Liên minh châu Âu (EU) sẽ áp dụng Quy định chống rửa tiền thống nhất (AMLR) từ ngày 10/7/2027 trên toàn bộ khối, buộc ngân hàng, fintech, doanh nghiệp dịch vụ thanh toán và tiền mã hóa phải điều chỉnh lại hệ thống tuân thủ. Với một bộ quy tắc chung có hiệu lực trực tiếp tại tất cả quốc gia thành viên, khuôn khổ chống rửa tiền (AML) của ngành tài chính châu Âu được dự báo sẽ bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng.

Theo Finextra (ngày 8/5), AMLR khác với cách triển khai trước đây vốn dựa trên chỉ thị và được từng nước thành viên diễn giải riêng. Với tư cách là một quy định thống nhất, AMLR sẽ có hiệu lực trực tiếp và được áp dụng đồng nhất trên toàn EU.

Phạm vi điều chỉnh của quy định mới cũng được mở rộng đáng kể. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu đặt vào ngân hàng, AMLR nay bao trùm thêm fintech, các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán và doanh nghiệp tiền mã hóa. Điều này đồng nghĩa các tổ chức trong ngành tài chính châu Âu phải rà soát lại hệ thống AML vốn được xây dựng theo từng khuôn khổ pháp lý quốc gia để chuyển sang một chuẩn chung.

EU đánh giá AMLR có thể tạo ra tác động tương tự GDPR, bộ quy định từng chuẩn hóa khung bảo vệ dữ liệu cá nhân trong khu vực. Cơ quan chống rửa tiền mới thành lập AMLA sẽ giữ vai trò điều phối giám sát và thực thi, đồng thời có thể trực tiếp giám sát một số tổ chức tài chính hoạt động xuyên biên giới.

Một trong những trọng tâm lớn nhất của AMLR là chuẩn hóa quy trình xác minh khách hàng (KYC) và khung đánh giá rủi ro. Các tổ chức tài chính sẽ phải nhận diện và xác thực khách hàng cá nhân, chủ sở hữu hưởng lợi cuối cùng, đồng thời làm rõ mục đích của quan hệ kinh doanh hoặc giao dịch.

Yêu cầu tuân thủ cũng không dừng ở khâu mở tài khoản hoặc rà soát định kỳ. AMLR đặt ra cơ chế giám sát liên tục, theo dõi thường xuyên những thay đổi trong hành vi khách hàng và các tín hiệu rủi ro mới để kịp thời đánh giá lại. Đây là điểm thay đổi đáng chú ý so với các quy định trước đó.

Song song với đó, tiêu chuẩn về minh bạch dữ liệu và khả năng truy vết cũng được nâng lên. Các tổ chức tài chính phải lưu hồ sơ đầy đủ về kết quả đánh giá rủi ro, đồng thời có khả năng giải trình quyết định được đưa ra dựa trên tín hiệu và căn cứ nào. Theo Finextra, về bản chất AMLR đòi hỏi khả năng kiểm toán toàn diện đối với mọi quyết định liên quan đến AML.

Thách thức nằm ở chỗ nhiều hệ thống AML hiện nay khó đáp ứng các yêu cầu mới. Ngành tài chính lâu nay chủ yếu dựa vào dữ liệu tĩnh, giám sát giao dịch theo quy tắc, danh sách đen và điều tra thủ công. Trong khi đó, tội phạm tài chính đang thích nghi nhanh với môi trường số, khiến các phương pháp cũ bộc lộ hạn chế trong việc phát hiện mô hình lừa đảo mới, danh tính giả tổng hợp và các hành vi rửa tiền có tổ chức.

Trong bối cảnh đó, nhu cầu ứng dụng Digital Risk Intelligence ngày càng được nhấn mạnh. Cách tiếp cận này khai thác uy tín số của số điện thoại, email, lịch sử tên miền, dữ liệu mạng và thiết bị để phát hiện sớm tín hiệu rủi ro. Chẳng hạn, hệ thống có thể sàng lọc ngay từ bước đăng ký những tài khoản sử dụng email dùng một lần, tên miền lừa đảo hoặc hạ tầng mạng thuộc nhóm rủi ro cao.

Giám sát liên tục cũng trở thành yêu cầu then chốt. Nếu một tài khoản phát sinh thêm số điện thoại hoặc email mới, hoặc xuất hiện thay đổi đột ngột trong hành vi giao dịch, tổ chức tài chính cần xem xét nguy cơ tài khoản bị chiếm đoạt hoặc có liên quan tới mạng lưới rửa tiền. Theo đánh giá của ngành, năng lực tái đánh giá theo thời gian thực trước các biến động như vậy sẽ là yếu tố cốt lõi để đáp ứng AMLR.

Mô hình vận hành vì thế nhiều khả năng cũng sẽ thay đổi. Các công cụ Digital Risk Intelligence dựa trên API có thể được tích hợp vào hệ thống tuân thủ hiện có nhằm giảm bất tiện cho khách hàng hợp lệ, đồng thời nâng hiệu quả phát hiện rủi ro. Cùng với đó, việc sử dụng các công cụ điều tra dựa trên AI có khả năng giải thích, cung cấp bối cảnh và căn cứ của tín hiệu rủi ro cho các nhà phân tích, được dự báo sẽ gia tăng.

Tổng thể, AMLR không đơn thuần là một đợt siết quy định mà có thể trở thành bước ngoặt thúc đẩy hệ thống AML của ngành tài chính châu Âu chuyển sang mô hình lấy dữ liệu làm trung tâm và giám sát theo thời gian thực. Năng lực xây dựng quy trình KYC, giám sát liên tục và quản trị hồ sơ rủi ro trước khi quy định có hiệu lực vào năm 2027 được dự báo sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh của ngân hàng, fintech, doanh nghiệp dịch vụ thanh toán và tiền mã hóa.