Hàn Quốc đang đẩy mạnh tái cơ cấu thị trường thu hồi nợ tư nhân sau khi Tổng thống Lee Jae-myung công khai chỉ trích các biện pháp thu hồi đối với những khoản nợ quá hạn kéo dài. Trọng tâm của đợt cải tổ là đưa hoạt động mua nợ để thu hồi ra khỏi cơ chế đăng ký hiện hành, chuyển sang cơ chế cấp phép nhằm hạn chế tình trạng thu hồi nợ quá mức và tăng bảo vệ người mắc nợ.

Theo giới tài chính ngày 28/5, Ủy ban Dịch vụ Tài chính Hàn Quốc đã tổ chức cuộc họp thứ 5 về chuyển đổi tài chính bao trùm, đồng thời công bố định hướng thành lập và vận hành tổ công tác thúc đẩy chiến lược tài chính bao trùm, cùng phương án chuyển hoạt động mua nợ để thu hồi sang cơ chế cấp phép.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh tranh cãi liên quan đến “Sangnoksoo” gia tăng. Trước đó, ngày 12/5, Tổng thống Lee Jae-myung đã chia sẻ trên mạng xã hội một bài báo phản ánh việc nhiều khoản nợ quá hạn phát sinh từ cuộc khủng hoảng thẻ tín dụng những năm 2000 vẫn tiếp tục bị thu hồi, đồng thời chỉ trích đây là “tài chính cướp bóc nguyên thủy”.

Sau đó, Shinhan Card và Hana Bank quyết định bán các khoản nợ quá hạn dài hạn liên quan đến Sangnoksoo cho Quỹ Sae Do-yak thuộc KAMCO. Diễn biến này kéo theo xu hướng xử lý nợ quá hạn kéo dài lan rộng trong ngành tài chính. Theo giới quan sát, cơ quan chức năng cũng đã chuyển sang cách tiếp cận mang tính hệ thống hơn, thay vì chỉ xử lý từng khoản nợ riêng lẻ.

Thị trường đánh giá gói biện pháp lần này không đơn thuần là siết thu hồi nợ, mà phản ánh sự điều chỉnh trong cách vận hành hệ thống tài chính. Nếu trước đây trọng tâm là tối đa hóa khả năng thu hồi và quản lý các chỉ tiêu an toàn, thì định hướng mới đặt nặng hơn vào bảo vệ người mắc nợ và hỗ trợ họ quay lại hoạt động kinh tế bình thường ở cấp độ thể chế.

Chủ tịch Ủy ban Dịch vụ Tài chính Lee Eok-won cũng cho biết cơ quan này sẽ chuyển các thông lệ quản lý và bán nợ quá hạn từ mục tiêu “tối đa hóa thu hồi” sang một cấu trúc tích hợp giá trị bảo vệ người mắc nợ.

Nội dung cốt lõi của phương án là chuyển hoạt động mua nợ để thu hồi sang cơ chế cấp phép. Hiện nay, doanh nghiệp chỉ cần đáp ứng một số điều kiện nhất định là có thể đăng ký kinh doanh trong lĩnh vực này.

Theo quy định mới, chỉ các pháp nhân có tổ chức tài chính nắm từ 50% vốn góp trở lên mới được tham gia kinh doanh. Yêu cầu về vốn điều lệ cũng sẽ tăng mạnh, từ 500 triệu won lên 3 tỷ won. Ngoài ra, doanh nghiệp phải duy trì ít nhất 20 lao động thường xuyên, trong đó có 5 nhân sự chuyên môn, đồng thời đáp ứng yêu cầu cao hơn về hệ thống bảo mật công nghệ thông tin.

Nhà chức trách cho rằng cấu trúc hiện tại của thị trường là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng thu hồi nợ kéo dài và quá mức. Tính đến cuối năm ngoái, Hàn Quốc có 911 đơn vị đăng ký hoạt động mua nợ để thu hồi, song quy mô nhân sự bình quân chỉ khoảng 6 người. Trong khi đó, số doanh nghiệp được Cơ quan Giám sát Tài chính Hàn Quốc thanh tra trong 5 năm gần đây chỉ vào khoảng 23 đơn vị mỗi năm, khiến hiệu quả giám sát trên thực tế bị hạn chế.

Một nhận định phổ biến trên thị trường là sự bùng nổ của các doanh nghiệp nhỏ đã đẩy cạnh tranh mua nợ quá hạn lên cao, từ đó tạo ra vòng luẩn quẩn: hoặc phải thu hồi quyết liệt hơn, hoặc kéo dài thời gian nắm giữ nợ để gây sức ép lên người vay.

