Hàn Quốc sẽ triển khai xác thực bằng nhận diện khuôn mặt khi đăng ký thuê bao di động từ ngày 6/7, nhưng người dùng vẫn có quyền từ chối và lựa chọn phương thức xác minh khác. Cách triển khai này đang làm dấy lên tranh luận về hiệu quả thực tế của chính sách trong việc ngăn SIM rác và giảm thiểu lừa đảo voice phishing.

Ngày 30/6, Bộ Khoa học và CNTT Hàn Quốc công bố “Kế hoạch tổng thể ngăn chặn sử dụng điện thoại gian lận” tại trụ sở Chính phủ ở Seoul. Đây là bước triển khai tiếp theo trong gói biện pháp liên ngành chống voice phishing được đưa ra từ tháng 8 năm ngoái, với trọng tâm là siết xác minh danh tính, tăng cường hậu kiểm và xử lý vi phạm.

Theo kế hoạch, từ ngày 6/7, nhận diện khuôn mặt sẽ được áp dụng khi đăng ký thuê bao mới và chuyển mạng giữ số tại cả kênh trực tiếp lẫn trực tuyến của ba nhà mạng lớn và các nhà mạng ảo MVNO. Sau tháng 10, hệ thống sẽ tiếp tục được hoàn thiện về pháp lý và hạ tầng.

Các trường hợp đổi thiết bị trong cùng một nhà mạng hiện chưa thuộc diện áp dụng, do người dùng đã hoàn tất xác minh danh tính trước đó. Với người chọn xác thực bằng khuôn mặt, hệ thống yêu cầu thử ít nhất một lần và tối đa ba lần. Nếu xác thực không thành công, người dùng vẫn có thể tiếp tục đăng ký thuê bao bằng thẻ định danh điện tử trên di động do Bộ Nội vụ và An toàn quản lý, hoặc bản trích lục đăng ký cư trú được cấp trong ngày.

Đáng chú ý, người dùng cũng có thể bỏ qua bước nhận diện khuôn mặt ngay từ đầu và chọn luôn phương thức xác minh khác. Theo Bộ Khoa học và CNTT Hàn Quốc, tại cả kênh trực tiếp và trực tuyến của ba nhà mạng cùng MVNO, việc đăng ký thuê bao bằng thẻ định danh điện tử trên di động mà không cần nhận diện khuôn mặt đã được áp dụng đầy đủ.

Bộ này cho biết việc duy trì các phương thức thay thế phản ánh khuyến nghị của Ủy ban Bảo vệ thông tin cá nhân và Ủy ban Nhân quyền Quốc gia Hàn Quốc. Trước đó, Ủy ban Nhân quyền Quốc gia nhấn mạnh dữ liệu sinh trắc học rất khó thay đổi nếu bị rò rỉ, vì vậy cần có cơ sở pháp lý rõ ràng và phải bảo đảm quyền lựa chọn thực chất cho người dân. Hồi tháng 5, Ủy ban Bảo vệ thông tin cá nhân cũng đưa ra khuyến nghị liên quan đến việc bắt buộc nhận diện khuôn mặt.

Dù vậy, Bộ Khoa học và CNTT Hàn Quốc vẫn coi nhận diện khuôn mặt là công cụ xác minh danh tính chủ lực. Cơ quan này cho biết sẽ giám sát chặt việc các điểm bán xử lý qua loa các trường hợp xác thực thất bại hoặc tự ý chuyển người dùng sang phương thức khác trái với nguyện vọng của họ. Bộ dự kiến phân tích mã lỗi và nhật ký hệ thống để phân biệt lỗi thông thường với hành vi né tránh có chủ đích. Những kênh phân phối có tỷ lệ xác thực thất bại cao bất thường hoặc bị nghi ngờ liên quan đến đăng ký thuê bao gian lận sẽ bị kiểm tra. Ngược lại, các đại lý hoạt động tốt có thể được chứng nhận hoặc khen thưởng, trong khi các đơn vị yếu kém sẽ bị tăng cường giám sát.

