Tesla và SpaceX nếu sáp nhập hoặc có thay đổi quyền kiểm soát có thể kích hoạt gói thưởng cổ phiếu quy mô lớn dành cho Elon Musk mà không cần đáp ứng đầy đủ các chỉ tiêu hoạt động, theo phân tích được Electrek dẫn lại.

Ngày 31/5 giờ địa phương, Electrek cho biết điều khoản “thay đổi quyền kiểm soát” trong hợp đồng thưởng của Tesla được thiết kế theo hướng nếu công ty sáp nhập hoặc bị thâu tóm, tiêu chí xét thưởng có thể chỉ còn dựa vào vốn hóa thị trường, trong khi các chỉ tiêu hoạt động bị loại bỏ.

Tranh cãi tập trung vào cấu trúc gói thưởng mà cổ đông Tesla phê duyệt vào cuối năm ngoái. Gói này gồm 12 mốc thưởng, trong đó mỗi mốc đều yêu cầu công ty vừa nâng vốn hóa thị trường vừa đạt các chỉ tiêu hoạt động nhất định. Tesla gọi đây là “hợp đồng cổ phiếu dựa trên hiệu suất năm 2025”.

Xét về nguyên tắc, gói thưởng này không chỉ gắn với đà tăng giá cổ phiếu. Cơ chế thưởng còn đòi hỏi các kết quả kinh doanh cụ thể, như doanh số bán xe, thuê bao hệ thống tự lái hoàn toàn FSD, hoạt động robot, robotaxi thương mại và khả năng sinh lời dài hạn.

Tuy nhiên, điểm gây tranh cãi nằm ở điều khoản “thay đổi quyền kiểm soát”. Theo điều khoản này, nếu xảy ra sáp nhập hoặc bán doanh nghiệp, các chỉ tiêu hoạt động sẽ được bỏ qua và việc xét thưởng chỉ còn căn cứ vào vốn hóa thị trường.

Với mức giá cổ phiếu hiện tại, Tesla vẫn chưa đáp ứng toàn bộ 12 mốc thưởng. Dù vậy, một số ý kiến cho rằng nếu kỳ vọng sáp nhập đẩy giá cổ phiếu đi lên, giá trị gói thưởng của Elon Musk có thể còn tăng thêm.

Một phân tích khác cho rằng kịch bản này có thể xảy ra nếu SpaceX hoàn tất IPO rồi sáp nhập với Tesla thông qua hoán đổi cổ phiếu. Elon Musk từng mua Twitter với giá 44 tỷ USD vào năm 2022, và đến năm 2025 công ty này đã được giao dịch ở mức định giá 45 tỷ USD thông qua xAI.

Theo một số chuyên gia, diễn biến đó cho thấy Elon Musk có xu hướng thực hiện các giao dịch giữa những doanh nghiệp do ông kiểm soát để duy trì mức định giá cao.

Tiến độ niêm yết của SpaceX cũng được xem là một biến số quan trọng. Theo thay đổi trong quy định của Nasdaq, sau IPO, SpaceX có thể được đưa vào chỉ số chỉ sau 10 ngày thay vì phải chờ một năm. Khi đó, dòng tiền từ các quỹ mô phỏng chỉ số Nasdaq hoặc S&P 500 có thể đổ vào cổ phiếu SpaceX.

Nếu tiếp đó hai công ty thúc đẩy sáp nhập bằng hình thức hoán đổi 100% cổ phiếu dựa trên mức định giá cao, giá trị doanh nghiệp của cả Tesla và SpaceX có thể tiếp tục được đẩy lên cao hơn nữa, theo các ý kiến phân tích.

Bên chịu tác động lớn nhất trong quá trình này có thể là các cổ đông hiện hữu. Gói thưởng cổ phiếu thường đi kèm việc phát hành thêm, qua đó làm tăng tỷ lệ sở hữu của Elon Musk trong khi phần sở hữu của cổ đông hiện tại bị pha loãng.

Vì vậy, điều khoản loại bỏ các chỉ tiêu hoạt động bị cho là đi ngược lại mô tả “thưởng gắn với hiệu suất”. Việc một gói thưởng mang tên “hợp đồng cổ phiếu dựa trên hiệu suất năm 2025” vẫn có thể được kích hoạt mà không cần kết quả kinh doanh thực tế đang trở thành tâm điểm tranh luận.

Tranh cãi quanh gói thưởng của Elon Musk hiện không còn dừng ở quy mô thù lao, mà mở rộng sang cấu trúc hợp đồng và tác động tới dòng vốn. Nếu IPO của SpaceX, việc được đưa vào chỉ số và khả năng sáp nhập với Tesla cùng diễn ra, câu hỏi lớn đặt ra là liệu gói thưởng có thể được kích hoạt chỉ nhờ vốn hóa thị trường và mức độ pha loãng mà cổ đông phải gánh sẽ lớn đến đâu.