Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cảnh báo thị trường chứng khoán Mỹ và châu Âu có thể đối mặt với một nhịp điều chỉnh mạnh sau giai đoạn tăng nóng nhờ làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI), ngay cả khi công nghệ này thực sự thúc đẩy tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp.

Theo CNBC ngày 18/8 (giờ địa phương), các nhà kinh tế của ECB cho biết trong một bài viết trên blog rằng các cuộc cách mạng công nghệ trong quá khứ cho thấy những đợt tăng giá gắn với đổi mới thường có thể đảo chiều mạnh. Nhóm này nhận định quỹ đạo hiện nay của thị trường có nhiều điểm khiến giới đầu tư phải thận trọng.

ECB đưa ra hai kịch bản chính.

Kịch bản thứ nhất là nhà đầu tư trở nên quá hưng phấn. Khi tâm lý lạc quan đẩy giá cổ phiếu lên cao hơn nhiều so với nền tảng cơ bản của doanh nghiệp, thị trường có thể giảm sâu nếu kỳ vọng bị phá vỡ.

Kịch bản thứ hai là AI thực sự tạo ra thay đổi lớn đối với kinh tế toàn cầu và giúp lợi nhuận doanh nghiệp cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, ECB cho rằng ngay cả trong trường hợp này, giá cổ phiếu vẫn có thể đi xuống. Lý do là khi công nghệ được triển khai trên diện rộng, bất định không còn chỉ tập trung ở từng doanh nghiệp mà lan ra toàn bộ nền kinh tế, buộc nhà đầu tư đòi hỏi mức bù rủi ro cao hơn.

Các nhà kinh tế của ECB nhấn mạnh rằng khi việc ứng dụng công nghệ mở rộng, rủi ro cũng lan rộng trên phạm vi toàn nền kinh tế. Nếu phát sinh vấn đề, tác động sẽ không còn giới hạn trong một ngành hay một nhóm doanh nghiệp. Theo họ, chính mức bù rủi ro cao hơn này có thể kéo định giá cổ phiếu đi xuống dù tăng trưởng lợi nhuận vẫn được duy trì.

Để củng cố lập luận, ECB dẫn lại một số tiền lệ lịch sử như cơn sốt đường sắt thế kỷ 19, làn sóng phổ cập điện và radio trong thập niên 1920, hay sự bùng nổ Internet vào thập niên 1990. Điểm chung của các giai đoạn này là kỳ vọng tăng trưởng rất mạnh ở thời kỳ đầu, nhưng khi tâm lý bất an gia tăng, cú sốc nhanh chóng lan từ lĩnh vực công nghệ sang nền kinh tế thực.

ECB cho rằng cả hai kịch bản đều có thể dẫn tới mô hình tăng nóng rồi điều chỉnh. Dù định giá hiện tại được đẩy lên bởi sự lạc quan quá mức hay bởi triển vọng tăng trưởng thực sự, thị trường vẫn có thể xuất hiện một nhịp thoái lui từ vùng giá hiện nay.

Tuy vậy, ECB không phủ nhận khả năng thị trường phục hồi và tiếp tục đi lên sau điều chỉnh. Nhóm này lưu ý rằng rất khó xác định trước thời điểm đảo chiều, và mô hình tăng mạnh rồi sụt giảm thường chỉ được nhận diện rõ ràng sau khi đã xảy ra.

Bài viết trên blog cũng cảnh báo về tác động của một đợt đảo chiều như vậy và kêu gọi nhà đầu tư chuẩn bị trước. ECB cho rằng nhà đầu tư cá nhân tại châu Âu có thể đang vô tình chịu mức độ phơi nhiễm lớn với rủi ro điều chỉnh của nhóm cổ phiếu liên quan đến AI, do tỷ trọng cao của nhóm Magnificent 7 trong các quỹ chỉ số toàn cầu và quỹ hưu trí.

ECB cũng cảnh báo nếu đợt điều chỉnh mạnh lan rộng thông qua cấu trúc đầu tư dựa trên quỹ và tạo ra hiệu ứng dây chuyền, ổn định tài chính của khu vực đồng euro có thể bị đe dọa. Theo các nhà kinh tế của ECB, khác với giai đoạn bong bóng dot-com, dư địa hiện nay để hấp thụ cú sốc thông qua cắt giảm lãi suất hoặc chính sách tài khóa đã “ít hơn đáng kể”.