SpaceX và Anthropic đã khởi động tiến trình phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), trong khi OpenAI cũng được dự báo có thể sớm nối bước. Diễn biến này đang làm dấy lên câu hỏi liệu thị trường chứng khoán Mỹ có đủ sức hấp thụ lượng cổ phiếu mới từ các kỳ lân công nghệ quy mô lớn hay không.

Ngày 8/6, trang công nghệ Gigazine cho biết mối quan tâm của thị trường không chỉ nằm ở quy mô IPO, mà còn ở sự thay đổi cán cân cung - cầu sau niêm yết, khi lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng tăng mạnh. Nếu SpaceX, Anthropic và OpenAI cùng lên sàn, quy mô vốn hóa mới bổ sung cho thị trường chứng khoán Mỹ có thể lên tới 4.000 tỷ USD.

Theo bài viết, SpaceX đã nộp hồ sơ đăng ký IPO lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) vào giữa tháng 5. Công ty được cho là đặt mục tiêu huy động khoảng 75 tỷ USD, với mức định giá khoảng 1.750 tỷ USD. Anthropic cũng đã nộp dự thảo hồ sơ IPO theo diện bảo mật lên SEC hôm 1/6. Dù số cổ phiếu chào bán và giá chào bán chưa được xác định, công ty này được định giá 965 tỷ USD ở vòng gọi vốn gần nhất. OpenAI cũng được đánh giá là có khả năng sớm nộp hồ sơ IPO.

Nếu cả ba doanh nghiệp cùng niêm yết, tổng giá trị huy động có thể vượt 200 tỷ USD. Riêng SpaceX và Anthropic được dự báo có thể huy động hơn 60 tỷ USD mỗi công ty, qua đó làm gia tăng lo ngại về khả năng thị trường hấp thụ lượng cổ phiếu mới trong thời gian ngắn.

Steve Sosnick, chiến lược gia trưởng tại Interactive Brokers, cho rằng điểm đáng lo ngại nằm ở khả năng các cổ phiếu này sớm được thêm vào những bộ chỉ số lớn. Khi đó, các quỹ đầu tư và quỹ hoán đổi danh mục (ETF) bám theo chỉ số sẽ buộc phải mua vào một lượng lớn cổ phiếu ngay sau niêm yết.

Dù vậy, một số phân tích cho rằng cú sốc ban đầu có thể không quá lớn. Tổng vốn hóa của các doanh nghiệp trong chỉ số Russell 3000 hiện vào khoảng 79.000 tỷ USD, trong khi S&P 500 ở mức khoảng 69.000 tỷ USD. Ngay cả khi SpaceX được đưa vào S&P 500, tỷ trọng ban đầu cũng chỉ ước tính khoảng 0,1%. Với Nasdaq 100, dù quy tắc đã được điều chỉnh để tỷ trọng có thể cao gấp ba lần tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, tỷ trọng ban đầu của SpaceX vẫn được dự báo chỉ quanh 0,5%.

Theo Gigazine, rủi ro lớn hơn nằm ở giai đoạn sau niêm yết, thay vì thời điểm IPO. Theo quy định lock-up, cổ đông nội bộ và nhà đầu tư giai đoạn đầu không thể bán ngay lượng cổ phiếu hiện hữu khi công ty lên sàn. Khi thời hạn hạn chế này kết thúc, một lượng lớn cổ phiếu có thể lần lượt được tung ra thị trường, làm gia tăng áp lực cung. Doanh nghiệp càng lớn, tác động lên cung - cầu càng rõ rệt.

Với SpaceX, lộ trình này được mô tả khá cụ thể. Nếu công ty phát hành lượng cổ phiếu trị giá 75 tỷ USD và đạt mức định giá 1.750 tỷ USD, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng ban đầu sẽ vào khoảng 4%. Khoảng một nửa số cổ phần do Elon Musk nắm giữ sẽ không được phép bán trong 366 ngày sau IPO. Trong khi đó, phần cổ phiếu còn lại, tương đương dưới một nửa vốn hóa công ty, sẽ sớm hết thời hạn lock-up. Sau báo cáo kết quả kinh doanh quý đầu tiên, cổ đông nội bộ có thể bán 20% lượng cổ phiếu nắm giữ; nếu giá cổ phiếu tăng hơn 30% so với giá chào bán, họ có thể bán thêm 10%.

Thị trường cũng được cảnh báo về hiệu suất cổ phiếu sau niêm yết. Theo phân tích của Jay Ritter thuộc Đại học Florida, các doanh nghiệp IPO trong giai đoạn 1980-2024 có mức sinh lời trong ba năm thấp hơn trung bình thị trường 20 điểm phần trăm. Với những công ty được định giá trên 40 lần doanh thu, mức kém hơn lên tới 58%. Với định giá 1.750 tỷ USD, SpaceX đang được định giá ở mức hơn 90 lần doanh thu, cho thấy dù kỳ vọng đầu tư có thể gia tăng, rủi ro về gánh nặng định giá trong dài hạn cũng lớn hơn.

Gigazine nhận định, nếu các “cá voi” chưa niêm yết trong lĩnh vực AI và công nghiệp vũ trụ đồng loạt bước ra thị trường đại chúng, giai đoạn đầu có thể được hỗ trợ bởi dòng tiền thụ động và hiệu ứng gia nhập chỉ số. Tuy nhiên, khi thời hạn lock-up kết thúc và áp lực bán từ cổ đông nội bộ cũng như nhà đầu tư sớm gia tăng, thị trường nhiều khả năng sẽ lại đối mặt với bài toán dư cung cổ phiếu.

Xét tổng thể, vấn đề không chỉ nằm ở quy mô niêm yết của các công ty AI và vũ trụ có định giá khổng lồ, mà còn ở tác động kéo dài từ việc được đưa vào chỉ số và nguồn cung cổ phiếu tăng lên sau khi hết thời hạn lock-up. Làn sóng các công ty công nghệ tư nhân giá trị lớn tiến ra thị trường đại chúng vì thế được xem là phép thử mới đối với sức hấp thụ của chứng khoán Mỹ.