Trung Quốc đang siết mạnh các tiêu chuẩn an toàn pin, qua đó tạo thêm dư địa cho pin natri-ion (SIB) nổi lên như một phương án thay thế. Trong bối cảnh pin thể rắn vẫn chưa thể sản xuất hàng loạt, SIB được đánh giá có lợi thế nhờ mức độ an toàn cao hơn và khả năng thương mại hóa sớm hơn.

Từ tháng 7, tiêu chuẩn an toàn pin xe điện GB 38031-2025 của Trung Quốc chính thức có hiệu lực, được xem là bước ngoặt có thể thúc đẩy một đợt tái cơ cấu mới trong ngành pin. Điểm cốt lõi của bộ tiêu chuẩn này là ngay cả khi xảy ra sự cố mất kiểm soát nhiệt, pin vẫn không được bốc cháy hoặc phát nổ. Đây là yêu cầu nghiêm ngặt hơn đáng kể so với quy định trước đây, vốn chủ yếu dừng ở mức phát tín hiệu cảnh báo.

Bộ tiêu chuẩn do Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc ban hành cũng siết chặt bài kiểm tra lan truyền nhiệt. Theo đó, ngọn lửa không được lan ra bên ngoài, còn khói phát sinh không được gây hại cho người ngồi trong xe.

Ngoài ra, pin còn phải vượt qua các bài kiểm tra độ bền va đập ở đáy, thử nghiệm ngắn mạch sau 300 lần sạc nhanh, cùng các đánh giá về độ ổn định nhiệt ở cấp cell, module và pack.

Theo giới chuyên môn, các yêu cầu mới rất khó đáp ứng nếu chỉ dựa vào công nghệ lithium-ion hiện nay. Thậm chí, một số ý kiến cho rằng để vượt qua chuẩn này, mức độ an toàn của pin phải tiệm cận pin thể rắn.

Tuy nhiên, pin thể rắn đáp ứng được yêu cầu nói trên vẫn chưa xuất hiện trên thị trường ở quy mô thương mại. Theo kế hoạch sản xuất hàng loạt của ba nhà sản xuất pin Hàn Quốc, Samsung SDI đặt mục tiêu trong giai đoạn nửa cuối 2026 đến 2027, còn LG Energy Solution và SK On đều hướng đến mốc 2029.

Khoảng trống giữa thời điểm tiêu chuẩn mới có hiệu lực và lúc pin thể rắn được sản xuất đại trà đang mở ra cơ hội cho pin natri-ion. Công nghệ này có thể tận dụng và chuyển đổi từ dây chuyền lithium-ion, giúp rút ngắn thời gian thương mại hóa, đồng thời có rủi ro cháy nổ thấp hơn.

Pin natri-ion được cho là vẫn duy trì 92% dung lượng ban đầu ở mức âm 20°C. Về tuổi thọ, BYD đưa ra mức 10.000 chu kỳ sạc-xả, trong khi dòng Tener Sodium của CATL đạt 15.000 chu kỳ.

Dù vậy, hạn chế của SIB là mật độ năng lượng chỉ ở mức 160-175 Wh/kg, thấp hơn pin lithium-ion.

Vì thế, SIB nhiều khả năng sẽ được ưu tiên cho các mẫu xe điện giá rẻ hoặc cỡ nhỏ, thay vì xe điện cao cấp đòi hỏi hiệu năng cao. Một ví dụ là mẫu Nebo A06 do Changan phát triển cùng CATL, dự kiến ra mắt vào giữa năm 2026.

Lợi thế của SIB được thể hiện rõ hơn trong lĩnh vực hệ thống lưu trữ năng lượng (ESS). Không giống xe điện, ESS có yêu cầu về mật độ năng lượng thấp hơn, trong khi chi phí, độ an toàn và tuổi thọ mới là những yếu tố then chốt, phù hợp với đặc tính của pin natri-ion.

Theo SNE Research, nhu cầu pin natri-ion toàn cầu sẽ tăng từ 3,6 GWh năm 2025 lên tối đa 254,5 GWh vào năm 2035, tương đương gấp hơn 70 lần sau 10 năm. Trong mảng ESS, thị phần của SIB được dự báo đạt 13,4% vào năm 2030 và có thể lên tới 35% vào năm 2035.

