Ngành năng lượng nhiệt hạch vẫn thu hút mạnh dòng vốn đầu tư, song tranh luận về thời điểm niêm yết và chiến lược thương mại hóa đang ngày càng rõ nét. Khi các công ty khởi nghiệp tiếp tục gọi được những khoản vốn lớn, bất đồng trong ngành cũng gia tăng quanh câu hỏi liệu doanh nghiệp có nên lên sàn và tạo nguồn thu trước khi hoàn thiện nhà máy điện hay không.

Theo TechCrunch ngày 19/4/2026 (giờ địa phương), các startup nhiệt hạch đã huy động khoảng 1,6 tỷ USD trong 12 tháng gần đây. Tuy nhiên, bên trong ngành, quan điểm đang chia thành hai hướng lớn: khi nào nên IPO và có nên xây dựng các mảng kinh doanh tạo doanh thu trước khi nhà máy hoàn tất.

Tâm điểm của cuộc tranh luận hiện là TAE Technologies và General Fusion. Hai công ty này gần đây lần lượt công bố kế hoạch niêm yết thông qua các thương vụ sáp nhập với doanh nghiệp đã niêm yết. Trong bối cảnh hoạt động nghiên cứu và phát triển đòi hỏi hàng trăm triệu USD, các thương vụ này không chỉ nhằm huy động thêm vốn mà còn mở ra cơ hội thoái vốn cho các nhà đầu tư đã gắn bó trong thời gian dài.

Dù vậy, nhiều ý kiến trong ngành cho rằng thời điểm lên sàn của hai doanh nghiệp vẫn còn quá sớm. Lý do chính là họ chưa đạt “điểm hòa vốn khoa học” — cột mốc then chốt của công nghệ nhiệt hạch, khi phản ứng tạo ra nhiều năng lượng hơn lượng năng lượng đầu vào.

Tháng 12 năm ngoái, TAE Technologies công bố kế hoạch sáp nhập với Trump Media & Technology Group nhằm huy động vốn. Dù giao dịch chưa hoàn tất, công ty đã nhận trước một phần khoản vốn dự kiến huy động để duy trì năng lực nghiên cứu. Trong khi đó, General Fusion cũng đang xúc tiến kế hoạch huy động hàng trăm triệu USD thông qua sáp nhập với một công ty mua lại có mục đích đặc biệt (SPAC).

Điều khiến giới trong ngành lo ngại là giai đoạn sau niêm yết. Một lãnh đạo trong lĩnh vực nhiệt hạch cho rằng sẽ rất khó thuyết phục thị trường tại các kỳ công bố kết quả kinh doanh hàng quý nếu doanh nghiệp vẫn chưa sớm đạt “điểm hòa vốn khoa học”. Trong trường hợp phải công bố kết quả theo quý mà chưa có bước tiến công nghệ đủ rõ ràng, niềm tin của nhà đầu tư có thể suy giảm, không chỉ với từng công ty riêng lẻ mà còn với toàn bộ ngành nhiệt hạch.

Bất đồng cũng gia tăng quanh chiến lược tạo doanh thu. Một số doanh nghiệp đang tìm cách xây dựng nguồn thu ngay cả trước khi hoàn thành nhà máy điện. TAE Technologies hiện tạo doanh thu sớm từ mảng điện tử công suất và xạ trị, trong khi Commonwealth Fusion Systems và Tokamak Energy đẩy mạnh bán nam châm.

Ở chiều ngược lại, một số công ty cho rằng các nguồn thu ngoài hoạt động cốt lõi có thể làm giảm mức độ tập trung vào phát triển công nghệ nền tảng. Theo quan điểm này, nếu chệch khỏi mục tiêu thương mại hóa nhà máy điện, năng lực cạnh tranh dài hạn của doanh nghiệp có thể bị ảnh hưởng.

Đến nay, ngành vẫn chưa có tiêu chí thống nhất để xác định thời điểm niêm yết phù hợp. Các mốc được nhắc tới trải từ việc đạt “điểm hòa vốn khoa học” cho đến giai đoạn có thể phát điện thương mại lên lưới, nhưng chưa công ty nào đáp ứng được các điều kiện đó.

Trong bối cảnh này, Commonwealth Fusion Systems đặt mục tiêu đạt “điểm hòa vốn khoa học” vào năm tới. Theo một số ý kiến trong ngành, nếu cột mốc này thành hiện thực, tranh luận về IPO trong lĩnh vực nhiệt hạch có thể sẽ nóng lên hơn nữa.

Cuộc đua tiếp theo của ngành nhiệt hạch vì thế không còn chỉ xoay quanh quy mô vốn huy động, mà đang chuyển sang câu hỏi khi nào doanh nghiệp thực sự đủ điều kiện để thị trường định giá.