Quốc hội Mỹ ngày 28/6 đã thông qua dự luật ngăn Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phát hành tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) đến trước năm 2031. Động thái này được đánh giá sẽ làm thay đổi cục diện cuộc đua “đôla số”, khi vai trò dẫn dắt tạm thời nghiêng về khu vực tư nhân.

Theo CryptoSlate, việc hoãn CBDC do chính phủ phát hành đang mở thêm dư địa cho cuộc cạnh tranh giữa các nhà phát hành stablecoin như Circle, Tether và khối ngân hàng lớn đang theo đuổi mô hình tiền gửi token hóa.

Dự luật “Đạo luật Genius” đã được Thượng viện thông qua ngày 22/6 với tỷ lệ 85 phiếu thuận, 5 phiếu chống, trước khi được Hạ viện phê chuẩn vào ngày hôm sau với tỷ lệ 358-32.

Một điều khoản trong dự luật quy định Fed không được phát hành CBDC trong vòng 4 năm. Điều này đồng nghĩa Fed sớm nhất cũng chỉ có thể đưa ra CBDC bán lẻ sau năm 2030. Nếu muốn khởi động lại kế hoạch sau mốc thời gian này, cơ quan này sẽ phải trải qua một quy trình phê duyệt mới của Quốc hội.

Tại Mỹ, xu hướng phản đối CBDC đã hình thành từ trước. Kevin Warsh, tại phiên điều trần phê chuẩn, gọi CBDC của Mỹ là “một chính sách sai lầm”.

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cũng cho biết “đôla số đã bị loại khỏi chương trình thảo luận”. Trước đó, Tổng thống Donald Trump đã chính thức hóa lập trường phản đối bằng một sắc lệnh hành pháp ban hành vào tháng 1/2025.

Tuy nhiên, điều thị trường quan tâm hơn là giai đoạn hậu lệnh cấm. Fed từng công bố các báo cáo nghiên cứu và triển khai thử nghiệm quy mô nhỏ tại Ngân hàng Dự trữ Liên bang Boston, nhưng chưa bước sang giai đoạn triển khai cụ thể.

Khi CBDC vẫn chưa xuất hiện trên thực tế, việc luật hóa lệnh cấm đối với một đối thủ tiềm năng càng khiến cuộc đua giành vị thế chủ động trong khu vực tư nhân trở nên đáng chú ý hơn.

Bên được hưởng lợi trực tiếp trước mắt là các nhà phát hành stablecoin. Đây là các token neo giá theo USD, thường được bảo chứng bằng tiền mặt và trái phiếu kho bạc ngắn hạn theo tỷ lệ 1:1.

Hiện thị trường stablecoin chủ yếu do USDC của Circle và USDT của Tether dẫn dắt. Hai đồng tiền này chiếm hơn 80% quy mô thị trường khoảng 320 tỷ USD.

Đạo luật Genius, được ban hành năm ngoái, đã áp khung quy định liên bang đối với các tổ chức phát hành stablecoin, bao gồm yêu cầu dự trữ 1:1, công bố thông tin hằng tháng và cấm trả lãi cho người nắm giữ. Nếu CBDC được triển khai, các đơn vị phát hành tư nhân sẽ phải cạnh tranh trực tiếp với một đối thủ có lợi thế từ uy tín và bảng cân đối kế toán của ngân hàng trung ương.

Dù vậy, thách thức lớn hơn với stablecoin có thể đến từ chính khối ngân hàng. Hơn 12 tổ chức cho vay, trong đó có JP Morgan, Citigroup, Bank of America và Wells Fargo, đang xây dựng một mạng lưới tiền gửi token hóa chung thông qua The Clearing House, công ty thanh toán do các ngân hàng sở hữu.

Mục tiêu hiện được đặt ra là đưa mạng lưới này vào nửa đầu năm 2027. Một số ngân hàng nội bộ gọi dự án là “Bridge” hoặc “Chain”.