Xét theo giá trị, quy mô thị trường này được ước tính ở mức 14,2 tỷ USD mỗi năm, tương đương khoảng 20 nghìn tỷ won. SNE Research nhận định ESS là phân khúc có yêu cầu về mật độ năng lượng thấp hơn xe điện, trong khi giá thành, độ an toàn và tuổi thọ lại là yếu tố trọng tâm, giúp SIB có sức cạnh tranh cao.

Khi thị trường pin natri-ion bắt đầu mở rộng nhờ tác động từ quy định mới, Trung Quốc tiếp tục là bên đi trước. Trong tháng 7, CATL đã ký hợp đồng cung cấp 2 GWh với Solapro tại Đông Âu.

Song song với việc siết tiêu chuẩn, khung quy định về vận chuyển pin natri-ion cũng đang được hoàn thiện. Các mã riêng như UN 3551, 3552 và 3558 đã được thiết lập. Từ ngày 1/1/2026, quy định giới hạn trạng thái sạc (SoC) không vượt quá 30% khi vận chuyển bằng đường hàng không sẽ được áp dụng theo hướng dẫn kỹ thuật của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) và Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA).

Trung Quốc cũng đang dẫn dắt tiến trình xây dựng tiêu chuẩn quốc tế. Tháng 10 năm ngoái, tại Vũ Hán, Ủy ban kỹ thuật TC21 về pin tích điện thuộc Ủy ban Kỹ thuật Điện Quốc tế (IEC) đã thông qua đề xuất xây dựng tiêu chuẩn quốc tế mới cho pin natri-ion 12V dùng trong hệ thống start-stop ôtô. Đề xuất này do doanh nghiệp Trung Quốc chủ trì và nhận được sự ủng hộ của toàn bộ 17 quốc gia thành viên P tham gia bỏ phiếu.

Hiện đề xuất đang ở giai đoạn dự thảo làm việc (WD), với mục tiêu trình dự thảo ủy ban (CD) vào nửa cuối năm 2026 và công bố tiêu chuẩn vào năm 2028. Tại Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO), dự thảo ISO/WD 25769 cũng đã được thảo luận trong cuộc họp tổ chức ở Thiên Tân hồi tháng 1 năm nay, khiến nửa cuối năm nay được nhắc tới như một cột mốc quan trọng của tiến trình chuẩn hóa.

Trong bối cảnh tiêu chuẩn và quy chuẩn quốc tế đang dần được định hình theo hướng có lợi cho Trung Quốc, tốc độ ứng phó của ba nhà sản xuất pin Hàn Quốc là không đồng đều. LG Energy Solution đặt mục tiêu thương mại hóa pin natri-ion trước năm 2030, đồng thời sẽ xây dựng dây chuyền pilot và sản xuất mẫu trong năm 2026.

Samsung SDI cho biết sẽ triển khai pin LFP và pin natri bên cạnh pin NCM cho mảng ESS. Trong khi đó, SK On nói pin natri-ion vẫn đang ở giai đoạn R&D ban đầu, và công ty hiện tập trung vào việc mở rộng thị phần tại thị trường ESS trong nước bằng lợi thế chi phí của pin LFP.

Phản ứng chậm của các doanh nghiệp Hàn Quốc còn liên quan đến bài toán vật liệu. Do ion natri có kích thước lớn hơn ion lithium, pin natri-ion cần sử dụng anode hard carbon thay cho graphite. Bên cạnh đó, việc nội địa hóa vật liệu cathode cho pin natri cùng anode hard carbon vẫn là bài toán chưa được giải quyết.

SNE Research đánh giá chuỗi cung ứng và năng lực sản xuất của ngành pin natri-ion hiện đã hình thành theo hướng tập trung vào Trung Quốc. Một đại diện trong ngành cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở mức độ tham gia vào tiến trình xây dựng tiêu chuẩn. Với tốc độ hiện tại, nguy cơ hình thành một cấu trúc thị trường vận hành theo chuẩn do Trung Quốc đặt ra đang ngày càng rõ nét.