Nhu cầu AI đang tái định hình cán cân cung - cầu của thị trường bán dẫn, đồng thời làm suy yếu quy luật chu kỳ vốn chi phối ngành này nhiều năm qua. Trong quý I, giá hợp đồng DRAM phổ thông được dự báo tăng tới 90-95% so với quý trước, khi khách hàng ưu tiên đảm bảo nguồn hàng hơn là chờ giá hạ nhiệt.

Trong thời gian dài, ngành bán dẫn thường vận động theo chu kỳ khoảng 4 năm: nhu cầu tăng kéo theo làn sóng mở rộng nhà máy, sau đó nguồn cung bùng lên và giá lao dốc. Tuy nhiên, đà tăng của AI hiện không còn được xem là một đợt bùng nổ ngắn hạn, mà đang trở thành yếu tố làm thay đổi cấu trúc thị trường.

Dữ liệu giá cho thấy xu hướng này ngày càng rõ. Theo TrendForce, doanh thu toàn ngành DRAM trong quý IV năm ngoái đạt 53,58 tỷ USD, tăng 29,4% so với quý trước. Trong đó, giá hợp đồng DRAM phổ thông tăng 45-50%, còn giá hợp đồng bình quân khi tính chung DRAM phổ thông và bộ nhớ băng thông cao HBM tăng 50-55%.

Sang quý I, đà tăng chưa dừng lại. TrendForce dự báo giá hợp đồng DRAM phổ thông sẽ tiếp tục tăng 90-95%. Dù mặt bằng giá đi lên nhanh, nhóm khách hàng máy chủ vẫn đẩy mạnh mua vào, chấp nhận khả năng giá còn tăng thêm để đảm bảo nguồn cung.

Sức cầu hiện là động lực chính của thị trường. Nếu trước đây nhu cầu bộ nhớ chủ yếu gắn với chu kỳ thay thế PC và smartphone, thì nay tâm điểm đã chuyển sang AI. TrendForce phân tích rằng khi ứng dụng AI mở rộng từ giai đoạn huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn sang suy luận, đầu tư trung tâm dữ liệu của các nhà cung cấp dịch vụ đám mây cũng lan từ máy chủ AI sang cả máy chủ thông thường.

Các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới đang tăng tốc xây dựng hạ tầng AI, và xu hướng này được đánh giá sẽ chuyển thành nhu cầu đầu tư dài hạn, ít phụ thuộc hơn vào biến động kinh tế theo chu kỳ. Daishin Securities dự báo quy mô thị trường bộ nhớ năm nay đạt 563,2 tỷ USD, tăng 157% so với năm trước. Công ty chứng khoán này cũng cho rằng chênh lệch cung - cầu đã nới lên trên 100 điểm phần trăm, mức cao nhất từ trước đến nay.

Trong khi đó, nguồn cung được dự báo sẽ chưa thể bắt kịp trong thời gian ngắn. Ở các chu kỳ trước, khi nhu cầu tăng, doanh nghiệp thường nhanh chóng mở rộng nhà máy và kéo sản lượng đi lên. Nhưng hiện nay, ngay cả khi công suất được bổ sung, sản lượng thực tế vẫn khó tăng tốc như trước.

Theo Daishin Securities, nhiều dự án nhà máy mới đang được triển khai, song phần đóng góp đáng kể vào sản lượng chỉ bắt đầu xuất hiện từ nửa đầu năm 2027. Nút thắt về phòng sạch cũng tiếp tục gây áp lực lên quá trình mở rộng sản xuất.

Ngoài ra, HBM3E và HBM4 đang hút bớt năng lực tại các quy trình tiên tiến nhất, khiến dư địa nguồn cung cho DRAM phổ thông bị thu hẹp. Khi quá trình thu nhỏ theo cấu trúc 2D dần chạm giới hạn, mức độ bất định trong chuyển đổi quy trình cũng tăng lên, qua đó làm giảm khả năng giá lao dốc mạnh vì dư cung như trong các chu kỳ trước.

Xét tổng thể, nguồn cung tương đối ổn định trong khi nhu cầu tiếp tục mở rộng, tạo lực đẩy cho giá bán. Dữ liệu xuất khẩu cũng củng cố nhận định này. Theo Hanwha Investment & Securities, xuất khẩu bán dẫn trong hai tháng đầu năm tăng 131,1% so với cùng kỳ năm trước. Bán dẫn đóng góp hơn 80% mức tăng của tổng kim ngạch xuất khẩu trong cùng giai đoạn, nhờ DRAM phổ thông, HBM và NAND flash cùng cải thiện.

Giới phân tích cho rằng dù giá có thể chịu áp lực điều chỉnh trong ngắn hạn, nhu cầu AI vẫn vững và độ phức tạp của quy trình sản xuất ngày càng cao, nên thị trường chưa ở thời điểm phải lo ngại về đỉnh chu kỳ.

Trên nền tảng thay đổi cấu trúc cung - cầu, cổ phiếu bán dẫn Hàn Quốc vẫn được đánh giá còn dư địa tăng. Samsung Electronics và SK hynix là hai doanh nghiệp hưởng lợi trực tiếp nhất từ xu hướng này.

Theo TrendForce, doanh thu DRAM của Samsung Electronics trong quý IV đạt 19,3 tỷ USD, tăng 43% so với quý trước. Với thị phần 36%, hãng đã lấy lại vị trí số một. Daishin Securities dự báo sản lượng HBM của SK hynix năm nay tăng 56%, lên 19,2 tỷ gigabit, trong khi doanh thu HBM của Samsung Electronics có thể tăng 189%, đạt 24 nghìn tỷ won.

Dù vậy, thị trường vẫn đối mặt một số rủi ro tiềm ẩn. Kế hoạch thúc đẩy IPO trong nửa đầu năm của CXMT và khả năng YMTC niêm yết trong năm nay có thể trở thành biến số mới. Nếu kịch bản suy thoái quay lại, thị phần bán dẫn Trung Quốc có thể tăng nhanh hơn.

Từ nay đến thời điểm đó, việc quá trình chuyển đổi cấu trúc có diễn ra thành công hay không được xem là yếu tố quyết định mức tăng giá trị của các doanh nghiệp bán dẫn Hàn Quốc. Theo giới cung ứng, thay vì chỉ ký hợp đồng theo quý, nhiều bên đang chuyển sang hợp đồng cung ứng dài hạn 3-5 năm nhằm hướng tới tăng trưởng ổn định hơn.

Một ví dụ là HBM đang vận hành theo cơ chế đặt hàng trước rồi mới sản xuất, qua đó giúp giảm rủi ro tồn kho ngay từ cấu trúc kinh doanh. Daishin Securities nhận định thay đổi này sẽ góp phần giảm biến động theo chu kỳ và tạo ra dòng tiền tự do ổn định hơn.