Cơ quan này cũng nhấn mạnh yếu tố an toàn dữ liệu. Theo Bộ, dữ liệu khuôn mặt gốc sẽ không được lưu trữ, mà bị xóa ngay sau khi đối chiếu; toàn bộ quá trình truyền dữ liệu đều được mã hóa. Kết quả kiểm tra an ninh trước khi triển khai cũng chưa phát hiện lỗ hổng liên quan đến rò rỉ dữ liệu khuôn mặt.

Phát biểu tại họp báo, Choi Woo-hyuk, Vụ trưởng Chính sách mạng và bảo vệ thông tin, cho biết nhận diện khuôn mặt là biện pháp xác minh danh tính mạnh để ngăn hành vi sử dụng điện thoại gian lận, nhưng không thể áp dụng theo hướng cưỡng ép. Vì vậy, các phương án thay thế vẫn phải được duy trì song song. Theo ông, mục tiêu lớn nhất là ngăn chặn việc sử dụng điện thoại trái phép, đồng thời vẫn phải cân nhắc sự thuận tiện cho người dân và khả năng chấp nhận tại các đại lý cũng như kênh trực tuyến.

Tuy nhiên, chính điểm này lại làm nảy sinh tranh cãi. Một số ý kiến cho rằng nếu nhận diện khuôn mặt thực sự là biện pháp hiệu quả nhất để ngăn SIM rác, việc cho phép bỏ qua ngay từ đầu có thể làm suy giảm tác dụng của chính sách. Ở chiều ngược lại, nếu thẻ định danh điện tử trên di động đã có mức độ an toàn tương đương, thì việc ưu tiên nhận diện khuôn mặt bất chấp tranh cãi lại trở nên khó thuyết phục. Một đại diện trong ngành cho rằng lẽ ra nhà chức trách nên cân nhắc nhiều phương án ngay từ đầu để giảm bớt lo ngại của người dân.

Chính phủ Hàn Quốc cho biết sẽ triển khai theo lộ trình, nhưng khái niệm “theo giai đoạn” ở đây chủ yếu là bổ sung cơ sở pháp lý và nâng cấp hệ thống sau khi áp dụng, chứ không phải mở rộng dần phạm vi triển khai. Từ ngày 6/7, nhận diện khuôn mặt sẽ được áp dụng đồng thời tại cả kênh trực tiếp và trực tuyến của ba nhà mạng lớn cùng MVNO, và không có mốc thời gian riêng để chuyển sang trạng thái bắt buộc hoàn toàn.

Sau tháng 10, nhận diện khuôn mặt vẫn không trở thành yêu cầu bắt buộc và các phương thức xác thực thay thế cũng không bị loại bỏ. Choi Woo-hyuk nói quá trình này có thể được gọi là “triển khai theo giai đoạn”, nhưng không có khái niệm “triển khai toàn diện” theo hướng bắt buộc tuyệt đối.

Theo kế hoạch tiếp theo, trong tháng 8, Chính phủ sẽ tham khảo các phương thức xác minh danh tính từ xa đang được sử dụng trong lĩnh vực tài chính để xem xét bổ sung thêm lựa chọn thay thế. Đến tháng 9, quy trình xác minh cũng sẽ được kết nối với hệ thống kiểm tra tính hợp lệ của bản trích lục đăng ký cư trú và quản lý lịch sử sử dụng. Việc sửa đổi nghị định hướng dẫn Luật Kinh doanh viễn thông nhằm làm rõ cơ sở pháp lý cho nhận diện khuôn mặt dự kiến hoàn tất trong tháng 10. Từ tháng 11, dịch vụ hạn chế đăng ký thuê bao - vốn trước đây người dùng phải đăng ký riêng - sẽ được tự động cung cấp khi ký hợp đồng điện thoại, nhưng vẫn có thể hủy bất cứ lúc nào nếu không có nhu cầu.

