Biến động trên thị trường chứng khoán Hàn Quốc đang làm nóng tranh cãi về vai trò của các ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn lẻ. Dù một số ý kiến cho rằng các sản phẩm này đã khuếch đại đà giảm của nhóm bán dẫn, nhiều chuyên gia nhận định khó quy toàn bộ trách nhiệm cho ETF khi thị trường còn chịu tác động đồng thời từ áp lực bán ròng của khối ngoại, hoạt động giao dịch ký quỹ và tâm lý chốt lời.

Theo Sàn Giao dịch Chứng khoán Hàn Quốc (KRX), từ đầu năm đến nay, cơ chế sidecar trên thị trường KOSPI đã được kích hoạt 33 lần. Circuit breaker cũng được kích hoạt 6 lần, tương đương một nửa tổng số lần áp dụng trong lịch sử.

Riêng trong một tháng gần đây, trên thị trường chứng khoán niêm yết, sidecar đã được kích hoạt 7 lần và circuit breaker 4 lần.

Sau khi các ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn lẻ gắn với Samsung Electronics và SK hynix lên sàn ngày 27/5, tranh luận về tác động của nhóm sản phẩm này càng gia tăng. Trên thị trường xuất hiện quan điểm cho rằng hoạt động tái cân bằng danh mục của các ETF này đã làm áp lực giảm giá mạnh hơn.

Theo dữ liệu từ Koscom ETF Check, tính đến hết phiên 9/7, các ETF có giá trị giao dịch lớn nhất gồm KODEX SK hynix Single Stock Leverage của Samsung Asset Management với 4,7567 nghìn tỷ won, TIGER SK hynix Single Stock Leverage của Mirae Asset Global Investments với 2,1248 nghìn tỷ won và KODEX Samsung Electronics Single Stock Leverage với 1,4024 nghìn tỷ won.

Riêng KODEX SK hynix Single Stock Leverage có quy mô tài sản quản lý đạt 4,9035 nghìn tỷ won, thuộc nhóm lớn nhất trên toàn thị trường ETF.

Dòng tiền nhà đầu tư cá nhân cũng đổ mạnh vào các sản phẩm này. Từ đầu năm, giá trị mua ròng của nhà đầu tư cá nhân đạt 4,7364 nghìn tỷ won đối với KODEX SK hynix Single Stock Leverage, 3,3236 nghìn tỷ won với TIGER SK hynix Single Stock Leverage và 3,2770 nghìn tỷ won với KODEX Samsung Electronics Single Stock Leverage.

Tuy nhiên, hiệu quả đầu tư lại kém tích cực. Từ đầu năm đến nay, mức sinh lời của ba quỹ lần lượt là âm 29,31%, âm 29,84% và âm 29,11%, đều trong tình trạng thua lỗ. Dù vậy, nhà đầu tư cá nhân vẫn tiếp tục mua bắt đáy.

Diễn biến ngắn hạn còn xấu hơn. Tính đến thời điểm hiện tại, KODEX SK hynix Single Stock Leverage đã giảm 38,70% chỉ trong một tuần, còn TIGER SK hynix Single Stock Leverage giảm 38,73%.

Nhóm ETF đòn bẩy gắn với Samsung Electronics cũng giảm khoảng 25% trong cùng giai đoạn. Các ETF đòn bẩy theo chỉ số như KODEX KOSDAQ150 Leverage với mức giảm 34,55% và KODEX Leverage giảm 25,66% cũng ghi nhận khoản lỗ lớn.

Về cơ chế vận hành, ETF đòn bẩy được thiết kế để mô phỏng mức sinh lời gấp hai lần biến động trong ngày của tài sản cơ sở. Để duy trì hệ số mục tiêu, công ty quản lý quỹ phải điều chỉnh vị thế thông qua cổ phiếu, hợp đồng tương lai, swap và các công cụ phái sinh khác trước hoặc sau khi thị trường đóng cửa.

Khi cổ phiếu cơ sở đi xuống, quá trình giảm tỷ lệ đòn bẩy có thể kéo theo lực bán bổ sung. Ngược lại, khi thị trường tăng, áp lực mua cũng có thể mạnh hơn. Vì vậy, trong những giai đoạn thị trường dao động mạnh theo cả hai chiều, các sản phẩm này thường bị chỉ trích là làm biến động gia tăng.

