Liên minh châu Âu (EU) đã yêu cầu toàn bộ ôtô mới bán ra trên thị trường phải trang bị camera giám sát tài xế theo thời gian thực, trong nỗ lực giảm tai nạn do buồn ngủ và mất tập trung. Tuy nhiên, quy định này cũng kéo theo tranh cãi về quyền riêng tư, khi cách thu thập và xử lý dữ liệu hình ảnh, hướng nhìn của người lái vẫn chưa thật sự rõ ràng.

Ngày 9/7, theo Gigazine, EU chính thức bắt buộc trang bị “hệ thống cảnh báo tài xế mất tập trung tiên tiến” (ADDW) trên mọi xe mới bán ra kể từ ngày 7/7.

ADDW sử dụng camera hồng ngoại đặt quanh vô-lăng hoặc khu vực táp-lô để theo dõi khuôn mặt và hướng nhìn của tài xế theo thời gian thực. Nếu người lái nhìn vào điện thoại, ngoảnh xuống hàng ghế sau hoặc rời mắt khỏi phía trước quá lâu, xe sẽ phát cảnh báo bằng đèn, âm thanh và rung.

Hệ thống tự kích hoạt khi xe chạy từ 20 km/h. Ở tốc độ cao, cảnh báo sẽ xuất hiện nếu tài xế rời mắt khỏi mặt đường khoảng 3,5 giây; ở tốc độ thấp, ngưỡng này là khoảng 6 giây. EU kỳ vọng quy định mới có thể giúp cứu sống hơn 25.000 người vào năm 2038.

Dù vậy, phản ứng của người dùng không hoàn toàn tích cực. Thử nghiệm của Gocar.be tại Bỉ cho thấy cảnh báo xuất hiện khá thường xuyên ngay cả trong những tình huống lái xe bình thường, chẳng hạn khi tài xế liếc quan sát xung quanh trên cao tốc vắng hoặc thao tác hệ thống âm thanh trên xe.

Một số người dùng cũng chia sẻ trải nghiệm tương tự. Một tài xế lái thử Ford Puma cho biết chỉ sau 10 phút đã nhận thông báo khuyến nghị nghỉ ngơi, sau đó tiếp tục bị cảnh báo với cường độ mạnh hơn bằng âm thanh và đèn. Việc hệ thống tự bật lại sau mỗi lần tắt máy rồi khởi động lại cũng bị xem là bất tiện.

Tranh cãi lớn nhất nằm ở vấn đề bảo vệ dữ liệu cá nhân. Theo quy định của EU, ADDW không được coi là hệ thống sinh trắc học dùng để định danh, mà phải vận hành theo cơ chế “vòng lặp khép kín” (Closed Loop), tức dữ liệu được xử lý ngay trên xe. Điều này đồng nghĩa hình ảnh khuôn mặt và dữ liệu về hướng nhìn của tài xế không được gửi tới máy chủ bên ngoài hoặc chuyển cho nhà sản xuất ôtô.

Tuy nhiên, cách thức xử lý dữ liệu trên thực tế vẫn bị đánh giá là thiếu minh bạch. Nhiều ý kiến cho rằng hiện chưa có cơ chế kiểm chứng cụ thể để xác định hình ảnh được phân tích dưới dạng nào, dữ liệu được lưu trong bao lâu và thời điểm bị xóa. Quy định an toàn chung của EU cấm lưu trữ dữ liệu vượt quá phạm vi cần thiết cho mục đích sử dụng, nhưng thế nào là “cần thiết” đối với ADDW vẫn chưa được làm rõ.

Lo ngại này càng gia tăng khi ngành ôtô từng có tiền lệ gây tranh cãi về dữ liệu người dùng. Năm 2024, một số hãng xe như GM, Honda, Hyundai và Kia bị phát hiện chia sẻ dữ liệu lái xe cho các đơn vị môi giới dữ liệu để cung cấp cho công ty bảo hiểm. Việc thói quen lái xe bị đem ra sử dụng để tính phí đã khiến phí bảo hiểm của một số khách hàng tăng lên.

Rủi ro rò rỉ dữ liệu hình ảnh cũng được nhắc lại. Trong cuộc điều tra công bố năm 2023, Reuters cho biết một số cựu nhân viên Tesla từng chia sẻ video từ camera trên xe của khách hàng qua công cụ nhắn tin nội bộ, làm dấy lên lo ngại về quản trị dữ liệu camera trên ôtô.

Tại EU, Quy định bảo vệ dữ liệu chung (GDPR) coi dữ liệu khuôn mặt và hướng nhìn là dữ liệu cá nhân. Theo đó, nhà sản xuất chỉ được thu thập ở mức tối thiểu và phải xóa khi mục đích sử dụng đã kết thúc. Tuy nhiên, ADDW có tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc này hay không hiện vẫn chưa được xác nhận rõ ràng.

Giới trong ngành nhìn chung ủng hộ mục tiêu giảm mất tập trung khi lái xe để hạn chế tai nạn. Tuy nhiên, họ cũng cho rằng một hệ thống giám sát hoạt động liên tục trong khoang lái có thể mở ra tranh cãi mới về quyền riêng tư. Theo đánh giá của giới chuyên môn, vấn đề then chốt trong thời gian tới là xây dựng cơ chế giám sát độc lập để kiểm chứng liệu dữ liệu có bị lưu lại hay không, được lưu trong bao lâu, bị xóa bằng cách nào và có bị truyền ra bên ngoài hay không.