Dù đưa chính sách vào áp dụng, Bộ Khoa học và CNTT Hàn Quốc chưa công bố mục tiêu cụ thể hoặc ước tính mức giảm SIM rác và thiệt hại do voice phishing. Bộ giải thích rằng việc phát hiện SIM rác thuộc thẩm quyền của cảnh sát, nên rất khó dự báo trước các số liệu liên quan. Điều này đồng nghĩa chính sách được triển khai chính thức mà chưa có bộ chỉ số rõ ràng để kiểm chứng hiệu quả.

Kết quả của giai đoạn vận hành thử cũng chưa được công bố đầy đủ. Bộ cho biết từ tháng 12 năm ngoái đến tháng 6 năm nay đã thử nghiệm hệ thống nhận diện khuôn mặt tại 308 đại lý thí điểm. Tuy nhiên, cơ quan này chưa nêu tỷ lệ người dùng chọn xác thực khuôn mặt cũng như tỷ lệ xác thực thành công ở từng kênh trực tiếp và trực tuyến. Nam Seok, Vụ trưởng Chính sách viễn thông, cho biết vì đây là quy trình mang tính tự nguyện nên rất khó đưa ra tỷ lệ chính xác.

Một điểm hạn chế khác là các biện pháp ngăn đăng ký thuê bao gian lận dưới danh nghĩa người nước ngoài vẫn được triển khai chậm. Bộ đặt mục tiêu đưa vào vận hành hệ thống xác thực ảnh thật trên thẻ đăng ký người nước ngoài trong nửa cuối năm nay. Theo Choi Woo-hyuk, việc số hóa thẻ đăng ký người nước ngoài có thể được thực hiện trong nửa cuối năm nay, còn hộ chiếu sẽ được xem xét vào năm sau. Bộ sẽ phối hợp với Bộ Tư pháp để triển khai ngay khi điều kiện cho phép. Trước khi hệ thống này sẵn sàng, người nước ngoài sẽ bị giới hạn ở mức một người một thuê bao; nếu muốn đăng ký thêm, họ phải giải trình.

Nhà chức trách cũng thừa nhận vẫn còn “điểm mù” với hình thức người dùng tự đứng tên đăng ký thuê bao rồi chuyển cho bên khác để đổi lấy khoản vay hoặc lời mời việc làm lương cao. Trong các trường hợp này, cả nhận diện khuôn mặt lẫn thẻ định danh điện tử trên di động đều khó phát hiện, vì người đứng tên vẫn vượt qua xác minh một cách hợp lệ. Để hạn chế rủi ro, Bộ sẽ yêu cầu nhà mạng tăng cường thông báo về tính bất hợp pháp và nguy cơ bị xử phạt, đồng thời siết việc mua trả góp các thiết bị giá trị cao. Với thuê bao doanh nghiệp, cơ quan này sẽ áp dụng cơ chế đăng ký người sử dụng thực tế và quản lý tổng lượng nhiều thuê bao theo nguyên tắc tối đa 4 số trong 180 ngày.

Ngoài ra, Bộ cũng thúc đẩy cơ chế cho phép đình chỉ kinh doanh ngay với các nhà mạng phát sinh nhiều trường hợp đăng ký thuê bao gian lận mà không cần chờ lệnh khắc phục trước đó. Với các đại lý bị xác định có hành vi cố ý hoặc vi phạm nghiêm trọng, hợp đồng sẽ bị chấm dứt; còn các điểm bán có thể bị thu hồi chấp thuận trước.

Về phía doanh nghiệp, ngành viễn thông cho biết sẽ tuân thủ đầy đủ chính sách của Chính phủ. Cùng ngày, Korea Telecommunications Operators Association (KTOA), Korea MVNO Association (KMVNO) và Korea Mobile Distribution Association (KMDA) ra tuyên bố chung, khẳng định sẽ đẩy mạnh truyền thông, đào tạo và nâng cấp hệ thống để việc triển khai xác thực đa lớp theo lộ trình của Chính phủ diễn ra suôn sẻ tại các điểm bán và trên các kênh trực tuyến.