Xe điện đang thúc đẩy ngành ô tô tái cấu trúc chuỗi cung ứng với tốc độ nhanh hơn trước, đưa các tiêu chí như tái chế pin, sử dụng vật liệu ít carbon và truy xuất nguồn gốc khoáng sản lên thành lợi thế cạnh tranh mới.

Theo CleanTechnica ngày 20/4 (giờ địa phương), bảng xếp hạng Lead the Charge Auto Supply Chain công bố gần đây cho thấy các hãng xe đang tận dụng quá trình điện hóa để xây dựng chuỗi cung ứng sạch hơn và minh bạch hơn.

Khác với xe động cơ đốt trong, xe điện được phát triển xoay quanh bộ pin truyền động. Cấu trúc này mở ra khả năng tổ chức lại chuỗi cung ứng từ khâu nguyên liệu đầu vào, tái sử dụng đến tái chế sau vòng đời sản phẩm. CleanTechnica nhận định đây là lý do xe điện không chỉ có lợi thế về tính bền vững so với xe chạy xăng, mà còn tạo áp lực nâng chuẩn minh bạch và tính tuần hoàn trên toàn chuỗi cung ứng.

Những thay đổi này đã bắt đầu thể hiện rõ trong thực tế. Trong 18 doanh nghiệp được đánh giá, hơn một nửa ghi nhận tiến triển trong hoạt động tái chế và tái sử dụng pin trong 12 tháng qua. Tesla đã công bố cụ thể các điểm phát thải chính trong chuỗi cung ứng pin và đưa ra biện pháp cắt giảm, qua đó thiết lập một chuẩn tham chiếu mới cho ngành.

Cùng xu hướng đó, Mercedes, Ford và Volkswagen siết chặt tiêu chuẩn thu mua khoáng sản cho pin, yêu cầu nhà cung cấp đáp ứng các tiêu chí khai thác có trách nhiệm.

Việc minh bạch hóa chuỗi cung ứng vật liệu cũng đang trở thành yêu cầu ngày càng rõ rệt. Khi dữ liệu chuỗi cung ứng được công khai, doanh nghiệp và người mua có thể kiểm tra khoáng sản đến từ đâu, điều kiện lao động ra sao và pin sẽ được xử lý như thế nào khi hết vòng đời.

Dù vậy, nhiều vấn đề vẫn chưa được giải quyết triệt để. Sản xuất thép phụ thuộc vào than, các rủi ro về lao động và hoạt động khai thác mang tính hủy hoại vẫn còn tồn tại. Tuy nhiên, bài viết cho rằng chuẩn chuỗi cung ứng trong kỷ nguyên xe điện đã cao hơn trước và vẫn đang tiếp tục được nâng lên.

Sự dịch chuyển này diễn ra đồng thời dưới tác động của quy định và nhu cầu thị trường. Quy định về pin của Liên minh châu Âu (EU) yêu cầu các hãng xe phải truy xuất chuỗi cung ứng, bảo đảm thu mua khoáng sản cho pin một cách có trách nhiệm và thực hiện nghĩa vụ tái chế pin. Theo bài viết, đây là những yêu cầu trước đây hầu như chưa tồn tại và cũng khó áp dụng hiệu quả trong hệ sinh thái xe động cơ đốt trong.

Ở chiều ngược lại, nhận thức của người tiêu dùng cũng đang trở thành một biến số quan trọng. Khảo sát của Plug In America (PIA) cho thấy “không khí sạch và bảo vệ môi trường” liên tục là yếu tố được ưu tiên hàng đầu khi mua xe điện; đến năm 2025, khoảng 40% người được hỏi lựa chọn tiêu chí này. Điều đó cho thấy một chuỗi cung ứng xe điện sạch hơn không chỉ là lựa chọn đúng về môi trường mà còn mang lại lợi ích kinh doanh.

Trong bối cảnh đó, một số hãng xe bắt đầu biến chính chuỗi cung ứng thành điểm bán hàng cho sản phẩm. Mercedes và Volvo đã quảng bá thành tích cắt giảm ô nhiễm của các mẫu xe mới CLA và ES90, đồng thời công bố bằng số liệu lượng thép và nhôm ít carbon được sử dụng. Nhờ vậy, người tiêu dùng có thể so sánh không chỉ quãng đường di chuyển hay tốc độ sạc, mà còn cả tác động môi trường của vật liệu dùng trong quá trình sản xuất.

Tác động lan tỏa tới toàn ngành cũng không nhỏ. Các hãng ô tô hiện là nhóm tiêu thụ nhôm lớn nhất thế giới và là khách hàng quan trọng của ngành thép. Hai lĩnh vực này được cho là chiếm khoảng 13% tổng phát thải toàn cầu. Vì vậy, nhu cầu vật liệu ít carbon từ các nhà sản xuất xe điện có thể tạo áp lực buộc ngành thép và nhôm phải thay đổi phương thức sản xuất.

Xét ở bình diện rộng hơn, quá trình chuyển sang xe điện không chỉ dừng lại ở việc thay thế hệ truyền động, mà đang kéo theo sự thay đổi của toàn bộ hệ sinh thái sản xuất. Khi phát thải trong chuỗi cung ứng, năng lực tái chế, tiêu chuẩn thu mua nguyên liệu và mức độ công khai thông tin trở thành tiêu chí cạnh tranh, khoảng cách giữa các hãng xe được dự báo sẽ ngày càng bộc lộ rõ hơn ở chính những yếu tố này.