã chấp thuận có điều kiện hồ sơ xin giấy phép ngân hàng tín thác của First National Digital Currency Bank, dự án do Ripple (XRP) và Circle thúc đẩy. Cơ quan này đồng thời phê duyệt việc chuyển đổi mô hình của BitGo, Fidelity Digital Assets và Paxos.

Ngày 10/7, Circle thông báo đã nhận được phê duyệt cuối cùng. Công ty cho biết trong giai đoạn đầu sẽ thực hiện lưu ký cho chính Circle và các đơn vị liên quan, còn chức năng quản lý dự trữ sẽ được bổ sung sau.

Có giấy phép nhưng vẫn chịu ràng buộc giám sát

Dù vậy, giấy phép ngân hàng tín thác liên bang không mang lại đầy đủ quyền hạn như một ngân hàng nhận tiền gửi. Trường hợp của Coinbase cho thấy rõ điều này. Quyết định phê duyệt sơ bộ có điều kiện mà công ty nhận được ngày 2/4 chỉ giới hạn trong hoạt động lưu ký tài sản số và các dịch vụ liên quan theo mô hình tín thác.

Ngân hàng tín thác này không phải là tổ chức nhận tiền gửi có bảo hiểm. Phần tiền pháp định được lưu ký phải được giữ trong tài khoản phục vụ lợi ích khách hàng tại một ngân hàng bên thứ ba. Nói cách khác, hoạt động lưu ký nằm dưới sự giám sát liên bang, nhưng phần tiền mặt vẫn phải dựa vào quan hệ với ngân hàng bên thứ ba.

Quyền can thiệp của cơ quan giám sát vì vậy vẫn rất rõ ràng. OCC có thể sửa đổi, tạm dừng hoặc thu hồi phê duyệt sơ bộ cấp cho Coinbase tùy theo diễn biến thực tế.

Trong giai đoạn thành lập và ba năm đầu hoạt động, nếu có thay đổi trọng yếu trong kế hoạch kinh doanh, tổ chức phải thông báo trước và cần nhận được văn bản “không phản đối” (non-objection). Dù OCC đã bãi bỏ quy trình “không phản đối” áp dụng chung cho các hoạt động liên quan đến tiền mã hóa từ ngày 7/3/2025, điều đó không có nghĩa những điều kiện riêng gắn với từng giấy phép ngân hàng được xóa bỏ.

Khung giám sát của cơ quan quản lý cũng đang thay đổi. OCC và Tổng công ty Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang Mỹ (FDIC) đã xây dựng quy định cấm áp dụng các biện pháp giám sát bất lợi đối với ngân hàng chỉ vì rủi ro uy tín.

Quy định này cũng hạn chế việc yêu cầu hoặc chỉ đạo các tổ chức chấm dứt tài khoản hay dịch vụ chỉ vì đó là hoạt động hợp pháp nhưng không được ủng hộ về mặt chính trị.

Ngày 27/8, hai cơ quan công bố bộ tiêu chuẩn mới đối với hành vi không an toàn hoặc thiếu lành mạnh, cùng với các “yêu cầu khắc phục” (MRA). Các tiêu chuẩn mới tập trung vào rủi ro tài chính trọng yếu và rủi ro đối với bảo hiểm tiền gửi, đồng thời loại trừ những lo ngại về uy tín không liên quan đến tình trạng tài chính.

Quy định cuối cùng được công bố ngày 1/9 và có hiệu lực từ 2/11. OCC cũng điều chỉnh quy trình giám sát và chế tài theo hướng tương xứng hơn với mức độ rủi ro.

Nhìn tổng thể, giấy phép ngân hàng tín thác liên bang có thể giúp doanh nghiệp tiền số củng cố vị thế pháp lý và chủ động hơn trong hoạt động lưu ký. Tuy nhiên, đổi lại, họ phải chấp nhận mối quan hệ giám sát trực tiếp với OCC cùng các điều kiện chặt chẽ về lưu ký, tuân thủ và an toàn tài chính.

Trường hợp Silvergate cho thấy tư cách “ngân hàng” không tự động loại bỏ rủi ro chính trị hay rủi ro pháp lý. Với các công ty tiền số, thách thức không chỉ nằm ở việc giành được giấy phép liên bang, mà còn ở khả năng vận hành mô hình đã được cấp phép theo cách ổn định, có thể dự báo và duy trì được quan hệ với các ngân hàng bên ngoài.