Giá lithium tăng vọt trong vòng một năm qua đang giúp ngành tái chế pin thải phục hồi lợi nhuận sau giai đoạn dài chịu áp lực vì giá khoáng sản lao dốc. Cùng với đó, khi thế hệ xe điện đầu tiên bắt đầu bước vào cuối vòng đời từ năm 2026, nguồn pin thải được dự báo sẽ tăng nhanh, mở ra bước ngoặt cho chuỗi cung ứng nguyên liệu.

Giá lithium carbonate tại thị trường Trung Quốc đang bật tăng mạnh. Theo dữ liệu từ TradingEconomics, giá mặt hàng này từng rơi xuống dưới 60.000 nhân dân tệ mỗi tấn vào tháng 6 năm ngoái, nhưng đến tháng 6 năm nay đã lên quanh 170.000 nhân dân tệ mỗi tấn. Như vậy, mức giá hiện tại cao hơn khoảng 170% so với cùng kỳ và gấp gần 2,8 lần so với vùng đáy. Thị trường cho rằng diễn biến này phản ánh quá trình điều chỉnh chuỗi cung ứng toàn cầu và nhu cầu xe điện phục hồi.

Cùng với đà tăng của giá khoáng sản, cơ cấu nguồn nguyên liệu cho ngành tái chế pin cũng đang thay đổi. Theo giới công nghiệp, trước đây thị trường chủ yếu dựa vào cell scrap, tức lượng pin lỗi phát sinh từ quá trình sản xuất. Khi sản lượng pin cho xe mới tăng, nguồn scrap cũng tăng theo. Tuy nhiên, khi lứa xe điện đời đầu dần hết vòng đời, tỷ trọng kim loại thu hồi từ pin đã qua sử dụng đang tăng nhanh.

SNE Research dự báo lượng pin thải toàn cầu, tính theo dung lượng, sẽ tăng khoảng 10 lần từ 338 GWh vào năm 2030 lên 3.339 GWh vào năm 2040. Theo tổ chức này, quy mô thị trường tái chế pin tính theo giá trị có thể đạt khoảng 60 nghìn tỷ won vào năm 2030 và tăng lên khoảng 200 nghìn tỷ won vào năm 2040.

Các dự báo trên dựa trên tuổi thọ pin xe điện và tốc độ thu gom thực tế. Gần đây, tuổi thọ trung bình của pin xe điện đã tăng từ 10 năm lên 14 năm, đồng nghĩa nguồn pin thải sẽ ra thị trường muộn hơn. Tuy vậy, khi đến cuối vòng đời, khoảng 95% pin được thu hồi để tái chế hoặc tái sử dụng. Điều này cho thấy nguồn pin thải sẽ không xuất hiện ồ ạt trong ngắn hạn, nhưng khi phát sinh thì phần lớn vẫn được hấp thụ trong thị trường.

Khả năng sinh lời của hoạt động tái chế phụ thuộc trực tiếp vào giá khoáng sản, đặc biệt ở khâu thu hồi kim loại từ black mass - nguyên liệu trung gian thu được sau khi pin thải được xả điện và nghiền nhỏ. Khi giá lithium và cobalt xuống thấp, hoạt động thu hồi rất khó tạo lãi. Ngược lại, khi giá khoáng sản phục hồi, biên lợi nhuận của các quy trình thủy luyện và hỏa luyện cũng được cải thiện.

Tại Hàn Quốc, Seongil Hitech, Posco, Ecopro và Korea Zinc là những doanh nghiệp đang hiện diện trong lĩnh vực tái chế pin thải. Do vật liệu cathode chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành pin lithium-ion, trong khi các khoáng sản cốt lõi như nickel, cobalt và lithium phụ thuộc vào nhập khẩu, tái chế để nội địa hóa nguồn vật liệu đang trở thành hướng đi chiến lược của các doanh nghiệp này.

Mốc 2031 thúc đẩy cuộc đua về nguồn cung

Ở chiều cầu, các quy định mới đang tạo lực đẩy rõ rệt cho thị trường. Quy định pin của EU được xem là khung quản lý toàn diện đầu tiên trên thế giới đối với lĩnh vực này, trong đó yêu cầu pin mới phải chứa tỷ lệ tối thiểu nguyên liệu tái chế.

Theo Deloitte, đến năm 2031, tỷ lệ tối thiểu đối với cobalt là 16%, lithium là 6% và nickel là 6%; đến năm 2036, các mức này lần lượt tăng lên 26%, 12% và 15%. Để đáp ứng yêu cầu, các nhà sản xuất pin buộc phải ký hợp đồng trước với doanh nghiệp tái chế nhằm bảo đảm nguồn cung nguyên liệu.

Tại Mỹ, chính sách cũng đang hỗ trợ thị trường theo hướng tương tự. Theo Đạo luật Giảm lạm phát (IRA), các khoáng sản quan trọng được thu hồi từ pin thải và tái chế tại Mỹ hoặc tại các quốc gia có hiệp định thương mại tự do với Mỹ vẫn đủ điều kiện hưởng trợ cấp xe điện, bất kể xuất xứ ban đầu. Điều này đồng nghĩa khoáng sản tái chế được thu hồi và tinh luyện tại Hàn Quốc có thể trở thành giải pháp giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc, qua đó làm nổi bật giá trị của hạ tầng tái chế và các doanh nghiệp thu hồi trong khu vực.

Deloitte cũng phân tích rằng chỉ riêng lượng khoáng sản thu hồi từ pin thải trong EU có thể vẫn chưa đủ để đáp ứng mục tiêu năm 2036, khiến cobalt, lithium và nickel đối mặt nguy cơ thiếu hụt nguồn cung. Tuy nhiên, đến năm 2040, mức thiếu hụt này có thể giảm đáng kể nhờ nhu cầu xe điện ổn định hơn và lượng pin thải tăng lên. Tổ chức này cũng đưa ra kịch bản cho thấy nếu tỷ trọng pin lithium sắt phosphate (LFP) tăng, nhu cầu khoáng sản sẽ giảm, từ đó giảm áp lực cân đối cung cầu.

Một điểm nghẽn từng kìm hãm thị trường là việc pin sau sử dụng chưa được nhìn nhận như một loại tài nguyên, mà vẫn chủ yếu bị ràng buộc bởi các quy định về chất thải. Tháng 7/2024, Chính phủ Hàn Quốc đã công bố kế hoạch xây dựng luật lệ, thể chế và hạ tầng nhằm phát triển ngành công nghiệp pin sau sử dụng, qua đó thúc đẩy hoàn thiện khung chính sách.

Một đại diện trong ngành nhận định đây là giai đoạn thị trường đồng thời được hỗ trợ bởi chính sách và giá khoáng sản. Theo người này, quá trình tái cấu trúc chuỗi giá trị sẽ tăng tốc quanh các doanh nghiệp sở hữu mạng lưới thu hồi và năng lực luyện kim.