Đà tăng của thị trường chứng khoán cùng mối quan tâm ngày càng lớn tới giáo dục tài chính đang kéo số tài khoản đầu tư đứng tên trẻ vị thành niên đi lên nhanh chóng. Không còn chỉ dừng ở sổ tiết kiệm hay tiền mừng tuổi, nhiều phụ huynh đã chuyển sang xây dựng tài sản cho con bằng ETF, quỹ tích lũy, tài khoản hưu trí và cả vàng.

Ngày 7/5, theo giới tài chính đầu tư, Daishin Securities cho biết số tài khoản mở mới theo độ tuổi tăng mạnh trong những tháng gần đây. Riêng trong tháng 4, nhóm trẻ từ 0-9 tuổi ghi nhận mức tăng 119,2% so với tháng 1, trong khi nhóm thanh thiếu niên tăng 101,1%.

Shinhan Investment Corp. cũng công bố phân tích về tình hình mở tài khoản của khách hàng vị thành niên và dữ liệu giao dịch cổ phiếu trong và ngoài nước trong quý I năm nay. Kết quả cho thấy số tài khoản mở mới tăng 272% so với cùng kỳ năm trước, còn số dư bình quân mỗi tài khoản vào khoảng 10 triệu won.

Tuy nhiên, số lượng tài khoản tăng không đồng nghĩa quy mô tiền đầu tư ban đầu cũng tăng theo. Daishin Securities cho biết số dư đầu tư của các tài khoản mở mới ở nhóm 0-9 tuổi giảm 6,0% so với tháng 1, còn nhóm thanh thiếu niên giảm 28,1%.

Diễn biến này cho thấy xu hướng mới của phụ huynh là mở tài khoản cho con với số tiền nhỏ, đầu tư đều đặn trong thời gian dài thay vì nộp một khoản lớn ngay từ đầu. Mục tiêu không chỉ là tích lũy tài sản, mà còn giúp trẻ sớm làm quen với khái niệm đầu tư và quản lý tiền bạc.

Theo giới chứng khoán, xu hướng này được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố như thị trường tăng điểm, kinh nghiệm đầu tư của thế hệ cha mẹ, sự thuận tiện của việc mở tài khoản trên di động và nhu cầu giáo dục tài chính trong gia đình. Tài khoản đứng tên con vì thế ngày càng được xem là công cụ tích lũy dài hạn, thay vì chỉ để quản lý tiền tiêu vặt.

Trong số các lựa chọn phổ biến, ETF bám theo các chỉ số lớn của Mỹ được nhắc đến nhiều nhất. Các ETF theo dõi S&P 500 thường được xem là phù hợp cho chiến lược đầu tư dài hạn nhờ phân bổ vào nhóm doanh nghiệp vốn hóa lớn, chất lượng cao, đồng thời giảm rủi ro tập trung vào một cổ phiếu riêng lẻ và hưởng lợi từ tăng trưởng chung của thị trường Mỹ.

Với những phụ huynh quan tâm tới nhóm cổ phiếu công nghệ tăng trưởng, ETF gắn với các công ty big tech Mỹ cũng là lựa chọn đáng chú ý, do cho phép tiếp cận những lĩnh vực có triển vọng dài hạn như trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, chất bán dẫn và các nền tảng công nghệ.

Ở thị trường trong nước, nhà đầu tư quen với cổ phiếu nội địa có thể cân nhắc các sản phẩm như ETF KOSPI200, cổ phiếu cổ tức cao hoặc quỹ cổ phiếu chất lượng. So với đầu tư ra nước ngoài, các ETF và quỹ cổ phiếu niêm yết trong nước dễ theo dõi hơn, thuận tiện hơn trong việc giải thích cho trẻ về cấu trúc doanh nghiệp và chính sách cổ tức, đồng thời giảm bớt rủi ro tỷ giá. Hình thức đầu tư tích lũy dài hạn cũng giúp dàn trải điểm mua theo biến động thị trường.

Gần đây, các ETF theo chủ đề gắn với ngành tương lai như AI hiện thân, robot, chất bán dẫn và hạ tầng điện cũng thu hút sự quan tâm. Dù vậy, đây là nhóm sản phẩm có độ biến động giá cao hơn, nên chỉ phù hợp với tỷ trọng bổ sung thay vì trở thành phần chính trong danh mục của trẻ.

