“Odyssey” của Christopher Nolan đang tiếp tục gây tranh luận khi vừa ghi nhận thành tích phòng vé nổi bật, vừa vấp phải nhiều ý kiến trái chiều từ giới nghiên cứu cổ điển. Theo Ars Technica ngày 2/8 (giờ địa phương), cuộc tranh luận quanh cách Nolan chuyển thể sử thi nổi tiếng được cho là ra đời vào khoảng thế kỷ VIII trước Công nguyên vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Bộ phim kể hành trình trở về quê nhà của Odysseus, vua xứ Ithaca, sau 10 năm chinh chiến ở thành Troy. Trên đường đi, ông lần lượt đối mặt với Polyphemus, gã khổng lồ một mắt, Siren và Circe. Trong khi đó tại quê nhà, Penelope phải chống chọi với hàng loạt kẻ cầu hôn đang nhòm ngó ngai vàng, còn Telemachus tin rằng cha mình vẫn sống và lên đường tìm kiếm.

Nolan đưa câu chuyện kinh điển này lên màn ảnh IMAX với quy mô lớn, nhưng lựa chọn cách kể đậm tính bi kịch cá nhân. Phim mở đầu bằng cảnh một người hát rong thuật lại sự sụp đổ của Troy, đồng thời giữ cấu trúc phi tuyến vốn có của nguyên tác Homer.

Mạch phim đan xen nhiều lớp thời gian, theo chân Odysseus khi ông dần ghép lại những mảnh ký ức vỡ vụn về chiến tranh và hành trình hồi hương. Trọng tâm của câu chuyện không chỉ là việc ông trở về như thế nào, mà còn là điều gì ông muốn quên và sự thật nào ông buộc phải đối diện để có thể trở về nhà.

Trong cách diễn giải này, Odysseus không còn hiện lên như một người hùng đơn tuyến. Nhân vật được khắc họa như người không thể thoát khỏi bi kịch mà chính mưu lược của mình đã góp phần gây ra ở Troy.

Cao trào của phim đến khi Odysseus thừa nhận với Penelope rằng cảm giác tội lỗi là một trong những lý do khiến ông xa nhà quá lâu. Chi tiết này cũng dẫn tới một số phàn nàn về việc vài ngôi sao có thời lượng xuất hiện hạn chế, song trong cách kể chuyện của Nolan, thời lượng lên hình không phản ánh tầm quan trọng của nhân vật.

Athena do Zendaya thủ vai, Sinon do Elliot Page đảm nhận và Circe do Samantha Morton thể hiện đều xuất hiện ngắn, nhưng vẫn đủ để làm nổi bật cảm giác tội lỗi cũng như cái giá của bạo lực mà Odysseus luôn tìm cách né tránh.

Ở khía cạnh thương mại, “Odyssey” cho thấy sức hút rõ rệt. Bộ phim đã thu về hơn 700 triệu USD, cao hơn nhiều so với kinh phí sản xuất khoảng 250 triệu USD.

Tác phẩm cũng đã vượt tổng doanh thu của “Oppenheimer”, bộ phim trước đó của Nolan. Trong bối cảnh “Odyssey” được dự báo có thể nhận nhiều đề cử và giải thưởng Oscar nhờ thế mạnh về kỹ thuật và diễn xuất, những phản ứng trái chiều được xem là khó tránh khỏi.

Tâm điểm tranh cãi hiện tập trung vào nhận định của học giả nghiên cứu cổ điển Emily Wilson. Bà cho rằng bộ phim quá tập trung vào góc nhìn của Odysseus, thu hẹp vai trò của các nhân vật nữ và các vị thần, đồng thời chưa thể hiện đầy đủ quan điểm của những nạn nhân trong chiến tranh.

Wilson cũng đặt vấn đề với phần thoại và lựa chọn bối cảnh quay. Tuy vậy, một số ý kiến phản biện cho rằng dù bà nói mình đánh giá cao dụng ý nghệ thuật của Nolan, cách phê bình này vẫn chưa cân nhắc đầy đủ chính dụng ý đó.

Theo lập luận này, Nolan không hướng tới việc tái hiện nguyên tác một cách trung thành tuyệt đối. Thay vào đó, ông “nhân tính hóa” các vị thần, biến những sự kiện siêu nhiên thành các hiện tượng gần với tự nhiên hơn, rồi tái cấu trúc toàn bộ tác phẩm theo chủ đề riêng.

Nolan là một nhà làm phim sáng tạo, không phải học giả. Mục tiêu của ông không phải tạo ra một phiên bản “Odyssey” chính xác về lịch sử hay trung thành 100% với nguyên tác.

Đạo diễn này tiếp cận chất liệu cổ điển bằng lối diễn giải hiện đại, qua đó đi tìm một “sự thật” có thể không trọn vẹn nhưng mang ý nghĩa theo cách riêng. Nếu dịch thuật luôn gắn với lựa chọn và góc nhìn cá nhân, thì chuyển thể điện ảnh cũng không nằm ngoài quy luật đó.

Với “Odyssey” của Homer, không có một đáp án duy nhất. Qua từng thời đại và qua mỗi tác giả, tác phẩm lại được tái sinh theo những cách khác nhau, và phiên bản của Nolan được xem là một phần trong dòng chảy ấy.

Tại thị trường nội địa, mức độ quan tâm dành cho “Odyssey” cũng tăng mạnh. Tính đến 15:44 ngày 5/8, tỷ lệ đặt vé trước của phim đạt 47,9%, đứng đầu thị trường và vượt “Spider-Man: Brand New Day” với 34,2%.

Số vé đặt trước đã lên tới 537.440, cho thấy bộ phim chính thức bước vào cuộc đua phòng vé mùa hè ngay từ thời điểm ra rạp.