Trung Quốc có thể phóng tàu thăm dò Chang'e 7 ngay trong ngày chủ nhật tuần này, với mục tiêu thử nghiệm hạ cánh gần miệng hố Shackleton ở cực Nam Mặt Trăng. Theo Ars Technica ngày 18/8 giờ địa phương, nếu thành công, Bắc Kinh sẽ giành lợi thế sớm trong việc thu thập dữ liệu tại một trong những khu vực quan trọng nhất của Mặt Trăng, trước khi Mỹ đưa phi hành gia trở lại theo chương trình Artemis.

Chang'e 7 dự kiến được đưa lên quỹ đạo bằng tên lửa CZ-5 từ một bãi phóng ven biển của Trung Quốc. Đây là một trong những sứ mệnh phức tạp nhất trong chương trình thám hiểm Mặt Trăng mà nước này theo đuổi suốt gần 20 năm qua.

Tổ hợp Chang'e 7 gồm tàu quỹ đạo với các thiết bị quan sát có độ chính xác cao, trong đó có camera độ phân giải cao, cùng tàu đổ bộ, xe tự hành mặt trăng và một thiết bị thăm dò mini có khả năng bật nhảy.

Khối lượng của tàu đổ bộ chưa được công bố chính thức, song được cho là lớn hơn vài lần so với các tàu thăm dò do NASA hỗ trợ, như Blue Ghost của Firefly từng hạ cánh lên Mặt Trăng gần đây.

Trọng tâm của sứ mệnh nằm ở địa điểm hạ cánh. Mục tiêu là khu vực miệng hố Shackleton, nằm rất gần cực Nam Mặt Trăng và từ lâu được xem là một trong những vị trí có giá trị nhất đối với các kế hoạch xây dựng căn cứ dài hạn trên Mặt Trăng.

Phần lớn bề mặt Mặt Trăng có điều kiện địa hình khắc nghiệt, nhưng cực Nam, đặc biệt là khu vực quanh miệng hố Shackleton, lại được đánh giá là vị trí then chốt. Địa hình cao ở vành miệng hố tạo ra những vùng bóng tối vĩnh viễn, nơi ánh sáng Mặt Trời không bao giờ chiếu tới.

Các khu vực này, thường được gọi là “bẫy lạnh”, được cho là có thể tích tụ nước dưới dạng băng cùng nhiều vật chất hữu ích khác trong suốt hàng tỷ năm. Trong bối cảnh cả Mỹ và Trung Quốc đều theo đuổi hiện diện lâu dài trên Mặt Trăng, số ít khu vực như vậy ở cực Nam được coi là tài sản chiến lược đặc biệt quan trọng.

Hoạt động thám hiểm Mặt Trăng của con người bắt đầu từ năm 1959, khi tàu Luna 1 của Liên Xô bay sượt qua Mặt Trăng ở khoảng cách vài nghìn km. Tuy nhiên, sau hơn 100 sứ mệnh với cả thành công lẫn thất bại, đến nay vẫn chưa có tàu vũ trụ nào hạ cánh tại cực Nam Mặt Trăng.

Vì vậy, nếu xe tự hành của Trung Quốc có thể hoạt động tại khu vực gần như chưa được khai phá này, ý nghĩa của thành công đó sẽ không chỉ dừng ở khía cạnh kỹ thuật. Bắc Kinh có thể thu về những hình ảnh mang tính biểu tượng, đồng thời sở hữu dữ liệu trực tiếp quan trọng về khả năng tồn tại và phân bố của nước tại khu vực này.

Tác động của sứ mệnh vì thế không chỉ giới hạn trong khoa học, mà còn lan sang địa chính trị. Tại Mỹ, một số ý kiến cho rằng sau chiến thắng trong cuộc đua không gian với Liên Xô cách đây gần 60 năm, việc Trung Quốc theo đuổi mục tiêu đưa người lên Mặt Trăng một lần nữa làm nổi bật quy mô thành tựu mà Mỹ từng đạt được với Apollo 11.

Tuy nhiên, cũng có quan điểm khác cho rằng trong thế kỷ 21, khi Trung Quốc vươn lên mạnh mẽ về kinh tế và địa chính trị để cạnh tranh ảnh hưởng với Mỹ, không gian đã trở thành một mặt trận mới của cuộc cạnh tranh này.

Theo cách nhìn đó, nếu Trung Quốc đưa người lên Mặt Trăng trước Mỹ, đây có thể trở thành một chiến thắng địa chính trị lớn. Về mặt tuyên truyền, Bắc Kinh có thể sử dụng cột mốc này để khẳng định không chỉ bắt kịp mà còn vượt Mỹ với tư cách một siêu cường của thế kỷ mới.

Chang'e 7 được xem là phép thử đầu tiên cho hai cách nhìn nói trên, và kết quả có thể xuất hiện ngay trong tháng này.

Theo bài viết, diễn biến mới có thể tác động trực tiếp tới dư luận và chính sách tại Mỹ. Dù phần lớn người dân Mỹ chưa thực sự cảm nhận rõ một cuộc đua không gian Mỹ - Trung, hình ảnh thiết bị Trung Quốc di chuyển ở cực Nam Mặt Trăng, nếu được công bố, có thể khiến câu hỏi “vì sao Trung Quốc làm được còn NASA thì chưa?” trở nên gay gắt hơn.

Quốc hội Mỹ cũng đã có những động thái nhất định. Đầu năm nay, cơ quan này trao cho tân giám đốc NASA Jared Isaacman quyền linh hoạt rộng hơn để điều chỉnh toàn diện chương trình Mặt Trăng.

Các phương án được đặt lên bàn gồm chấm dứt phát triển trạm Lunar Gateway và dừng phần tầng trên của tên lửa Space Launch System (SLS), hạng mục bị xem là không cần thiết. Theo Ars Technica, đây là nhượng bộ lớn từ Quốc hội Mỹ, đồng nghĩa với việc chấp nhận một hướng tiếp cận khác so với ban lãnh đạo trước đó của NASA, cơ quan vốn bị chỉ trích là ưu tiên duy trì việc làm và các dự án hơn là hiệu quả vận hành.

Dù vậy, bài toán dành cho Jared Isaacman không hề đơn giản. Ông vừa phải đưa chương trình Artemis trở lại đúng tiến độ, vừa phải đối phó với chiến lược Mặt Trăng ngày càng rõ ràng của Trung Quốc.

Một biến số khác là cách Bắc Kinh tận dụng thành công của Chang'e 7 nếu sứ mệnh này đạt kết quả như kỳ vọng. Một trong những kịch bản được chú ý là Trung Quốc có thể tìm cách thiết lập vùng hạn chế tiếp cận trên thực tế dựa trên những khu vực mà xe tự hành đã hoạt động, qua đó tạo sức ép với NASA.

Nếu điều đó xảy ra, Mỹ có thể coi đây là hành động khiêu khích. Ở chiều ngược lại, diễn biến này cũng có thể thúc đẩy các cuộc thảo luận về việc tăng đầu tư và đẩy nhanh tiến độ Artemis, qua đó giúp Jared Isaacman có thêm động lực chính trị để thúc đẩy cải cách tại NASA.

Bài phân tích cho rằng những diễn biến như vậy có thể buộc cả những người từng xem khả năng Trung Quốc trở lại Mặt Trăng trước NASA là điều không quá quan trọng phải đánh giá lại tình hình.