Dù thị trường tiền số tiếp tục mở rộng về quy mô, thanh khoản vẫn chênh lệch lớn giữa các nhóm tài sản và có thể suy giảm rất nhanh khi xuất hiện cú sốc. Vì vậy, đây đang trở thành một biến số quan trọng trong quyết định đầu tư.

Theo The Crypto Basic ngày 3/6, đến năm 2026, khối lượng giao dịch giao ngay mỗi ngày trên các sàn lớn đã vượt 100 tỷ USD, trong khi tổng cung stablecoin tăng lên 320 tỷ USD. Tuy nhiên, độ sâu thị trường và khả năng hấp thụ lệnh vẫn không đồng đều trên toàn thị trường.

Với cùng một lượng vốn, mức giá khớp lệnh và tác động lên giá có thể khác nhau đáng kể tùy từng tài sản. Trên các thị trường có khối lượng lớn và sổ lệnh dày, giao dịch thường được thực hiện sát giá niêm yết. Ngược lại, ở những tài sản kém thanh khoản, chỉ một lệnh nhỏ cũng có thể gây biến động mạnh.

Xét về quy mô, thị trường tiền số năm 2026 đã mở rộng đáng kể. Tổng giá trị giao dịch toàn thị trường trong 24 giờ đạt 331 tỷ USD, trong đó giao dịch phái sinh chiếm 299 tỷ USD, tương đương khoảng 90%. Tỷ trọng giao dịch từ nhà đầu tư tổ chức cũng đã vượt 65% tổng khối lượng.

Tuy vậy, quy mô lớn hơn không đồng nghĩa với việc rủi ro thanh khoản giảm. Các lệnh thị trường quy mô lớn từ khối tổ chức khó được hấp thụ ngay, khiến nhu cầu giao dịch ngoài sàn (OTC) tăng lên. Khối lượng OTC trung bình mỗi ngày hiện được ước tính ở mức 50-60 tỷ USD.

Stablecoin cũng ngày càng đóng vai trò trụ cột của thanh khoản thị trường. Tính đến tháng 6/2026, vốn hóa stablecoin toàn thị trường đã vượt 320 tỷ USD. Trong đó, Tether đạt 187 tỷ USD, chiếm 58,4%, còn USD Coin (USDC) đứng sau với 75,9 tỷ USD.

Một chỉ dấu khác phản ánh dòng tiền là khoảng 75% khối lượng giao dịch tiền số trong quý I/2026 được thực hiện dựa trên stablecoin. Dòng stablecoin vào tăng thường được xem là tín hiệu của dòng vốn mới, trong khi số dư sụt giảm cho thấy nhà đầu tư chuyển sang thế phòng thủ.

ETF Bitcoin giao ngay cũng đang làm thay đổi cấu trúc thanh khoản của thị trường. Tính đến đầu tháng 6, giá trị tài sản ròng của quỹ IBIT do BlackRock quản lý vào khoảng 52 tỷ USD. Trong tháng 5/2026, nhóm ETF Bitcoin giao ngay ghi nhận dòng vốn rút ròng 2,43 tỷ USD, nhưng cộng dồn tháng 3 và tháng 4 lại hút ròng 3,29 tỷ USD.

Theo bài viết, ETF đã mở thêm kênh tiếp cận Bitcoin trong khuôn khổ pháp lý cho nhà đầu tư tổ chức. Tuy nhiên, khi xuất hiện các đợt mua lại quy mô lớn, áp lực bán có thể lan rộng sang cả những thị trường có độ sâu cao.

Diễn biến trong các giai đoạn căng thẳng cho thấy thanh khoản có thể bốc hơi rất nhanh. Bài viết nhắc lại sự kiện “Crypto Black Friday” ngày 10/10/2025 như một ví dụ điển hình. Khi đó, sau tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc áp thuế 100% đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, làn sóng bán tháo lan sang các tài sản rủi ro toàn cầu và thị trường tiền số ghi nhận đợt xóa đòn bẩy trong một ngày lớn nhất từ trước đến nay.

Vốn hóa toàn thị trường khi đó giảm 350-560 tỷ USD chỉ trong một ngày. Hợp đồng mở của hợp đồng tương lai vĩnh cửu lao dốc 43%, từ 217 tỷ USD xuống còn 123 tỷ USD. Trên Hyperliquid, hợp đồng mở cũng giảm 57% chỉ trong vài giờ.

Cùng lúc đó, stablecoin tổng hợp USDe (giao dịch trên Binance) mất neo, rơi xuống khoảng 0,65 USD và kích hoạt thêm các đợt thanh lý. Thanh khoản sau đó suy yếu mạnh, xuống mức mong manh nhất kể từ năm 2022, trong khi các nhà tạo lập thị trường chịu áp lực bán lớn. Bài viết nhận định khủng hoảng thanh khoản thường xảy ra khi bên mua, bên bán và lượng tài sản có thể giao dịch biến mất nhanh hơn tốc độ thị trường kịp thích nghi.

Ngay cả Bitcoin cũng nhạy cảm với sự thu hẹp nguồn cung. Đầu năm 2026, lượng Bitcoin lưu hành thực sự được giao dịch sôi động trên thị trường công khai chỉ vào khoảng 13%. Riêng trong tháng 2, các nhà đầu tư nắm giữ dài hạn đã tích lũy thêm 212.000 BTC. Trong bối cảnh thanh khoản bị hạn chế, chỉ một thay đổi nhỏ về nguồn cung cũng có thể kéo theo biến động giá lớn.

Altcoin còn dễ tổn thương hơn. Một số đồng tiền số vốn hóa thấp có thể tăng hoặc giảm 5-10% chỉ với một lệnh mua thị trường trị giá 100.000 USD.

Theo bài viết, những chỉ báo nhà đầu tư cần theo dõi không chỉ dừng ở khối lượng giao dịch. Các yếu tố quan trọng gồm chênh lệch giá mua - bán, độ sâu sổ lệnh quanh vùng giá hiện tại, dòng stablecoin vào - ra, dòng vốn ETF, cũng như sự thay đổi trong tỷ trọng giao dịch giữa sàn tập trung (CEX) và sàn phi tập trung (DEX).

Với các cặp có thanh khoản cao như BTC/USDT trên Binance, chênh lệch mua - bán thường chỉ ở mức vài cent. Trong khi đó, ở các altcoin thanh khoản thấp, mức chênh lệch này có thể giãn lên 1-3% hoặc cao hơn.

Khác biệt về cấu trúc giao dịch cũng rất rõ. Các sàn CEX với cơ chế sổ lệnh truyền thống xử lý lệnh lớn hiệu quả hơn, nhưng đi kèm rủi ro lưu ký và rủi ro đối tác. Ngược lại, DEX vận hành bằng pool thanh khoản và cơ chế tạo lập thị trường tự động, cho phép người dùng giao dịch trực tiếp từ ví, song các lệnh lớn thường gây trượt giá mạnh hơn.

Tóm lại, trong thị trường tiền số năm 2026, thanh khoản không còn được đánh giá chỉ qua khối lượng giao dịch, mà còn ở khả năng khớp lệnh và mức độ tác động lên giá. Dù quy mô thị trường đã lớn hơn, độ sâu sổ lệnh và dòng tiền vẫn có thể thay đổi rất nhanh khi xuất hiện cú sốc. Vì vậy, nhà đầu tư cần theo dõi đồng thời spread, sổ lệnh, dòng stablecoin và dòng vốn ETF, thay vì chỉ nhìn vào khối lượng.