Vì vậy, với tài khoản đầu tư cho con, cách tiếp cận thực tế là chỉ phân bổ một phần tài sản vào các chủ đề tăng trưởng cao, còn phần trọng tâm nên đặt ở các sản phẩm chỉ số có mức độ đa dạng hóa rộng.

Yếu tố thuế cũng là nội dung được quan tâm đặc biệt. Theo quy định thuế hiện hành, trẻ vị thành niên được khấu trừ tối đa 20 triệu won tài sản tặng cho trong mỗi chu kỳ 10 năm nếu người tặng là cha mẹ, ông bà hoặc người thân trực hệ bề trên.

Khi đã thành niên, mức khấu trừ trong 10 năm tăng lên 50 triệu won. Điểm cần lưu ý là hạn mức này được tính trên tổng tài sản nhận từ toàn bộ người thân trực hệ bề trên, không phải mỗi phụ huynh được tặng riêng một hạn mức 20 triệu won.

Ví dụ, nếu một đứa trẻ được tặng 20 triệu won khi mới sinh và tiếp tục nhận thêm 20 triệu won sau 10 năm, tổng cộng 40 triệu won trong giai đoạn vị thành niên có thể được chuyển giao mà không phát sinh thuế tặng cho.

Sau khi thành niên, người nhận có thể tiếp tục sử dụng hạn mức khấu trừ 50 triệu won. Nếu tài sản tăng giá sau thời điểm tặng cho, phần tăng giá này về nguyên tắc không bị xem là tặng cho bổ sung, vì vậy việc kết hợp chuyển giao tài sản với đầu tư dài hạn có thể mang lại hiệu quả thuế tốt hơn.

Dù không phát sinh số thuế phải nộp, việc kê khai tặng cho vẫn được xem là lựa chọn an toàn hơn. Thời hạn kê khai là trong vòng 3 tháng kể từ ngày cuối cùng của tháng phát sinh giao dịch tặng cho. Hồ sơ này có thể được dùng làm căn cứ khi cần giải trình nguồn tiền hoặc xác định có phát sinh tặng cho bổ sung hay không.

Nếu tặng cho trực tiếp bằng cổ phiếu, phụ huynh cần tính tới cách xác định giá trị tài sản. Với cổ phiếu niêm yết, giá trị tặng cho thường được tính theo giá bình quân trong tổng 4 tháng, gồm 2 tháng trước và 2 tháng sau ngày tặng cho.

Do biến động giá có thể khiến giá trị tài sản tặng cho thực tế cao hơn dự kiến, một phương án đơn giản hơn là tặng tiền mặt, hoàn tất kê khai trước rồi mới mua sản phẩm đầu tư dài hạn trong tài khoản của con.

Cách vận hành thực tế tài khoản của trẻ cũng đòi hỏi sự thận trọng. Nếu cha mẹ giao dịch quá thường xuyên hoặc tạo ra lợi nhuận lớn chủ yếu từ quyết định đầu tư của mình, tài khoản này có thể bị xem là tài khoản đứng tên hộ. Nếu mục tiêu chính là giáo dục tài chính, cách phù hợp hơn là ưu tiên đầu tư định kỳ, nắm giữ dài hạn và lưu lại lịch sử đầu tư thay vì giao dịch ngắn hạn.

Đầu tư cổ phiếu nước ngoài cũng kéo theo những vấn đề thuế riêng. Lợi nhuận từ chuyển nhượng cổ phiếu nước ngoài phải chịu thuế đối với phần lãi ròng hằng năm sau khi trừ mức khấu trừ cơ bản 2,5 triệu won; thuế suất thông thường, gồm cả thuế thu nhập địa phương, vào khoảng 22%.

Ngoài ra, nếu thu nhập từ chuyển nhượng của con vượt 1 triệu won mỗi năm, con có thể không còn đủ điều kiện được tính là người phụ thuộc trong quyết toán thuế cuối năm của cha mẹ. Ngay cả khi vẫn nằm trong ngưỡng khấu trừ cơ bản 2,5 triệu won và chưa phát sinh số thuế thực nộp, tiêu chí về người phụ thuộc vẫn cần được kiểm tra riêng.

