SpaceX đang giới thiệu với nhà đầu tư một chiến lược tăng trưởng mới, kết hợp AI doanh nghiệp với hạ tầng vệ tinh và không gian, qua đó mở ra kỳ vọng định giá doanh nghiệp lên tới 1.800 tỷ USD.

Theo Cryptopolitan ngày 26/4 giờ địa phương, trong tài liệu phục vụ kế hoạch IPO, SpaceX ước tính tổng thị trường mục tiêu (TAM) đạt 28.500 tỷ USD. Riêng mảng AI doanh nghiệp được công ty định giá ở mức 22.700 tỷ USD.

Tài liệu cho thấy trọng tâm tăng trưởng của SpaceX không còn dừng ở hoạt động phóng tên lửa. Công ty xem tên lửa là hạ tầng nền tảng, vệ tinh là nguồn tạo dòng tiền, còn AI doanh nghiệp mới là động lực doanh thu quy mô lớn trong tương lai.

Giữa hai mảng này, SpaceX đưa ra khái niệm “trung tâm dữ liệu quỹ đạo” như một mắt xích chiến lược. Hoạt động khai thác tài nguyên không gian cũng được đưa vào phạm vi mở rộng kinh doanh, dù hiện chưa có mô hình thương mại hóa rõ ràng.

Tuy nhiên, SpaceX cũng thừa nhận chiến lược trên phụ thuộc lớn vào tiến độ phát triển Starship. Nếu chương trình phát triển dòng phương tiện phóng thế hệ mới này chậm tiến độ, hoặc không đạt mục tiêu về tần suất phóng, khả năng tái sử dụng và hiệu suất vận hành, kế hoạch mở rộng tổng thể có thể bị trì hoãn hoặc thu hẹp.

Nói cách khác, tốc độ thương mại hóa Starship vẫn là biến số quyết định đối với tham vọng mở rộng của công ty.

Cách SpaceX đưa ra quy mô TAM rất lớn cũng vấp phải góc nhìn thận trọng. Nhiều ý kiến cho rằng sau khi công bố quy mô thị trường, doanh nghiệp vẫn phải chứng minh được khả năng chiếm lĩnh thực tế, tương tự trường hợp Uber từng nêu TAM 12.300 tỷ USD khi IPO năm 2019.

Giới phân tích đánh giá SpaceX đã thiết lập được lợi thế cạnh tranh rõ rệt trong lĩnh vực tên lửa và vệ tinh. Dù vậy, một số thị trường mà công ty đưa vào kế hoạch vẫn chưa thể xem là lĩnh vực kinh doanh đã thành hình.

Khoảng cách với châu Âu là một trong những luận điểm được SpaceX sử dụng để củng cố hồ sơ đầu tư. Năm ngoái, công ty thực hiện 170 vụ phóng tên lửa, trong khi toàn châu Âu chỉ ghi nhận 8 vụ phóng.

Xét về khối lượng hàng hóa đưa lên quỹ đạo tính đến năm 2025, ArianeGroup của châu Âu đạt khoảng 16 tấn, còn SpaceX vượt 2.400 tấn. Công ty cũng đề cập việc châu Âu nhấn mạnh chủ quyền không gian và tự chủ chiến lược, nhưng hệ thống hiện tại vẫn bị chi phối bởi các lợi ích chính trị.

Rủi ro quản trị doanh nghiệp cũng là nội dung được nhắc lại trong tài liệu. Theo đó, nhà sáng lập Elon Musk đã vay 100 triệu USD từ SpaceX vào tháng 1/2018, trước khi tiếp tục vay thêm tổng cộng 500 triệu USD trong giai đoạn từ năm 2019 đến đầu năm 2021.

Lãi suất các khoản vay này được nêu ở mức dưới 1% đến khoảng 3%, và đã được tất toán trước cuối năm 2021. Tuy nhiên, theo quy định chứng khoán Mỹ, một công ty niêm yết không được cấp các khoản vay như vậy cho lãnh đạo, vì thế vấn đề này tiếp tục gây tranh cãi.

Thị trường cũng lo ngại SpaceX có thể hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp khác do Musk điều hành. Công ty từng cho Tesla vay vốn khi cần, đầu tư vào SolarCity và đầu tư vào xAI, doanh nghiệp AI đòi hỏi nguồn vốn rất lớn.

Một số nhà đầu tư, trong đó có Founders Fund, từng bày tỏ lo ngại rằng lợi ích của Musk có thể được đặt cao hơn lợi ích của các cổ đông khác.

Trong một cuộc phỏng vấn trước đây, Musk giải thích việc điều chuyển vốn giữa các công ty là do có những thời điểm “một công ty hoạt động tốt hơn nhiều so với công ty khác”. Ông cũng nói rằng khi kêu gọi nhà đầu tư rót vốn, bản thân cảm thấy có “trách nhiệm đạo đức” phải tự bỏ tiền đầu tư, nhằm lý giải những tranh cãi liên quan đến xung đột lợi ích.

Tựu trung, câu chuyện đầu tư của SpaceX phụ thuộc vào việc công ty có thể chuyển năng lực thực thi trong mảng tên lửa và vệ tinh thành doanh thu thực tế từ AI, điện toán đám mây và hạ tầng không gian hay không. Trong bối cảnh Starship còn là biến số lớn và rủi ro quản trị chưa biến mất, khả năng hiện thực hóa mức định giá khổng lồ này sẽ phụ thuộc vào năng lực triển khai trong thời gian tới.