Ủy ban Dịch vụ Tài chính cũng nêu một trường hợp khiếu nại điển hình: sau khi rơi vào tình trạng nợ quá hạn từ hơn 10 năm trước do khủng hoảng thẻ tín dụng, khoản nợ của một người vay đã bị chuyển sang công ty thu hồi nợ; các tài khoản mới sau đó tiếp tục bị phong tỏa, khiến người này gần như không thể tham gia hoạt động kinh tế bình thường. Theo cơ quan quản lý, cấu trúc thị trường hiện nay, vốn nghiêng về các doanh nghiệp quy mô nhỏ, đang làm trầm trọng thêm tình trạng thu hồi nợ kéo dài và lặp lại.

Giới đầu tư cũng chú ý đến khả năng biện pháp mới sẽ kéo theo tái cơ cấu thị trường mua bán nợ xấu (NPL). Trước đây, các ngân hàng, ngân hàng tiết kiệm và công ty tài chính thường bán nợ quá hạn ra bên ngoài để quản lý tỷ lệ nợ quá hạn cũng như các chỉ tiêu an toàn. Chỉ riêng 30 doanh nghiệp mua nợ để thu hồi lớn nhất đã mua tổng cộng 5.900 tỷ won nợ quá hạn từ ngành tài chính trong năm ngoái.

Đặc biệt, khối ngân hàng tiết kiệm cùng các lĩnh vực thẻ và tài chính tiêu dùng hiện phụ thuộc tương đối lớn vào hoạt động bán nợ quá hạn. Nếu số doanh nghiệp tham gia thị trường giảm xuống, giá giao dịch và cấu trúc của thị trường mua bán nợ quá hạn có thể biến động.

Một đại diện trong ngành tài chính cho biết họ “đồng tình với mục tiêu của nhà chức trách”, nhưng cũng đặt câu hỏi rằng khi hoạt động mua nợ bị siết chặt hơn, vấn đề “ai sẽ tiếp nhận các khoản nợ quá hạn” sẽ trở nên đáng chú ý hơn.

Tuy nhiên, Ủy ban Dịch vụ Tài chính quyết định dành giai đoạn chuyển tiếp kéo dài 3 năm cho các doanh nghiệp hiện hữu nhằm giảm cú sốc cho thị trường. Những đơn vị không được cấp phép sẽ phải bán các khoản nợ đang nắm giữ cho tổ chức tài chính hoặc doanh nghiệp thu hồi nợ khác, hoặc tiến hành xóa nợ.

Trong và ngoài ngành tài chính, nhiều ý kiến cho rằng biện pháp lần này không chỉ là một đợt siết hoạt động thu hồi nợ, mà còn là tín hiệu mở đầu cho định hướng tài chính bao trùm của chính phủ mới.

Cùng với đó, Ủy ban Dịch vụ Tài chính đã thành lập tổ công tác thúc đẩy chiến lược tài chính bao trùm để rà soát toàn diện hệ thống chấm điểm tín dụng và cơ cấu cung ứng tài chính cho người thu nhập thấp. Cơ quan này cũng chính thức đề cập đến khả năng mô hình giám sát quá thiên về chỉ tiêu an toàn có thể vô tình làm gia tăng tình trạng bị loại trừ khỏi hệ thống tài chính, khiến thị trường theo dõi sát khả năng thay đổi khung giám sát trong thời gian tới.

Chủ tịch Lee Eok-won nhấn mạnh đã đến lúc phải xem xét ở cấp độ thể chế vấn đề những người từng rơi vào nợ quá hạn không thể trở lại hoạt động kinh tế bình thường trong thời gian dài. Theo ông, các thông lệ bán nợ quá hạn và cấu trúc của thị trường thu hồi nợ cần được chuyển từ mục tiêu tối đa hóa thu hồi sang hướng tích hợp giá trị bảo vệ người mắc nợ.

Ông cho biết hoạt động mua nợ để thu hồi là một mắt xích quan trọng của hệ thống tín dụng, nhưng những vấn đề liên quan đến thu hồi kéo dài và quá mức đã liên tục bị chỉ ra trong thời gian qua. Theo ông, dù đây là việc thực thi quyền của chủ nợ, nếu gây ra gánh nặng và đau khổ vượt quá mức xã hội có thể chấp nhận, tính chính danh của cả ngành cũng sẽ khó được thừa nhận.