Tiền gửi token hóa là hình thức đưa tiền gửi ngân hàng truyền thống lên sổ cái blockchain. Về bản chất, đây vẫn là khoản tiền gửi thuộc nghĩa vụ thanh toán của ngân hàng và vẫn nằm trong phạm vi bảo hiểm tiền gửi. Đồng thời, mô hình này có thể thừa hưởng một số lợi thế của stablecoin như thanh toán tức thời, chuyển tiền 24/7 và khả năng lập trình giao dịch.

Đạo luật Genius loại trừ tiền gửi được ghi nhận trên sổ cái số khỏi định nghĩa “stablecoin phục vụ thanh toán”. Trong khi đó, hồi tháng 4, Tổng công ty Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang Mỹ (FDIC) cũng nhấn mạnh rằng phần dự trữ đứng sau stablecoin không tự động chuyển quyền bảo hiểm tiền gửi sang người nắm giữ token. Ngược lại, tiền gửi token hóa vẫn duy trì cơ chế bảo vệ như tiền gửi thông thường.

Lý do các ngân hàng tăng tốc rất rõ ràng: tiền gửi là nền tảng cốt lõi trong mô hình kinh doanh ngân hàng. Nguồn tiền này cần được giữ trong các tài khoản thanh toán và tiết kiệm để làm cơ sở cho hoạt động cấp tín dụng.

Các hiệp hội ngân hàng Mỹ năm ngoái từng cảnh báo Quốc hội rằng nếu quy định được thiết kế không phù hợp, tối đa 6,6 nghìn tỷ USD có thể rời khỏi hệ thống tiền gửi. Jamie Dimon, CEO JP Morgan, từ lâu cũng phản đối mạnh việc cho phép các nền tảng stablecoin vận hành theo cấu trúc chia sẻ lợi nhuận.

Ngay trong giới hoạch định chính sách, quan điểm về hướng đi của “đôla số” vẫn còn khác biệt. Cuối tháng 5, Megan Greene của Ngân hàng Trung ương Anh nhận định tiền gửi token hóa nhiều khả năng sẽ thay thế stablecoin trong vòng 5 năm tới.

Bà ví CBDC như một con rùa chậm chạp, stablecoin là con thỏ tăng tốc, còn tiền gửi token hóa là “con tê giác” mà bà đặt cược. Ở chiều ngược lại, Thống đốc Fed Christopher Waller, tại cùng sự kiện, đã bảo vệ stablecoin và cho rằng đây không phải một mối đe dọa mà là công cụ thúc đẩy cạnh tranh trong thanh toán.

Dẫu vậy, khả năng thành công của mạng lưới ngân hàng vẫn chưa được đảm bảo. Lãnh đạo phụ trách mảng thanh toán của Bank of America thừa nhận nhu cầu từ phía khách hàng đối với tiền gửi token hóa hiện chưa thực sự mạnh.

Nhà cung cấp hạ tầng blockchain cho dự án cũng chưa được lựa chọn, trong khi thời điểm ra mắt thực tế còn cách hơn một năm. Theo đánh giá của thị trường, nhu cầu ban đầu nhiều khả năng sẽ tập trung vào quản trị dòng tiền của doanh nghiệp lớn và thanh toán xuyên biên giới. Điều đó đồng nghĩa stablecoin vẫn có thể duy trì lợi thế trên thị trường tiền mã hóa mở trong ngắn hạn.

Dự luật lần này đã chốt một điểm then chốt: CBDC bán lẻ của Fed sẽ bị đình lại đến trước năm 2031. Vì vậy, hình thái “đôla số” mà người Mỹ thực sự sử dụng trong những năm tới nhiều khả năng sẽ được quyết định bởi cuộc cạnh tranh giữa các nhà phát hành stablecoin và khối ngân hàng.

Kết cục cuối cùng sẽ phụ thuộc vào mức lợi ích kinh tế mà mỗi bên có thể mang lại, cách thức cơ quan quản lý thiết lập giám sát, cũng như bên nào giành được chỗ đứng trước trong hệ sinh thái thương mại, fintech và trả lương.