Một nghiên cứu cho thấy khi giao tiếp bằng ngôn ngữ không phải tiếng mẹ đẻ, người nghe có xu hướng cảm nhận lời nói của đối phương lạnh lùng hoặc bất lịch sự hơn so với người bản ngữ.

Theo The Conversation trên ScienceDirect, được Gigazine dẫn lại ngày 26/4/2026 theo giờ địa phương, nhóm nghiên cứu do nhà ngôn ngữ học Irini Mavrou dẫn dắt đã ghi nhận khác biệt này khi so sánh người bản ngữ tiếng Anh với nhóm nói tiếng Tây Ban Nha sử dụng tiếng Anh như ngoại ngữ.

Nghiên cứu được thực hiện trên 100 người tham gia, gồm 55 người nói tiếng Anh bản ngữ và 45 người nói tiếng Tây Ban Nha dùng tiếng Anh như ngoại ngữ. Những người tham gia được xem các đoạn video hội thoại bằng tiếng Anh trong môi trường làm việc, sau đó đánh giá mức độ bất lịch sự của tình huống và phản ứng cảm xúc đi kèm. Các video được trích từ chương trình truyền hình thực tế của Mỹ Below Deck và các phiên bản spin-off, xoay quanh mối quan hệ giữa các thủy thủ trên du thuyền.

Kết quả cho thấy nhóm dùng tiếng Anh như ngoại ngữ có xu hướng đánh giá cùng một tình huống là bất lịch sự hơn so với người bản ngữ. Theo nhóm nghiên cứu, điều này cho thấy họ có thể cảm nhận mức độ thô lỗ trong hội thoại cao hơn thực tế.

Nguyên nhân không chỉ nằm ở việc hiểu nghĩa từ vựng. Trong một số đoạn video có chửi thề hoặc lời thoại căng thẳng, người bản ngữ thường phân biệt được đó là đùa cợt, bực bội hay xung đột dựa trên bối cảnh và mối quan hệ giữa các nhân vật. Trong khi đó, người dùng ngoại ngữ khó nắm bắt trọn vẹn sắc thái giọng nói cũng như quan hệ giữa người nói, nên dễ diễn giải cùng một cách nói theo hướng công kích hơn.

Nhóm nghiên cứu cũng chỉ ra yếu tố gánh nặng xử lý ngôn ngữ. Khi giao tiếp bằng ngôn ngữ không phải tiếng mẹ đẻ, người nghe phải dành nhiều nỗ lực hơn để hiểu và xử lý câu chữ. Vì vậy, họ có thể nhạy cảm hơn với các tín hiệu phi ngôn ngữ như nét mặt hay cử chỉ, đồng thời dễ diễn giải những tín hiệu này theo hướng căng thẳng hoặc đối đầu hơn.

Tuy nhiên, mức độ phản ứng cảm xúc nhìn chung không khác biệt đáng kể giữa người bản ngữ và người dùng ngoại ngữ. Nhóm nghiên cứu cho biết nhiều người thường cho rằng sử dụng ngôn ngữ thứ hai sẽ làm suy giảm cảm xúc, nhưng khảo sát này cho thấy phản ứng cảm xúc của hai nhóm là tương tự nhau. Kết quả này trái với quan niệm cho rằng ngôn ngữ ngoại lai ít tạo tác động cảm xúc hơn.

Đáng chú ý, cảm xúc tăng mạnh trong những cảnh một người bị đối xử thô lỗ hoặc bị xem nhẹ quyền lợi. Phản ứng này đặc biệt rõ trong các tình huống được nhận diện là bắt nạt, phân biệt giới tính hoặc áp bức. Theo nhóm nghiên cứu, không chỉ câu chữ mà cả việc ai nói với ai, thái độ ra sao, cũng như quan hệ và cấu trúc quyền lực giữa các bên đều ảnh hưởng trực tiếp đến cách người nghe đánh giá mức độ bất lịch sự.

Từ kết quả trên, nhóm nghiên cứu cho rằng việc dạy ngoại ngữ cần vượt ra ngoài ngữ pháp và từ vựng. Để hiểu điều gì bị xem là bất lịch sự, chỉ biết nghĩa của từ là chưa đủ; người học còn phải đọc được tín hiệu cảm xúc trong ngữ cảnh. Việc giải thích rõ hơn cách cử chỉ và sắc thái giọng điệu được diễn giải có thể giúp giảm hiểu nhầm trong giao tiếp.

Khác biệt văn hóa cũng được xem là một biến số quan trọng. Theo nhóm nghiên cứu, một số nền văn hóa Đông Á có xu hướng tránh cách diễn đạt trực diện, trong khi tại những nơi như Nga, sự thẳng thắn lại có thể được xem là chân thành và lịch sự. Vì vậy, mở rộng hiểu biết về bối cảnh văn hóa là điều cần thiết để hạn chế những hiểu lầm tương tự.

Nghiên cứu cho thấy cảm giác khó chịu trong giao tiếp bằng ngoại ngữ không thể chỉ được giải thích bằng việc thiếu vốn từ hay nghe không rõ. Việc hiểu một ngoại ngữ đòi hỏi người nghe đồng thời xử lý từ vựng, ngữ pháp, giọng điệu, biểu cảm, quan hệ giữa các bên và chuẩn mực văn hóa. Theo nhóm nghiên cứu, môi trường giáo dục ngôn ngữ vì thế cũng cần chú ý nhiều hơn đến cách sự bất lịch sự được nhận diện trong hội thoại thực tế.