IBM nhận định token hóa tài sản, stablecoin và tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành (CBDC) sẽ vượt qua giai đoạn thử nghiệm để trở thành hạ tầng cốt lõi của thanh toán và thị trường vốn trước năm 2030. Xu hướng này cũng có thể làm thay đổi sâu sắc mô hình lợi nhuận và quan hệ khách hàng của các ngân hàng truyền thống.

Theo Fintech News Switzerland ngày 4/5, IBM đã công bố một báo cáo mô phỏng các kịch bản chuyển dịch sang hệ thống tài chính dựa trên tài sản số. Báo cáo được xây dựng từ khảo sát 500 lãnh đạo cấp cao trong ngành dịch vụ tài chính toàn cầu, kết hợp với phân tích thị trường.

Trong báo cáo, IBM đưa ra ba kịch bản có thể định hình ngành ngân hàng đến năm 2030.

Kịch bản đầu tiên là CBDC thay thế hệ thống thanh toán bán lẻ hiện nay. Nếu CBDC được triển khai rộng rãi, chính phủ và ngân hàng trung ương có thể tăng khả năng kiểm soát dòng tiền, đồng thời đẩy nhanh việc chi trả trợ cấp. Người dùng cũng có thể được hưởng mức phí thanh toán thấp hơn.

Tuy nhiên, điều này đồng nghĩa các ngân hàng sẽ chịu sức ép lớn hơn. Khi vai trò của mạng lưới thẻ và hệ thống thanh toán dựa trên tài khoản bị thu hẹp, nguồn thu từ phí interchange, lợi ích gắn với tiền gửi và quyền kiểm soát dữ liệu giao dịch đều có thể suy giảm. Theo khảo sát, khoảng một phần ba số lãnh đạo tham gia cho rằng CBDC có khả năng cao thay thế mạng thanh toán thẻ hiện tại.

Kịch bản thứ hai là stablecoin do khu vực tư nhân phát hành trở thành xu hướng chủ đạo trong thanh toán xuyên biên giới. IBM dự báo các stablecoin được bảo chứng bằng tiền pháp định hoặc trái phiếu chính phủ có thể trở thành công cụ quan trọng của thanh toán quốc tế. Thanh toán tức thời, các chức năng tài chính lập trình được và cơ chế tối ưu hóa thanh khoản được cho là sẽ làm thay đổi môi trường thanh toán của doanh nghiệp.

Báo cáo cũng cho rằng khả năng các tập đoàn lớn tự phát hành stablecoin đang trở nên thực tế hơn. Trong khảo sát, 42% số người được hỏi đánh giá kịch bản này có xác suất cao. Nếu điều đó xảy ra, ngân hàng có thể mất bớt doanh thu từ tiền gửi và phí giao dịch, đồng thời suy giảm khả năng nắm giữ dữ liệu khách hàng.

Để ứng phó, IBM đề xuất các ngân hàng phát triển tiền gửi token hóa và token hóa một phần hệ thống vận hành nội bộ. Theo hãng này, ngân hàng vẫn có thể giữ vai trò lưu ký tài sản số, quản lý thanh khoản và làm cầu nối giữa các hệ sinh thái stablecoin khác nhau.

Kịch bản thứ ba là chứng khoán token hóa có thể tái cấu trúc hạ tầng thị trường vốn hiện nay. IBM cho rằng nếu quá trình phát hành, giao dịch và thanh toán bù trừ được xử lý trực tiếp trên blockchain, cấu trúc thị trường vốn vốn xoay quanh sở giao dịch, tổ chức thanh toán bù trừ và tổ chức lưu ký có thể bị xáo trộn mạnh. Giao dịch theo thời gian thực, tự động hóa tuân thủ và đầu tư theo phần lẻ có thể giúp giảm đáng kể chi phí của hạ tầng tài chính hiện hữu.

Dù vậy, rủi ro vẫn hiện hữu. Ví điện tử và hợp đồng thông minh có thể trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng, trong khi cơ quan quản lý sẽ phải xây dựng lại cơ chế giám sát và khung pháp lý phù hợp với môi trường phi tập trung.

IBM cho rằng thị trường hiện đã xem token hóa là một bài toán chiến lược, nhưng tốc độ triển khai thực tế vẫn còn chậm. Trong nhóm được khảo sát, 26% cho biết token hóa là một phần cốt lõi trong chiến lược của họ, song chỉ 9% nói đã đưa dịch vụ vào vận hành hoặc hoàn tất khâu chuẩn bị để triển khai. Thiếu nhân lực phù hợp cũng được nêu là một trong những rào cản lớn nhất.

Báo cáo dự báo năm 2026 sẽ là bước ngoặt của quá trình chuyển đổi sang token hóa, khi khung pháp lý dần hoàn thiện, công nghệ blockchain trưởng thành hơn và các chương trình thí điểm bắt đầu chuyển sang giai đoạn thương mại hóa. IBM dẫn ra một số ví dụ như các cuộc thảo luận về dự luật quản lý stablecoin tại Mỹ, Project Guardian của Singapore, e-CNY của Trung Quốc và hệ thống Bakong của Campuchia.

Quy mô thị trường được các tổ chức dự báo khác nhau. Boston Consulting Group và ADDX ước tính đến năm 2030, quy mô tài sản token hóa có thể đạt 16 nghìn tỷ USD. Trong khi đó, McKinsey đưa ra kịch bản thận trọng hơn, với tổng quy mô thị trường token hóa, không bao gồm tiền mã hóa, vào khoảng 2-4 nghìn tỷ USD.

Nhìn chung, IBM cho rằng làn sóng mở rộng của token hóa và tài sản số không còn chỉ là thử nghiệm công nghệ, mà đang tiến tới giai đoạn tái định hình vai trò của ngân hàng, cấu trúc thanh toán và hạ tầng thị trường vốn.