Cách đánh thuế với ETF cổ phiếu nước ngoài niêm yết trong nước cũng khác so với việc nắm giữ trực tiếp cổ phiếu nước ngoài. Với tài khoản thông thường, lãi từ mua bán và khoản phân phối từ ETF cổ phiếu nước ngoài niêm yết trong nước được tính như thu nhập cổ tức.

Nếu tổng thu nhập tài chính, gồm cổ tức và lãi tiền gửi, dưới 20 triệu won mỗi năm, khoản này được đánh thuế riêng. Nếu vượt 20 triệu won, nhà đầu tư có thể phải chịu thuế thu nhập tài chính tổng hợp. Vì vậy, tài khoản của con càng lớn thì càng cần rà soát cấu trúc thuế theo từng loại sản phẩm.

Tài khoản hưu trí cũng được nhắc đến như một công cụ tối ưu thuế. Loại tài khoản này không giới hạn độ tuổi và ngay cả người vị thành niên không có thu nhập cũng có thể mở. Tuy nhiên, trong tài khoản hưu trí không thể trực tiếp mua bán cổ phiếu riêng lẻ hoặc cổ phiếu nước ngoài, mà chủ yếu đầu tư qua ETF niêm yết trong nước và các quỹ.

Lợi nhuận phát sinh trong tài khoản hưu trí không bị đánh thuế ngay, mà được hoãn đến thời điểm rút tiền. Phần vốn gốc không nhận ưu đãi khấu trừ thuế sẽ không bị tính thuế khi rút, còn lợi nhuận đầu tư nếu đáp ứng điều kiện nhận lương hưu sẽ chịu thuế thu nhập lương hưu.

Ngược lại, nếu tất toán trước hạn hoặc rút tiền ngoài mục đích nhận lương hưu, nhà đầu tư có thể phải chịu thuế thu nhập khác. Vì vậy, công cụ này chỉ phù hợp với mục tiêu tích lũy dài hạn.

Ở nhóm tài sản thay thế, tài khoản giao dịch vàng KRX được đánh giá là lựa chọn có lợi về thuế. ETF vàng hoặc sổ vàng tại ngân hàng có thể phải chịu thuế thu nhập cổ tức đối với phần lãi giao dịch. Vàng vật chất không bị đánh thuế trên chênh lệch mua bán, nhưng lại phát sinh thuế giá trị gia tăng và chi phí gia công.

Trong khi đó, tài khoản giao dịch vàng KRX có lợi thế miễn thuế thu nhập từ chuyển nhượng và thuế thu nhập cổ tức đối với phần lãi giao dịch trên sàn. Tuy nhiên, nếu nhà đầu tư rút vàng vật chất, vẫn sẽ phát sinh thuế giá trị gia tăng và phí xuất kho. Vì thế, cần phân biệt rõ giữa mục tiêu nắm giữ vàng trong tài khoản và nhu cầu nhận vàng thực tế.

Về tổng thể, điểm cốt lõi của tài khoản đầu tư cho con không nằm ở việc tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn, mà ở cách thiết kế danh mục, kế hoạch thuế và lưu trữ hồ sơ. Trình tự thường được khuyến nghị là chuyển tiền theo đúng hạn mức khấu trừ thuế tặng cho trong từng chu kỳ 10 năm, lưu lại hồ sơ kê khai đầy đủ, sau đó mới chọn sản phẩm phù hợp với chiến lược đầu tư dài hạn và phân bổ rộng.

Danh mục cho trẻ thường phù hợp hơn nếu tập trung vào các ETF chỉ số lớn của Mỹ, ETF cổ phiếu chất lượng hoặc cổ tức trong nước, cùng các quỹ tích lũy dài hạn. Các ETF theo chủ đề nên được dùng như phần bổ trợ, thay vì chiếm tỷ trọng lớn.

Một đại diện trong ngành chứng khoán nhận định tài khoản vị thành niên không phải công cụ để tạo lợi nhuận ngắn hạn, mà là phương tiện giúp trẻ hiểu nguyên lý đầu tư, quản trị rủi ro và quá trình hình thành tài sản trong dài hạn. Theo người này, kê khai tặng cho, cấu trúc thuế và việc lưu trữ lịch sử đầu tư quan trọng không kém so với lựa chọn sản phẩm.