Rủi ro từ máy tính lượng tử đang nổi lên như một thách thức an ninh dài hạn đối với blockchain, khiến Bitcoin và Ethereum lựa chọn hai hướng ứng phó khác nhau.

Theo Cointelegraph ngày 20/4 (giờ địa phương), Bitcoin thiên về cách tiếp cận từng bước, hạn chế tối đa thay đổi đối với cấu trúc hiện tại. Trong khi đó, Ethereum đang xây dựng lộ trình nâng cấp theo từng giai đoạn trên toàn mạng.

Trọng tâm của cuộc tranh luận nằm ở chỗ cả hai blockchain này đều dựa vào mật mã khóa công khai. Hiện nay, ví tiền mã hóa và chữ ký giao dịch chủ yếu sử dụng mật mã đường cong elliptic (ECC). Tuy nhiên, nếu xuất hiện máy tính lượng tử đủ mạnh, các phương pháp như thuật toán Shor có thể tạo ra khả năng suy ngược khóa riêng từ khóa công khai. Khi đó, quyền sở hữu tài sản trong ví và cơ chế xác thực giao dịch đều có thể bị đe dọa.

Dù vậy, nguy cơ này chưa hiện hữu trong ngắn hạn. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng phải mất thêm vài năm, thậm chí vài chục năm, mới có thể xuất hiện máy tính lượng tử đủ khả năng bẻ khóa ở quy mô thực tế. Vấn đề nằm ở chỗ blockchain không thể thay đổi ngay lập tức như các dịch vụ công nghệ thông thường. Một đợt chuyển đổi quy mô lớn cần nhiều thời gian để điều phối, thử nghiệm và đạt được sự chấp nhận từ cộng đồng người dùng.

Mối lo này không chỉ giới hạn trong ngành crypto mà đã lan sang các công ty công nghệ lớn. Google hồi tháng 3/2026 cho biết đặt mục tiêu chuyển hệ thống sang các chuẩn mật mã kháng lượng tử vào năm 2029, đồng thời cảnh báo các cơ chế mã hóa và chữ ký số hiện nay có thể đối mặt rủi ro khi máy tính lượng tử phát triển đủ mạnh. Với blockchain, đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm vì chữ ký số là nền tảng để xác thực quyền sở hữu tài sản.

Với Bitcoin, ưu tiên hàng đầu vẫn là điều chỉnh ở mức tối thiểu để bảo toàn sự ổn định của mạng. Một trong những phương án thường được nhắc đến là “BIP-360”, đưa ra khái niệm “Pay to Merkle Root” (P2MR). Thay vì thay đổi toàn bộ hệ mật mã, đề xuất này tập trung điều chỉnh cấu trúc output của một số giao dịch nhằm hạn chế việc công khai khóa công khai. Mục tiêu không phải là đạt khả năng kháng lượng tử ngay lập tức, mà là tạo ra lộ trình chuyển dần sang các loại giao dịch an toàn hơn trong khi vẫn duy trì tính tương thích với hệ thống hiện có.

Cách tiếp cận này phản ánh triết lý vận hành thận trọng của cộng đồng Bitcoin. Mạng lưới này thường chỉ chấp nhận các nâng cấp không làm suy giảm tính phi tập trung và khả năng dự đoán của hệ thống. Tuy nhiên, sự thận trọng đó cũng vấp phải chỉ trích khi có ý kiến cho rằng Bitcoin có thể phản ứng chậm nếu công nghệ lượng tử tăng tốc. Ở chiều ngược lại, nhiều ý kiến cũng cảnh báo rằng thay đổi quá vội có thể gây tổn hại cho an ninh dài hạn của mạng.

Ethereum lại theo đuổi cách tiếp cận chủ động và có cấu trúc hơn. Hệ sinh thái này không xem việc chuyển sang kháng lượng tử là một bản vá đơn lẻ, mà là nhiệm vụ nâng cấp hệ thống theo nhiều lớp. Khái niệm cốt lõi được nhấn mạnh là “tính linh hoạt mật mã”, tức khả năng thay thế các thành phần mật mã quan trọng mà không làm mất ổn định mạng lưới.

Theo lộ trình đang được thảo luận, ở lớp thực thi, Ethereum xem xét các giải pháp như trừu tượng hóa tài khoản và những cơ chế chữ ký thay thế. Ở lớp đồng thuận, mạng đánh giá khả năng chuyển cơ chế chữ ký của trình xác thực sang các phương án dựa trên hàm băm. Còn ở lớp dữ liệu, các bên đang bàn tới việc điều chỉnh cấu trúc bảo đảm tính sẵn sàng dữ liệu nhằm duy trì an toàn trong môi trường lượng tử. Các nhà phát triển coi đây là ưu tiên chiến lược dài hạn với mốc thời gian hướng tới cuối thập niên 2020.

Sự khác biệt giữa hai mạng không chỉ nằm ở lựa chọn kỹ thuật mà còn phản ánh khác biệt về cấu trúc và cơ chế quản trị. Bitcoin ưu tiên độ vững chắc của lớp nền tảng và đặt ra tiêu chuẩn đồng thuận rất cao đối với các thay đổi lớn. Trong khi đó, Ethereum đã có kinh nghiệm triển khai những đợt nâng cấp phức tạp như chuyển sang cơ chế bằng chứng cổ phần (PoS) và cải thiện khả năng mở rộng. Vì vậy, Bitcoin có xu hướng coi rủi ro lượng tử là một nguy cơ dài hạn cần can thiệp tối thiểu, còn Ethereum xem đây là bài toán ở cấp độ hệ thống cần chuẩn bị từ sớm.

Dù vậy, cả hai bên đều chưa chốt giải pháp cuối cùng. Bitcoin hiện vẫn xem xét nhiều đề xuất nhưng chưa thông qua lộ trình chuyển đổi chính thức. Ethereum đi trước ở khâu lập kế hoạch, song việc triển khai trên thực tế vẫn phải đối mặt với nhiều rào cản kỹ thuật và thách thức điều phối cộng đồng. Những bài toán chung bao gồm cách chuyển tài sản đang được bảo vệ bởi các hệ mật mã dễ tổn thương, cách phối hợp nâng cấp trong cộng đồng phi tập trung, cũng như cách cân bằng giữa khả năng tương thích ngược và yêu cầu an ninh trong tương lai.

Trong bối cảnh đó, giá tài sản số có thể chưa phản ánh ngay rủi ro này vì thị trường vẫn xem đây là vấn đề dài hạn. Tuy nhiên, khi các tổ chức bắt đầu đánh giá nghiêm túc hơn về mối đe dọa từ máy tính lượng tử, mức độ sẵn sàng và năng lực thích ứng của từng mạng có thể trở thành một tiêu chí quan trọng trong việc đánh giá uy tín dài hạn.