Việc Moonshot AI của Trung Quốc ra mắt mô hình Kimi đang làm nóng trở lại cuộc tranh luận tại Mỹ về năng lực cạnh tranh của AI Trung Quốc, rủi ro an ninh và khả năng Washington sẽ siết quản lý các mô hình này đến đâu.

Theo TechCrunch ngày 26/7 (giờ địa phương), tâm điểm tranh cãi lần này không chỉ nằm ở hiệu năng của một mô hình AI đến từ Trung Quốc, mà còn ở câu hỏi lớn hơn: Mỹ có nên dùng công cụ quản lý để chặn các mô hình giá rẻ, có độ mở cao và đủ sức cạnh tranh với những hệ thống hàng đầu của nước này hay không.

Cuộc tranh luận hiện xoay quanh hai vấn đề chính. Thứ nhất, liệu các công ty Trung Quốc đã có thể tung ra những mô hình đủ sức cạnh tranh với AI dẫn đầu của Mỹ hay chưa, với chi phí thấp hơn và mức độ mở cao hơn. Thứ hai, nếu điều đó xảy ra, Mỹ có nên can thiệp bằng quy định để ngăn chặn hay không.

TechCrunch cho biết tranh cãi càng nóng lên khi OpenAI và Anthropic liên tục bày tỏ lo ngại về các mô hình mở từ Trung Quốc, đồng thời vận động giới chức quản lý về vấn đề này.

Tuy vậy, phản ứng từ thị trường và giới công nghệ trong một số thời điểm bị đẩy đi khá xa. Sau khi xuất hiện các đánh giá cho rằng Kimi có thể cạnh tranh với những mô hình hàng đầu của Mỹ ở một số bài kiểm tra chuẩn, một bộ phận trong ngành nhanh chóng khuếch đại kịch bản khủng hoảng.

Nhà báo Sean O'Kane nhận định kiểu phản ứng này không mới. Theo ông, Thung lũng Silicon từ lâu luôn chờ đợi một sản phẩm mới xuất hiện rồi nhanh chóng áp đảo phần còn lại của thị trường.

Ông cũng nhắc đến tuyên bố gần đây cho rằng Kimi có thể sao chép macOS trong 30 phút, nhưng cho rằng đây chủ yếu là một màn tái tạo đồ họa gây ấn tượng, chứ không phải một hệ điều hành đúng nghĩa.

Một số ý kiến cho rằng tâm lý lo ngại ở Mỹ đang bị khuếch đại mỗi khi câu chuyện cạnh tranh công nghệ gắn với Trung Quốc. Nhà báo Anthony Ha dẫn lại tranh cãi quanh TikTok vài năm trước và cho rằng chỉ riêng yếu tố Trung Quốc cũng đủ khiến mức độ lo sợ tăng mạnh.

Theo Anthony Ha, lập luận cho rằng AI quá mạnh và quá nguy hiểm nên chỉ nên được kiểm soát bằng các mô hình đóng của Mỹ cũng có thể bị sử dụng như một công cụ để hợp thức hóa những quan điểm có sẵn về nới lỏng quản lý hoặc thúc đẩy lợi ích ngành.

Ở chiều ngược lại, cũng xuất hiện quan điểm cho rằng cần nhìn thẳng vào bên hưởng lợi thực sự nếu Washington siết quy định. Một nhà báo đặt giả định rằng nếu Mỹ cấm trên diện rộng các mô hình open-weights từ Trung Quốc, bên được lợi nhiều nhất có thể lại là một số doanh nghiệp như OpenAI.

Lý do là khách hàng doanh nghiệp khi đó có thể bị đẩy sang dùng các mô hình của công ty Mỹ, thay vì lựa chọn những sản phẩm như Kimi. Từ góc nhìn này, câu hỏi đặt ra là liệu đây có phải nỗ lực giúp Mỹ tăng tốc trong cuộc đua AI, hay chỉ là cách để một số hãng AI hàng đầu cải thiện vị thế kinh doanh.

Tranh cãi tiếp tục leo thang sau một bài viết dài của Dean Ball, người phụ trách tương lai chiến lược tại OpenAI. Theo Sean O'Kane, Dean Ball công khai cho rằng Mỹ cần gia tăng “nỗi sợ, sự bất định và nghi ngờ” thông qua công cụ quản lý để làm suy yếu sức cạnh tranh của các mô hình open-weights Trung Quốc. Quan điểm này sau đó vấp phải phản ứng mạnh.

Sau đó, Dean Ball đã phần nào lùi lại so với lập luận ban đầu.

Đằng sau cuộc tranh luận là những lo ngại về bảo mật, sự thiếu vắng các cơ chế an toàn và nguy cơ mô hình phản ánh xu hướng có lợi cho Trung Quốc. Tuy nhiên, một yếu tố lớn hơn cũng đang được nhắc đến: thảo luận về rủi ro thực tế dường như đang dần nhường chỗ cho logic bảo hộ thương mại và cạnh tranh địa chính trị.

TechCrunch nhận định chính nỗi lo về việc “ai sẽ thắng” trong cuộc đua AI đang thúc đẩy mạnh hơn các quan điểm ủng hộ siết quy định.

Trong bối cảnh đó, cách Mỹ ứng phó với AI Trung Quốc ngày càng giống một bài toán về chính sách công nghiệp và tái cấu trúc trật tự thị trường, hơn là một cuộc đánh giá thuần túy về công nghệ. Nếu các quy định nhắm vào mô hình mở của Trung Quốc trở thành hiện thực, cục diện cạnh tranh giữa các công ty Mỹ và lộ trình triển khai AI trong khối doanh nghiệp cũng có thể thay đổi đáng kể trong thời gian tới.