Tuy nhiên, cũng có quan điểm cho rằng chưa đủ cơ sở để xem ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn lẻ là nguyên nhân chính gây ra biến động.

Chuyên gia phân tích Jeon Gyun của Samsung Securities cho biết nếu xét theo quy mô tái cân bằng thực tế của các sản phẩm đòn bẩy gắn với từng cổ phiếu riêng lẻ, tác động lên thị trường cơ sở là khá hạn chế. Ông cũng cho rằng hoạt động điều chỉnh mức tiếp xúc thông qua hợp đồng tương lai cổ phiếu, vốn có thanh khoản tương đương thị trường cơ sở, đang được triển khai ở quy mô đáng kể.

Trong khi đó, chuyên gia Kim Seok-hwan của Mirae Asset Securities cho biết tổng tài sản quản lý của các ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn lẻ gắn với Samsung Electronics và SK hynix đã giảm 3,2 nghìn tỷ won trong ba ngày gần nhất.

Dù vậy, ở các sản phẩm KODEX và TIGER quy mô lớn, dòng vốn ròng lại tăng thêm 1,2 nghìn tỷ won, trong khi khoản lỗ theo định giá tăng 3,3 nghìn tỷ won. Theo ông, điều này cho thấy xu hướng mua bắt đáy của nhà đầu tư cá nhân vẫn đang tiếp diễn.

Giới trong ngành cũng cho rằng không thể tách rời bối cảnh điều chỉnh của nhóm cổ phiếu bán dẫn sau giai đoạn tăng mạnh. Lo ngại về khả năng tạo đỉnh, áp lực chốt lời, đà điều chỉnh đồng thời của cổ phiếu bán dẫn tại Mỹ và Hàn Quốc, cùng với việc khối ngoại gia tăng bán ròng, đều là những yếu tố đáng chú ý. Bên cạnh đó, khả năng mua thêm cổ phiếu nội địa của dòng vốn dài hạn như Quỹ hưu trí quốc gia cũng suy yếu.

Lee Young-gon, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu của Toss Securities, nhận định: “Đầu tư đòn bẩy có thể đã góp phần làm biến động gần đây trầm trọng hơn, nhưng khó xem đây là yếu tố cốt lõi nhất khiến mức độ biến động tăng lên”.

Ông nói thêm rằng đây là “kết quả của nhiều yếu tố cộng hưởng”, trong đó đầu tư đòn bẩy chỉ là một phần và tác động thường rõ hơn trong giai đoạn thị trường đi xuống so với khi thị trường đi lên.

Từ đó, ngày càng có nhiều ý kiến cho rằng cần điều chỉnh các cơ chế bảo vệ nhà đầu tư thay vì áp dụng biện pháp cực đoan như hủy niêm yết. Những đề xuất được ưu tiên gồm tăng cường đào tạo trước giao dịch, mở rộng cảnh báo rủi ro, điều chỉnh tỷ lệ ký quỹ cơ bản và các yêu cầu ký quỹ, đồng thời hướng dẫn rõ hơn về thời gian nắm giữ sản phẩm đòn bẩy.

Việc loại bỏ hàng loạt sản phẩm đã niêm yết cũng bị xem là tạo thêm gánh nặng, do có thể làm giảm cơ hội phục hồi của những nhà đầu tư đang thua lỗ.

Một đại diện trong ngành quản lý tài sản cho rằng thị trường cần thảo luận nghiêm túc về việc biến động gia tăng, nhưng hủy niêm yết là giải pháp quá cực đoan. Theo người này, thay vì tập trung vào việc xóa bỏ sản phẩm, cần tìm cách giảm thiệt hại cho nhà đầu tư và quản lý đòn bẩy ở cấp độ toàn thị trường.

Một đại diện khác trong ngành đầu tư tài chính nhận định biến động hiện nay là kết quả của sự chồng lấn giữa ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn lẻ, hoạt động cấp margin của công ty chứng khoán, cho vay cầm cố cổ phiếu, các sản phẩm phái sinh và cấu trúc giao dịch thụ động.